Tiếng trống trường làng vốn dĩ không thanh thoát như tiếng chuông nhà thờ, cũng chẳng rộn ràng như tiếng nhạc hiện đại. Nó là một chuỗi âm thanh khàn đặc, trầm đục phát ra từ cái tang trống bằng gỗ mít cũ kỹ mà bác bảo vệ vẫn gõ nhịp đều đặn mỗi buổi chiều. Nhưng với lũ trẻ xóm Đông chúng tôi, đó là âm thanh cứu rỗi nhất trong một ngày hè oi ả. Khi cái nhịp "tùng... tùng... tùng..." vừa dứt, cả ngôi trường cấp một như một chiếc tổ ong bị chọc thủng, đám trẻ con ùa ra ngoài, mồ hôi nhễ nhại nhưng đôi mắt đứa nào cũng sáng rực lên vì tự do.
Tôi – thằng Cuội, cái tên mà bố đặt cho với hy vọng sau này tôi sẽ có một mảnh vườn rộng như trên cung trăng – vội vàng nhét vội cuốn vở tập viết vào chiếc cặp sách bằng vải bạt đã sờn góc. Tôi không đợi thằng Đen hay cái Tí, mà lao thẳng ra gốc đa cổ thụ đầu làng. Đó là điểm hẹn bất di bất dịch của chúng tôi. Gốc đa già ấy to đến mức bốn, năm đứa chúng tôi ôm không xuể, rễ nó chồi lên mặt đất như những con trăng khổng lồ bò lổm ngổm, tạo thành những hốc ghế ngồi tự nhiên cho những cuộc họp "bí mật" của đám con nít.
"Cuội! Đợi tao với!" – Tiếng thằng Đen vang lên từ phía sau.
Thằng Đen chạy tới, cái mặt nó đen nhẻm vì nắng, đúng như cái tên của nó. Nó xách trên tay một chiếc túi bóng đựng đầy những viên bi đất mà nó tự nặn rồi phơi nắng khô khốc. Theo sau là cái Tí, con bé có đôi mắt to tròn và hai bím tóc đuôi sam lúc nào cũng nhảy nhót trên vai. Cái Tí luôn là đứa ngăn nắp nhất, nó vừa đi vừa phủi bụi trên chiếc váy hoa đã bạc màu, miệng thì không ngừng cằn nhằn về việc chúng tôi chạy quá nhanh.
Chúng tôi ngồi bệt xuống những chiếc rễ đa mát lạnh. Gió từ cánh đồng lúa bắt đầu trổ đồng đưa tới, mang theo mùi thơm dịu ngọt, ngai ngái của đất và hương lúa non. Cái nóng hầm hập của phòng học mái ngói như tan biến sạch sành sanh.
"Chiều nay làm gì?" – Thằng Đen mở lời, mắt nó nhìn về phía bờ đê đang bắt đầu nhuộm màu nắng vàng óng.
Tôi dựa lưng vào thân cây xù xì, cảm nhận lớp vỏ già nua cọ xát vào lưng mình, dõng dạc tuyên bố: "Nay gió to, mình phải làm diều. Con diều sáo to nhất xóm Đông, cho đám xóm Đoài biết mặt!"
Cái Tí bĩu môi: "Lại diều! Hôm qua ông nội tao bảo tối nay có khi mưa rào đấy, đi đào dế có vẻ hay hơn."
Nhưng ý tưởng làm diều của tôi đã chiếm trọn tâm trí thằng Đen. Chúng tôi bắt đầu bàn kế hoạch "tác chiến". Làm một con diều không khó, nhưng làm một con diều có thể cõng được gió và bay cao hơn ngọn tre thì là cả một nghệ thuật. Tôi được phân công đi xin giấy báo cũ và nấu hồ dán từ cơm nguội. Thằng Đen, với bàn tay khéo léo và con dao têm trầu mượn trộm của bà nội, sẽ chịu trách nhiệm vót tre làm khung. Còn cái Tí, dù hay bàn lùi nhưng lại là đứa có "nguồn lực" mạnh nhất: cuộn dây dù bền chắc mà bố nó mới mua ở huyện về để đan lưới.
Trong lúc bàn bạc, tôi chợt đưa mắt nhìn lên tán đa rậm rạp. Những tia nắng xiên qua kẽ lá, tạo thành những đốm sáng nhảy múa trên mặt đất. Tôi nhớ lại lời bà kể, rằng mỗi gốc đa cổ thụ đều có một vị thần cai quản, và những đứa trẻ ngoan sẽ được thần che chở dưới bóng mát này. Ngày ấy, chúng tôi tin vào những điều kỳ ảo đó một cách tuyệt đối. Thế giới của chúng tôi khi ấy chỉ nhỏ bằng cái làng này, nhưng nó chứa đựng tất cả những gì kỳ diệu nhất mà một đứa trẻ có thể mơ ước.
"Này Cuội, mày có hứa là nếu diều bay cao, mày sẽ cho tao cầm dây không?" – Cái Tí chợt hỏi, giọng nó nhỏ nhẹ hơn hẳn.
Tôi vỗ ngực: "Chuyện nhỏ! Tao là chủ tướng, tao cho phép mày điều khiển cả bầu trời luôn."
Tiếng cười của ba đứa trẻ vang lên, tan vào trong gió chiều. Chúng tôi chia tay nhau ở ngã ba con đường đất đỏ, mỗi đứa một hướng chạy về nhà để kịp chuẩn bị cho cuộc vui sắp tới. Tôi vừa chạy vừa nhảy chân sáo, lòng khấp khởi niềm vui. Mùi khói bếp bắt đầu len lỏi qua từng nếp nhà, mùi rơm rạ cháy thơm nồng báo hiệu bữa cơm chiều sắp đến.
Tuổi thơ của tôi đã bắt đầu từ những lời hẹn ước giản đơn dưới gốc đa như thế. Chúng tôi không biết rằng, những năm tháng sau này, dù có đi xa đến đâu, có ngồi dưới những tán cây xa lạ ở những thành phố rực rỡ ánh đèn, thì bóng mát của cây đa đầu làng và vị ngọt của cơn gió đồng chiều hôm ấy vẫn luôn là một mảnh ký ức nguyên vẹn, xanh rờn và không bao giờ phai nhạt trong tim.
Chiều hôm ấy, bầu trời quê hương rộng lớn đến lạ kỳ, như thể nó đang mở rộng vòng tay để đón chờ con diều giấy đầu tiên của chúng tôi bay vút lên, mang theo những ước mơ bé mọn của những đứa trẻ chân trần, đầu trần, lớn lên từ bùn đất nhưng tâm hồn thì lộng gió đại ngàn.