Tiếng trống hội đình làng vang lên từ lúc tờ mờ sáng, phá tan màn sương sớm đang bảng lảng trên mặt sông. Nếu mùa gặt là cuộc chiến của mồ hôi, thì lễ hội kỳ yên tháng Tám chính là "ngày huy hoàng" nhất của làng tôi. Đây là lúc người lớn tạm gác lại những lo toan đồng áng, còn lũ trẻ chúng tôi thì náo nức như thể sắp được bước chân vào một thế giới thần tiên.
"Nam ơi! Xong chưa? Nhanh lên không người ta rước thần mất bây giờ!" – Tiếng thằng Tí Sún oang oang ngoài cổng.
Hôm nay, thằng Tí trông khác hẳn. Nó mặc bộ quần áo bà ba bằng vải lụa đen mà bố nó mới gửi về, đầu tóc chải chuốt mượt mà, hai chiếc răng sún lộ ra rạng rỡ. Con Mận thì diện chiếc áo dài hoa nhí, tóc thắt nơ đỏ, tay cầm chiếc quạt giấy thêu hình đôi chim công trông điệu đà vô cùng. Tôi cũng được nội cho mặc chiếc áo sơ mi trắng tinh khôi, đóng thùng gọn gàng – một hình ảnh hiếm hoi thay cho vẻ lấm lem thường ngày.
Đình làng hôm nay rực rỡ cờ hoa. Những dải cờ ngũ sắc bay phấp phới trong gió thu se lạnh. Mùi hương trầm quyện với mùi hoa vạn thọ tươi mới tạo nên một không khí trang nghiêm mà ấm cúng.
"Các con đứng đây, xem người lớn làm lễ, không được chạy nhảy lung tung kẻo phạm thượng nghe chưa," nội tôi dặn dò, tay chỉnh lại chiếc khăn xếp trên đầu. Hôm nay nội là một trong những vị bô lão chủ trì buổi lễ, trông nội uy nghi như một vị tiên ông bước ra từ truyện cổ tích.
Chúng tôi đứng nép bên cột đình lớn, mắt tròn xoe dõi theo đoàn rước. Tiếng nhạc bát âm vang lên réo rắt, tiếng chiêng trống dập dìu. Lần đầu tiên, tôi thấy những người hàng xóm cục mịch, chân tay nứt nẻ vì bùn đất hằng ngày, giờ đây bỗng trở nên trang trọng trong những bộ lễ phục rực rỡ. Họ bước đi khoan thai, gương mặt thành kính dâng hương hoa lên thành hoàng bản thổ, cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an.
"Này, cậu có thấy ông nội cậu trông oai không?" Tí Sún huých vai tôi, thì thầm.
Tôi gật đầu, lòng dâng lên một nỗi tự hào khó tả. Tôi chợt nhận ra, sự nghiêm khắc hằng ngày của nội chính là để gìn giữ những nề nếp này. Nội không chỉ dạy tôi học chữ, mà còn đang dạy tôi cách tôn trọng cội nguồn, cách đứng thẳng lưng trước linh hồn của tổ tiên.
Sau phần lễ trang nghiêm là đến phần hội rộn ràng. Sân đình biến thành một rạp hát khổng lồ với các trò chơi dân gian: đấu vật, đập niêu, leo cột mỡ. "Bộ ba siêu quậy" quyết định tham gia trò đập niêu đất.
"Tí, cậu chỉ đường, tớ bịt mắt đập!" – Tôi xung phong.
Con Mận đứng ngoài hò reo cổ vũ. Tôi bị bịt mắt bằng một chiếc khăn lụa đỏ, tay cầm cây gậy tre, cảm giác xung quanh chỉ còn là tiếng hò reo và bóng tối.
"Sang trái! Sang trái một tẹo! Thẳng tới! Đập mạnh đi Nam!" – Tiếng thằng Tí gào lên khản cả cổ.
Tôi hít một hơi thật sâu, dồn hết sức bình sinh vụt một phát thật mạnh. Choảng! Chiếc niêu đất vỡ tan, những mảnh giấy màu và kẹo lạc tung tóe ra ngoài. Cả sân đình ồ lên tán thưởng. Phần thưởng của chúng tôi là một gói chè lam và mấy đồng tiền thưởng gói trong giấy đỏ.
"Chúng mình thắng rồi!" Mận nhảy cẫng lên, mặt rạng rỡ dưới ánh nắng thu vàng nhạt.
Khi mặt trời đứng bóng, chúng tôi ngồi nghỉ chân dưới gốc đa già – "căn cứ địa" quen thuộc. Tí Sún chia gói chè lam thành ba phần đều nhau. Vị ngọt của mật mía, mùi thơm của gừng và vị bùi của lạc rang tan ra trên đầu lưỡi.
"Các cậu này," Tí Sún bỗng nhiên trầm ngâm, nó nhìn vào đoàn người đang tấp nập vào ra cửa đình. "Tớ cảm thấy hình như mình... lớn hơn rồi thì phải. Không còn muốn đi trộm xoài hay nghịch bùn như trước nữa."
Con Mận cũng khẽ vuốt ve tà áo dài: "Tớ cũng thế. Tớ thích nhìn mọi người cười vui như hôm nay. Sau này lớn lên, tớ cũng muốn được như các bà, các mẹ, chuẩn bị những mâm cỗ đẹp nhất cho làng mình."
Tôi nhìn hai đứa bạn, rồi nhìn lại đôi bàn tay mình – đôi bàn tay đã biết mót lúa, biết pha thuốc cho bạn, và biết chắp tay thành kính trước bàn thờ tổ tiên. Lễ hội đình làng không chỉ là một cuộc vui, nó là một cột mốc. Nó dạy chúng tôi rằng chúng tôi là một phần của mảnh đất này, của những phong tục truyền đời này.
"Hứa nhé," tôi lên tiếng, giọng chắc nịch. "Dù sau này có đi đâu, làm gì, cứ đến ngày hội làng, bộ ba chúng mình lại phải tụ họp ở gốc đa này."
"Hứa!" – Tí và Mận đồng thanh.
Chiều muộn, khi tiếng trống hội vãn dần, bóng hoàng hôn nhuộm đỏ những mái ngói rêu phong của đình làng. Chúng tôi bước về nhà, lòng lâng lâng một cảm giác bình yên lạ thường. Phần 1 của tuổi thơ chúng tôi khép lại bằng tiếng cười giòn tan và những ước mơ chớm nở dưới mái đình cổ kính.
Những ngày nắng cháy, những trận mưa rào, những lằn roi mây và cả vị ngọt của kẹo kéo... tất cả đã nhào nặn nên ba đứa trẻ quê chân chất nhưng đầy lòng trắc ẩn. Chúng tôi bắt đầu tập làm người lớn, không phải bằng cách từ bỏ sự ngây ngô, mà bằng cách học cách yêu thương và trách nhiệm với mảnh đất đã sinh ra mình.