Mùi của đất và gió

Thế giới của tôi bắt đầu từ nơi mà ánh sáng bị bỏ quên. Đó là một khoảng không gian chật hẹp, nằm dưới bốn chân giường gỗ bóng loáng mùi thời gian, nơi những hạt bụi li ti nhảy múa trong những khe sáng hiếm hoi lọt qua kẽ liếp. Người lớn thường nhìn về phía chân trời để mơ mộng, còn tôi, tôi chỉ cần chui tọt vào gầm giường để thấy cả một vũ trụ bao la. Ở đó, tôi không phải là một đứa trẻ có cái răng sún hay bị mẹ mắng vì tội lười ăn, mà là một vị vua không ngai, trị vì những con dế mèn và những quân lính bằng nắp chai nhựa.

Chiều hôm ấy, cái nóng của vùng đất đầy nắng và gió thổi hầm hập vào gian nhà chính. Tiếng ve sầu kêu ran rát như ai đó cầm nắm muối xát vào thinh không. Mẹ tôi, sau khi đã dọn dẹp xong đống bát đũa, bắt đầu chiến dịch mà ngày nào bà cũng thực hiện với một sự kiên trì đáng kinh ngạc: cưỡng chế tôi đi ngủ trưa.

"Tí! Con có chịu nằm xuống không thì bảo? Con mà còn chạy nhảy là ông kẹ bắt đi đấy!"

Tôi nhìn mẹ, rồi nhìn ra khoảng sân nắng cháy, nơi những con gà đang lim dim dưới bóng cây khế. Tôi tự hỏi, ông kẹ là ai mà quyền năng thế, sao ông không bắt mấy người lớn đi ngủ trưa cho chúng tôi được tự do? Nhưng tất nhiên, tôi không dại gì hỏi câu đó. Tôi ngoan ngoãn leo lên phản, nằm im thin thít, chờ đợi tiếng ngáy đều đặn của bố vang lên từ phía hiên sau – nơi bố hay nằm võng để đón chút gió lạc từ cánh đồng.

Khi âm thanh "khò... khò" quen thuộc bắt đầu nhịp nhàng như tiếng máy cày vượt vũng bùn, tôi biết giờ hoàng đạo đã điểm. Tôi lăn nhẹ một vòng, êm ái như một chú mèo, rồi biến mất vào bóng tối quen thuộc dưới gầm giường.

Trong cái không gian mịt mùng ấy, Cu Tèo đã đợi sẵn. Nó gầy nhom, làn da đen nhẻm vì nắng và cái răng cửa bị gãy một nửa sau một vụ "phi thân" từ trên lưng trâu xuống mương nước.

"Mày chậm quá, Tí ạ! Tao đợi ở đây từ lúc con gà mái mơ vừa đẻ xong quả trứng thứ nhất."

"Tại mẹ tao canh kỹ quá. Mày mang theo báu vật chưa?"

Tèo lôi ra từ túi quần một cái hộp thiếc cũ kỹ, bên trong chứa đầy những viên bi ve trong vắt. Dưới ánh sáng mờ ảo, những viên bi ấy lấp lánh như những hành tinh xa xôi mà chúng tôi thường nghe ông cụ hàng xóm kể trong những đêm mất điện.

"Đây là những viên đá thần kỳ. Nếu chúng mình chôn chúng xuống gốc cây cổ thụ đầu làng vào đúng lúc hoàng hôn, ngày mai chúng sẽ biến thành những thanh kẹo kéo dài vô tận."

Tôi nhìn Tèo, đôi mắt đầy vẻ sùng bái. Ở cái tuổi này, chúng tôi tin vào những điều kỳ diệu dễ dàng như tin rằng nếu nuốt hạt cam thì cây cam sẽ mọc trong bụng. Sự ngây thơ của chúng tôi là một loại phép màu mà sau này, khi lớn lên, người ta phải bỏ ra rất nhiều tiền để mua những tấm vé quay lại nhưng chẳng bao giờ mua nổi.

"Nhưng làm sao trốn ra ngoài được? Mẹ tao đang thêu áo ở ngoài hiên."

Tèo ghé sát tai tôi, mùi mồ hôi chua nồng trộn lẫn với mùi nắng tỏa ra từ mái tóc khét lẹt của nó làm tôi thấy thân thuộc đến lạ.

"Tao đã đào sẵn một cái ngách nhỏ phía sau chuồng lợn. Chỉ cần chui qua đó là ra đến cánh đồng. Người lớn họ cứ tưởng họ canh giữ được mình bằng những cánh cửa, nhưng họ quên mất rằng chúng mình nhỏ bé nên có thể đi qua những nơi họ không bao giờ ngờ tới."

Chúng tôi bắt đầu cuộc hành trình thoát hiểm vĩ đại nhất thế kỷ. Hai đứa bò lom khom dưới gầm giường, vượt qua những "ngọn núi" là những đôi dép cũ của bà nội, tránh những "vực thẳm" là những chiếc bát sứt mẻ đựng đầy bụi. Mỗi lần một tiếng động vang lên từ phía trên, tim chúng tôi lại đập thình thình như trống hội. Đó là cái cảm giác sợ hãi pha lẫn phấn khích mà chỉ trẻ con mới có thể tận hưởng một cách trọn vẹn nhất.

Kìa, qua khe hở của vách nứa, tôi thấy bóng dáng của những người dân đang lom khom trên cánh đồng xa xa. Họ giống như những dấu chấm đen nhỏ bé trên cái nền xanh ngắt của lúa và vàng rực của nắng. Tôi tự hỏi, tại sao họ lại phải làm việc vất vả thế? Tại sao họ không chọn một gầm giường thật to để trốn vào và chơi bi cả ngày?

"Người lớn thật lạ, Tèo nhỉ?" – Tôi khẽ thì thầm khi chúng tôi đã chui được nửa người qua lối thoát bí mật.

"Lạ làm sao?"

"Họ lúc nào cũng nói về tương lai. Nào là phải học hành để sau này có tương lai, nào là phải tích góp cho tương lai. Thế tương lai nó nằm ở đâu? Nó có vị ngọt như kẹo không?"

Tèo dừng lại, phủi bụi trên đầu gối, gương mặt nó bỗng trở nên nghiêm túc một cách lạ thường.

"Tao nghe bố tao bảo, tương lai là cái thứ mà khi mày chạm vào được thì nó đã biến thành hiện tại mất rồi. Và khi mày đang ở hiện tại, mày lại bắt đầu lo cho một cái tương lai khác. Hình như người lớn bị lạc trong một cái vòng tròn mà họ không có lối thoát."

Tôi gật gù, dù chẳng hiểu hết những gì nó nói. Triết lý của Cu Tèo luôn có một sức nặng khó cưỡng đối với tôi. Chúng tôi thoát ra ngoài, cái nắng gay gắt ngay lập tức phủ lên đầu. Mùi của đất khô nẻ, mùi của cỏ dại bị nắng thiêu cháy và mùi của nước mương xộc thẳng vào mũi. Đó là mùi của tự do.

Dưới bóng râm của hàng tre già, gió bắt đầu thổi mạnh hơn. Những rặng tre rung rinh, tiếng lá chạm vào nhau xào xạc như những tiếng thì thầm của một vị thần già nua đang canh giữ mảnh đất này. Chúng tôi chạy băng qua những bờ ruộng hẹp, đôi chân trần chạm vào mặt đất nóng bỏng, cảm nhận sự thô ráp và sức sống của đất mẹ đang truyền qua từng thớ thịt.

Ở phía xa, con mương nước trong vắt đang chảy rì rào. Những con cá cờ nhỏ xíu tung tăng bơi lội giữa những đám rong rêu. Chúng tôi dừng lại, cúi xuống vục nước lên mặt. Nước mát rượi, xua tan cái nóng và cả những lo sợ về trận đòn roi nếu bị phát hiện.

"Nhìn kìa Tí! Một con chuồn chuồn ngô!"

Tèo chỉ tay về phía ngọn cỏ. Con chuồn chuồn với đôi cánh mỏng manh lấp lánh sắc cầu vồng đang đứng yên như một bức tượng. Chúng tôi nín thở, rón rén tiến lại gần. Bắt chuồn chuồn là một nghệ thuật, và chúng tôi là những nghệ sĩ thực thụ. Nhưng ngay khi ngón tay của Tèo vừa chạm tới, nó đã vụt bay đi, để lại một khoảng không hẫng hụt.

"Nó bay nhanh quá, giống như thời gian vậy," tôi nói, một câu nói mà có lẽ tôi đã nghe lỏm được từ ông cụ hàng xóm khi ông ngồi uống trà nhìn mặt trời lặn.

"Thời gian là cái gì mà ai cũng nhắc đến thế?" – Tèo hỏi, mắt vẫn dõi theo bóng con chuồn chuồn.

"Chắc là cái thứ làm cho tóc bà tao bạc trắng, và làm cho mẹ tao có những nếp nhăn ở khóe mắt mỗi khi cười. Thời gian chắc là một con quái vật vô hình hay đi ăn trộm sự trẻ trung của người khác."

Chúng tôi ngồi bệt xuống cỏ, giữa không gian bao la của đất trời cuối thế kỷ 20. Thời đó, chưa có những chiếc điện thoại thông minh, chưa có những trò chơi điện tử hào nhoáng. Giải trí của chúng tôi là nhìn mây bay và đoán xem nó giống hình thù gì. Một đám mây giống con voi, một đám khác giống chiếc tàu thủy... Thế giới hiện lên qua đôi mắt chúng tôi thật đơn giản và rực rỡ.

Bỗng nhiên, từ phía xa vang lên tiếng gọi thất thanh.

"Tí ơi! Tèo ơi! Về ăn cơm!"

Đó là tiếng của mẹ Tèo. Tiếng gọi ấy kéo chúng tôi ra khỏi giấc mơ về những viên bi biến thành kẹo, kéo chúng tôi về với thực tại của những bát cơm trắng ăn cùng cá kho và những lời dặn dò muôn thuở.

Chúng tôi nhìn nhau, tiếc nuối. Cuộc phiêu lưu ngắn ngủi dưới gầm giường và trên cánh đồng sắp phải kết thúc. Chúng tôi lủi thủi quay về theo con đường cũ, chui qua cái ngách sau chuồng lợn và trở lại với cái thế giới mà người lớn đã sắp đặt sẵn.

Khi tôi bò lại vào gầm giường để chuẩn bị "hiện hình" trên giường như chưa có chuyện gì xảy ra, tôi chợt thấy một mẩu gỗ nhỏ nằm lăn lóc. Tôi cầm lấy nó, cất kỹ vào túi quần. Đó là minh chứng cho vương quốc của tôi, cho cái chiều mùa hè đầy gió và nắng này.

Người lớn có thể kiểm soát được thân xác chúng tôi, bắt chúng tôi đi ngủ, bắt chúng tôi đi học, nhưng họ không bao giờ có thể kiểm soát được cái gầm giường trong tâm trí chúng tôi – nơi những giấc mơ vẫn tiếp tục nảy nở giữa bụi bặm và bóng tối.

Tôi nằm lại lên phản, nhắm mắt lại. Mùi của đất từ ngoài sân vẫn len lỏi vào nhà, quyện với mùi trầm hương từ bàn thờ ông địa. Trong cơn mơ màng, tôi thấy mình đang cưỡi trên lưng một con chuồn chuồn khổng lồ, bay qua những cánh đồng bất tận, nơi không có người lớn, không có những quy tắc, chỉ có gió, có đất và những tiếng cười sún răng vang vọng khắp nhân gian.

Ngày mai, tôi lại sẽ bị mẹ mắng, lại sẽ phải vật lộn với những con số khô khan. Nhưng không sao cả, vì tôi biết rằng chỉ cần đêm xuống hoặc trưa về, vương quốc dưới gầm giường vẫn sẽ mở rộng cửa đón tôi. Ở đó, tôi mãi mãi là một đứa trẻ, và thế giới mãi mãi là một trò chơi đầy những điều kỳ thú chưa được khám phá hết.

Gió từ phương xa lại thổi về, làm những chiếc chuông gió bằng vỏ ốc ở hiên nhà kêu lanh lảnh. Làng quê đang chìm vào giấc ngủ muộn, nhưng dưới những mái nhà tranh, những bí mật của trẻ thơ vẫn đang sôi động chảy trôi, như những mạch nước ngầm âm thầm nuôi dưỡng tâm hồn chúng tôi qua những năm tháng nhọc nhằn của một thời đại sắp đi qua.

Kết thúc một ngày, điều cuối cùng tôi nhớ là mùi hương của chiếc gối bông cũ kỹ và lời thầm thì của gió: "Đừng lớn nhanh quá, cậu bé ạ. Thế giới ngoài kia không có gầm giường nào đủ rộng để che chở cho những nỗi buồn của người trưởng thành đâu."

Tôi mỉm cười, chìm sâu vào giấc ngủ, tay vẫn nắm chặt mẩu gỗ nhỏ - chiếc chìa khóa duy nhất dẫn vào vương quốc của riêng mình.

Làng tôi ngày ấy nghèo lắm, cái nghèo len lỏi vào từng nếp áo vá, từng bát canh rau tập tàng không mỡ màng. Nhưng kỳ lạ thay, nỗi buồn của người lớn không bao giờ lây sang được chúng tôi. Lũ trẻ chúng tôi giống như những cây cỏ dại, cứ thấy nắng là vươn vai, cứ thấy mưa là hò hét. Chúng tôi không biết rằng cái nghèo là một gánh nặng, chúng tôi chỉ thấy rằng những ngôi nhà vách đất là những lâu đài tuyệt vời để chơi trốn tìm, và những con đường mòn đầy ổ gà là những đường đua kỳ thú cho những chiếc xe đẩy bằng bánh gỗ.

Người lớn nhìn đất để lo mùa màng, nhìn trời để đoán bão giông. Còn chúng tôi nhìn đất để tìm dế, nhìn trời để đuổi theo những cánh diều. Hai thế giới ấy tồn tại song song dưới một mái nhà, giao nhau ở những bữa cơm đạm bạc và những cái ôm vội vã trước khi cha mẹ ra đồng.

Tôi nhớ có lần bố tôi ngồi trước thềm nhà, rít một hơi thuốc lào thật sâu rồi nhả khói trắng xóa cả một vùng. Bố nhìn tôi đang loay hoay với cái bánh xe hỏng, thở dài:

"Sau này lớn lên, con phải đi thật xa, đừng để cái chân lấm bùn cả đời như bố."

Lúc đó tôi chỉ ngước lên, ngây ngô hỏi:

"Đi xa là đi đâu hả bố? Có xa hơn cái cây đa đầu làng không?"

Bố cười, một nụ cười đầy vết chân chim và vị đắng của khói thuốc:

"Xa hơn nhiều. Xa đến mức con sẽ không còn nghe thấy tiếng ếch kêu mỗi tối, và không còn ngửi thấy mùi đất này nữa."

Tôi rùng mình. Nếu đi xa mà không còn ngửi thấy mùi đất và gió, không còn thấy Cu Tèo sún răng, thì đi để làm gì? Nhưng bố không trả lời, ông lại tiếp tục chìm vào cõi lặng im của riêng mình, nơi mà tôi biết mình chưa đủ tuổi để bước vào.

Có lẽ, người lớn luôn muốn chúng tôi đi xa vì họ nghĩ rằng hạnh phúc nằm ở đâu đó bên ngoài lũy tre làng. Nhưng họ không biết rằng, với một đứa trẻ, hạnh phúc đôi khi chỉ là một chiều trốn ngủ thành công, là một ván bi thắng cuộc, hay đơn giản là được nằm yên dưới gầm giường để nghe hơi thở của đất.

Cái mùi của đất vào cuối thế kỷ ấy thật lạ. Nó không chỉ là mùi của chất khoáng, của mùn hữu cơ, mà nó là mùi của hy vọng. Người ta gieo xuống đó hạt lúa và gặt về sự sống. Chúng tôi gieo xuống đó những giấc mơ và gặt về những kỷ niệm. Những năm tháng ấy, đất và người hòa quyện vào nhau chặt chẽ đến mức tôi cứ ngỡ rằng nếu mình đứng yên một chỗ đủ lâu, rễ cây sẽ mọc ra từ đôi bàn chân mình và tôi sẽ trở thành một phần của cánh đồng này mãi mãi.

Đêm nay, nằm trong căn phòng máy lạnh ở một thành phố xa lạ, tôi bỗng nhớ cái gầm giường cũ kỹ đến nao lòng. Tôi chợt nhận ra mình đã thực hiện đúng lời bố, đã đi thật xa, đã không còn bùn đất bám vào gót chân. Nhưng đổi lại, tôi cũng đã đánh mất chiếc chìa khóa vào vương quốc bí mật kia.

Gió ở thành phố này mang mùi khói bụi và xăng xe, nó lạnh lẽo và vô hồn. Nó không giống như ngọn gió của làng tôi – ngọn gió biết kể chuyện, biết vuốt ve những tâm hồn mệt mỏi. Tôi nhắm mắt lại, cố gắng tìm lại cái cảm giác của chiều mùa hè năm 1996, cố gắng ngửi thấy mùi đất ẩm sau cơn mưa đầu mùa.

Trong thâm tâm, tôi vẫn là cậu bé Tí sứt mẻ, vẫn đang bò lồm cồm dưới gầm giường, chờ đợi một phép màu để biến những viên bi thành kẹo. Và tôi biết, dù thời gian có tàn nhẫn đến đâu, thì mảnh đất của tuổi thơ vẫn luôn nằm đó, vẹn nguyên và thơm nồng, chỉ chờ một cơn gió hoài niệm thổi qua là lại bùng lên rực rỡ trong tâm trí.

Bởi vì, mỗi người trong chúng ta đều có một "vương quốc dưới gầm giường" của riêng mình – nơi mà chúng ta luôn có thể quay về mỗi khi thấy thế giới người lớn ngoài kia quá đỗi chật chội và mỏi mệt.