Cái nắng tháng Năm ở làng quê không dịu dàng như người ta thường viết trong thơ ca. Nó gay gắt, bỏng rát và đặc quánh mùi rơm rạ khô. Nắng đổ xuống những con đường đất đỏ, hun nóng từng bờ mương, làm những rặng tre già đầu xóm cũng phải rũ lá, đứng im lìm như đang nín thở. Nhưng đối với lũ trẻ con làng hạ chúng tôi, cái nắng ấy lại là tín hiệu của những cuộc viễn chinh bất tận.
Trong không gian tĩnh lặng của buổi trưa hè, khi người lớn đã chìm vào giấc ngủ nhọc nhằn sau một buổi cấy cày, thì tiếng ve sầu bỗng vang lên. Ban đầu chỉ là một con cất tiếng dè dặt từ tán cây xoài, rồi như một bản giao hưởng được lập trình sẵn, hàng ngàn, hàng vạn con ve cùng lúc tấu lên bản nhạc ầm ĩ, náo nhiệt xé toạc bầu không khí đặc quánh. Đó cũng là lúc tôi – thằng Cuội – lén chui ra khỏi chiếc chõng tre cũ kỹ, nhẹ tay nhẹ chân xỏ đôi dép tổ ong đã mòn vẹt gót để lẻn ra ngoài.
Điểm hẹn của chúng tôi luôn là gốc đa cổ thụ đầu làng. Đó là một cụ cây già cỗi, rễ phụ đan xen nhau đổ xuống đất như những cánh tay khổng lồ của một con quái vật hiền lành. Bóng cây che mát cả một khoảng đất rộng, là nơi trú ngụ lý tưởng của lũ trẻ trốn ngủ trưa.
Tôi đến nơi thì đã thấy thằng Tèo "Lì" và con Mận ngồi đợi sẵn trên những cái rễ cây nhô lên khỏi mặt đất. Thằng Tèo đang mồ hôi nhễ nhại, tay cầm tàu lá chuối to bự chảng để quạt lấy quạt để cho cái bụng mỡ của nó. Còn con Mận thì khác hẳn, nó đang ngồi vắt vẻo trên một cành thấp, đôi mắt lá liễu tinh anh dòm ngó đi đâu đó xa xăm, hai bím tóc tết vội bằng dây thun xanh đỏ đung đưa theo nhịp chân.
"Đến trễ năm nhịp ve rồi nhé Cuội!" – Con Mận nhảy phắt xuống đất, phủi phủi hai bàn tay lấm lem vỏ cây, giọng nó lanh lảnh nhưng vẫn cố hạ thấp để không làm kinh động đến mấy ông già đang thiu thiu ở quán nước phía xa.
Thằng Tèo thở hồng hộc, phụ họa thêm: "Lần sau mày trễ nữa là tao với con Mận đi 'đánh' vườn ông Tư Khó trước, khỏi chia phần cho mày luôn."
Tôi cười xòa, ngồi xuống cạnh tụi nó, cảm nhận cái mát lạnh của đất thịt dưới chân. "Tại mẹ tao hôm nay ngủ muộn, bà cứ bắt tao nằm quạt cho bà mãi. Mà tụi mày chuẩn bị gì chưa? Hôm nay là ngày quan trọng nhất của mùa hè này đó."
Cả ba đứa nhìn nhau, rồi chẳng ai bảo ai, chúng tôi cùng chụm đầu vào giữa. Trong cái thế giới nhỏ bé dưới gốc đa ấy, một cuộc "đại hội" đang diễn ra. Mục tiêu của mùa hè năm nay không chỉ là những trận đấu dế hay những buổi thả diều đứt dây, mà là một lời thề. Một lời thề mà thằng Cuội tôi đã nảy ra sau khi đọc lỏm được vài trang truyện kiếm hiệp của chú Sáu.
Tôi lấy từ túi quần ra một mảnh giấy vở đã ố vàng, trên đó tôi đã cố gắng viết những dòng chữ ngay ngắn nhất có thể bằng mực tím. Tôi hắng giọng, ra vẻ một vị đại hiệp thực thụ:
"Hôm nay, dưới gốc đa già này, chúng ta – ba đứa trẻ gan dạ nhất làng Hạ – gồm có Cuội, Tèo và Mận, sẽ cùng lập lời thề 'Đồng cam cộng khổ'. Từ nay về sau, có ổi cùng ăn, có roi cùng chịu. Đứa nào phản bội, đứa đó sẽ bị... ve cắn suốt mùa hè!"
Thằng Tèo nghe đến đoạn "có roi cùng chịu" thì mặt hơi biến sắc, nó ngập ngừng hỏi: "Ủa, vụ roi vọt này có cần thiết không Cuội? Bố tao mà đánh thì đau lắm, một mình tao chịu không nổi đâu."
Con Mận lườm nó một cái sắc lẹm: "Mày nhát quá Tèo! Đã là anh em thì phải chia sẻ chứ. Tao là con gái còn chẳng sợ nữa là."
Thằng Tèo bị chạm lòng tự ái, nó ưỡn ngực ra: "Ai... ai bảo tao sợ! Thề thì thề!"
Thế là, giữa tiếng ve kêu râm ran như muốn nổ tung lồng ngực và cái nắng vàng rực rỡ xuyên qua từng kẽ lá đa, ba đứa trẻ chúng tôi cùng đặt tay lên nhau. Cảm giác lúc đó thật lạ lùng. Bàn tay thằng Tèo thì mồ hôi nhễ nhại, tay con Mận thì nhỏ nhắn và thô ráp vì hay leo trèo, còn tay tôi thì run lên vì phấn khích. Chúng tôi cùng đồng thanh hô khẽ: "Thề!"
Cái lời thề trẻ con ấy, vào lúc bấy giờ, nó thiêng liêng đến mức chúng tôi tưởng như mình vừa ký kết một hiệp ước hòa bình thế giới. Chúng tôi tin rằng, chỉ cần ở bên nhau, không có hàng rào nào của ông Tư Khó là không leo qua được, không có con mương nào là không nhảy qua nổi, và không có nỗi buồn chia ly nào có thể chạm đến những trái tim ngây ngô này.
Nhưng tuổi thơ là một dòng sông chảy xiết mà chẳng đứa trẻ nào lường trước được những ghềnh thác phía trước. Chúng tôi cứ mải mê với những trò chơi trốn tìm dưới bóng đa, mà không biết rằng cái bóng của sự trưởng thành đang dần dài ra theo từng buổi chiều tà.
"Thề xong rồi, giờ đi đâu?" – Thằng Tèo hỏi, mắt nó đã bắt đầu nhìn về phía những cây xoài sai trĩu quả của nhà ông Tư ở phía cuối con đường đất.
Tôi đứng dậy, phủi mông quần, mắt ánh lên vẻ tinh quái: "Đi đâu nữa? Đi thực hiện lời thề đầu tiên chứ đâu. Mục tiêu: Vườn ổi nhà ông Tư Khó. Đứa nào chạy cuối cùng đứa đó làm chó mực!"
Tiếng cười của chúng tôi vang lên, hòa vào tiếng ve, tan biến vào trong cái nắng rực rỡ của một mùa hè đầy hứa hẹn. Những bước chân trần chạy trên đất nóng, để lại phía sau gốc đa già trầm mặc – nơi vừa chứng kiến một tình bạn đẹp đẽ và những lời hứa của tuổi thơ ngây dại.