Cái nắng quái chiều hôm ấy không làm chúng tôi tan xương nát thịt, nhưng cái bóng của nội đứng ở đầu đê thì đúng là một loại áp lực khiến lồng ngực đứa trẻ mười tuổi như tôi muốn nổ tung. Tuy nhiên, kỳ lạ thay, trận đòn roi mây mà tôi và Tí Sún mường tượng đã không diễn ra ngay lập tức. Nội chỉ lẳng lặng nhìn chúng tôi – hai con "ma bùn" chính hiệu – rồi buông một câu lạnh lùng: "Về rửa ráy cho sạch, rồi ra gốc đa đầu làng đợi tôi."
Gốc đa làng tôi già lắm, già đến mức không ai biết nó có từ bao giờ. Rễ cây tủa ra như những bắp tay của người khổng lồ, bám chặt lấy lòng đất mẹ, tán lá xum xuê che mát cả một khoảng sân đình rộng lớn. Với người lớn, gốc đa là nơi bàn chuyện đồng áng, chuyện làng trên xóm dưới; nhưng với lũ trẻ chúng tôi, đó là "thánh địa", là nơi trú ẩn an toàn nhất cho những bí mật không thể bật mí.
Khi tôi và Tí Sún, cùng con Mận rón rén bước đến, nội đã ngồi đó trên một phiến đá nhẵn thín. Trên tay nội không phải là cây roi mây bóng loáng, mà là một nắm lá sả và vài nhành hương nhu.
"Lại đây," nội bảo, giọng vẫn nghiêm nghị nhưng đã dịu đi vài phần.
Nội bắt hai đứa tôi ngồi xuống, rồi dùng nắm lá ấy nhúng vào chậu nước ấm bà tôi vừa mang ra, lau sạch những vệt bùn khô khít trên bắp tay, bắp chân của hai đứa. Nội lau đến đâu, cảm giác ấm áp và mùi thơm nồng nàn của lá quê thấm vào da thịt đến đó.
"Các anh tưởng mình là tướng quân thật đấy à?" Nội vừa lau vừa hỏi, mắt vẫn nhìn vào vệt bùn trên trán thằng Tí. "Cưỡi trâu mà không biết tính ý con vật, lỡ nó lồng lên, nó hất xuống mương, rồi cái chân cái tay này còn nguyên vẹn để mà học chữ không?"
Tí Sún lí nhí: "Thưa ông, tại cháu... cháu muốn diễn cảnh Triệu Tử Long cứu chúa ạ."
Nội khẽ cười, một nụ cười hiếm hoi hiện lên giữa những nếp nhăn xô lại nơi khóe mắt. "Triệu Tử Long nào mà mặt mũi lấm lem như mèo hen thế này? Muốn làm tướng thì trước hết phải học cách bảo vệ bản thân và đồng đội. Chứ không phải lao vào nguy hiểm một cách mù quáng."
Đó là bài học đầu tiên của nội mà tôi không bao giờ quên. Nội không dùng roi để dạy về nỗi đau, nội dùng sự lo lắng để dạy về trách nhiệm. Khi nội đứng dậy đi về phía cổng đình, nội chỉ để lại một câu: "Đừng để cái sự ham chơi làm khổ những người thương mình. Hiểu chưa?"
Ba đứa chúng tôi đứng lặng người dưới bóng đa. Con Mận bỗng nhiên lấy từ túi áo ra ba viên kẹo ú gói trong lá chuối khô – món quà mà nó được mẹ thưởng vì chiều nay đã chăm chỉ tết vòng hoa.
"Nè, chia ra đi," Mận nói, mắt nhìn vào khoảng không gian mênh mông phía trước. "Ông nội Nam nói đúng đấy. Chúng mình phải có quy tắc, không được để ai bị thương, cũng không được để ai bị mắng một mình nữa."
Tí Sún lập tức hưởng ứng, nó đứng phắt dậy, vẻ mặt vô cùng trọng thể: "Đúng! Từ nay, dưới gốc đa này, chúng ta sẽ lập lời thề. Chúng ta là 'Bộ ba siêu quậy', có phúc cùng hưởng, có họa cùng chia!"
Thế là, dưới tán đa cổ thụ, giữa hơi thở nồng nàn của đất và mùi hương nhu còn vương trên tóc, một "nghi lễ" quan trọng nhất cuộc đời chúng tôi đã diễn ra. Chúng tôi không có rượu trắng để thề bồi như trong phim, chỉ có ba viên kẹo ú ngọt lịm. Mỗi đứa cắn một miếng, vị ngọt thanh của đường phèn quyện với mùi gừng cay nhẹ lan tỏa nơi đầu lưỡi.
"Lời thề thứ nhất: Đứa này bị đòn, hai đứa kia phải đứng cạnh cổ vũ... à không, phải đứng cạnh chịu tội cùng!" – Tí Sún dõng dạc. "Lời thề thứ hai: Có đồ ăn ngon phải chia ba, dù chỉ là một quả ổi hay nửa củ khoai!" – Con Mận bổ sung. "Lời thề thứ ba: Không bao giờ được phản bội bí mật của nhau, dù có bị dọa bằng roi mây hay kẹo kéo!" – Tôi chốt hạ.
Chúng tôi cùng nhau đào một cái hố nhỏ ngay dưới kẽ rễ đa lớn nhất, bỏ vào đó ba vật đính ước: Tí Sún bỏ vào một viên bi ve đẹp nhất của nó, con Mận bỏ vào một cái vòng cỏ đã héo, còn tôi bỏ vào một mẩu bút chì cụt ngủn mà tôi dùng để vẽ hình ba đứa trên bìa vở. Chúng tôi lấp đất lại, tin chắc rằng gốc đa già sẽ canh giữ những ước mơ và tình bạn này mãi mãi.
Trời sập tối hẳn. Những con đom đóm bắt đầu lập lòe trong bụi rậm xung quanh gốc đa, như những vì sao rơi xuống mặt đất để chứng kiến lời thề của ba đứa trẻ. Tiếng gió thổi qua kẽ lá xào xạc như tiếng vỗ tay tán thưởng.
Lúc ấy, tôi chưa hiểu hết ý nghĩa của hai chữ "bí mật" hay "lời thề". Tôi chỉ biết rằng, trong khoảnh khắc đó, thế giới của tôi chỉ nhỏ bằng vòng ôm của ba đứa trẻ, và sự nghiêm khắc của nội, mùi hương nhu của bà, hay những viên kẹo của Mận đã dệt nên một dải lụa ký ức êm đềm nhất.
"Về thôi, không bà lại gọi cơm!" Tí Sún hét lên rồi chạy biến vào bóng tối.
Tôi và Mận lững thững bước theo sau. Trên đường về, tôi cứ chạm tay vào túi áo, nơi vẫn còn vương chút vụn kẹo. Một cảm giác lạ lùng nảy nở trong lòng đứa trẻ mười tuổi – cảm giác mình không còn cô đơn, vì mình đã có một "đế chế" riêng dưới gốc đa già.
Nhưng cuộc đời đâu chỉ có những lời thề ngọt ngào. Ngày mai, mùa hè sẽ còn tiếp diễn với những thử thách mới, và có lẽ, cái tên Nam "Còi" sẽ còn phải đối mặt với nhiều trận "roi mây" hơn nữa để trưởng thành. Chỉ có điều, giờ đây tôi biết chắc một điều: dù có chuyện gì xảy ra, phía sau tôi vẫn luôn có thằng Tí Sún và con Mận.
Đêm đó, tôi nằm trên chiếc chõng tre ngoài hiên, nhìn lên bầu trời đầy sao và nghe tiếng ông nội lầm rầm đọc sách trong nhà. Mùi khói bếp thoang thoảng lẫn vào mùi rơm rạ mới. Tôi chìm vào giấc ngủ với nụ cười còn vương trên môi, mơ về những trận chiến tiếp theo trên lưng trâu, nơi tôi không còn là một đứa trẻ kén ăn, mà là một vị tướng thực thụ của làng quê nghèo.