Khi những cơn mưa xuân rây bột bắt đầu nhường chỗ cho cái nắng hanh hao của buổi giao mùa, xóm nhỏ của tôi rơi vào một thứ nhịp điệu tĩnh lặng đến lạ lùng. Đó là khoảng thời gian sau bữa cơm trưa, khi tiếng loa phát thanh từ phía đầu xóm đã tắt lịm, nhường chỗ cho tiếng võng kẽo kẹt đều đặn và tiếng ngáy khe khẽ của người lớn đang chìm vào giấc ngủ lấy sức cho buổi làm đồng chiều. Trong cái không gian đặc quánh mùi rơm khô và hương hoa bưởi nồng nàn ấy, có ba cái bóng nhỏ lén lút bò ra từ những hiên nhà, chân trần không dám chạm mạnh xuống nền gạch vì sợ tiếng động sẽ đánh thức những đôi mắt đang lim dim.
"Suỵt! Nhẹ chân thôi Tí Sún, cái cổng tre nhà mày nó kêu to như tiếng xe bò ấy!"
Tôi thì thầm, tay giữ chặt chiếc túi vải quàng chéo qua vai. Chúng tôi vừa thực hiện một cuộc "vượt ngục" ngoạn mục khỏi những chiếc giường tre mát rượi. Đối với người lớn, giấc ngủ trưa là liều thuốc quý giá, nhưng với lũ trẻ chúng tôi, đó là sự lãng phí thời gian khủng khiếp. Ngoài kia, nắng đang nhảy múa trên những tàu lá chuối, và quan trọng hơn cả, vườn ổi nhà ông Cụ Đìa bên bờ mương đang vào mùa chín rộ.
Vườn ổi ấy là một ốc đảo xanh mướt nằm tách biệt sau rặng tre già. Những gốc ổi gầy guộc, da sần sùi nhưng cành lá lại sum suê, xòe rộng ra tận mép nước mương trong vắt. Ổi nhà ông Cụ Đìa nổi tiếng khắp vùng vì giống ổi mỡ, quả nhỏ bằng nắm tay con nít nhưng khi chín thì da căng bóng, màu vàng chanh và tỏa ra một thứ mùi thơm ngọt lịm, lấn át cả mùi bùn non ngai ngái dưới lòng mương.
"Bi này, mày có chắc là ông Cụ Đìa đang ngủ say không? Tao nghe nói ông ấy có cái gậy mây 'thần thánh' lắm, đập vào mông là chỉ có nước nhìn thấy sao trên trời thôi."
Thằng Còi vừa đi vừa láo liên nhìn quanh, khuôn mặt nó lấm tấm mồ hôi dù đang đi dưới bóng râm của hàng dâm bụt. Tí Sún tặc lưỡi, vẻ mặt đầy kinh nghiệm của một kẻ cầm đầu:
"Lo gì, tao vừa thấy ông ấy xách ấm trà ra chòi lá phía sau nhà rồi. Giờ này chắc ông ấy đang thăng hoa cùng điếu thuốc lào và mấy bản chèo trên đài. Tụi mình cứ bám theo mép mương mà bò vào, bảo đảm thần không biết quỷ không hay."
Ba đứa chúng tôi lội xuống mép mương. Nước mương mùa này cạn, chỉ chạm đến bắp chân, mát lạnh và trong vắt đến mức thấy cả những chú cá cờ đang tung tăng bơi lội giữa những đám rong đuôi chó. Chúng tôi đi khom lưng, lợi dụng những bụi cỏ lá lác cao quá đầu người để che thân. Càng tiến gần về phía vườn ổi, cái mùi thơm quyến rũ kia càng đậm đặc, kích thích vị giác của ba cái bụng đang bắt đầu tiêu hóa hết bát cơm trưa.
"Kìa! Nhìn xem, cái cành sà xuống nước kia kìa! Quả nó vàng mọng như mật ong ấy!"
Tí Sún reo khẽ, tay chỉ về phía gốc ổi đại thụ nhất. Chúng tôi leo lên bờ, nhẹ nhàng bám vào những thân cây nhẵn thín. Vỏ cây ổi mát lạnh, mượt mà dưới lòng bàn tay. Tôi chọn một cành cao hơn, leo thoăn thoắt như một con sóc nhỏ. Từ trên cao nhìn xuống, xóm nhỏ hiện ra thật bình yên với những mái ngói đỏ xen lẫn mái lá nâu, những vạt khói bếp muộn mằn bay lên hòa vào làn nắng nhạt.
Tôi chọn một quả ổi chín nhất, vỏ hơi nứt ra vì quá mọng, đưa lên miệng cắn một miếng thật to. "Rắc!" Tiếng giòn tan vang lên trong khoang miệng. Vị ngọt lịm, hơi chua thanh và mùi thơm nồng nàn lan tỏa khắp các giác quan. Cảm giác ăn một quả ổi hái trộm vào buổi trưa nắng gắt nó thú vị hơn bất kỳ thứ trái cây mua sẵn nào trên đời. Nó có vị của sự mạo hiểm, vị của tự do và vị của sự ngây ngô.
"Ngon quá tụi mày ơi! Cứ như là ăn nắng mặt trời ấy!" Thằng Còi vừa nhai vừa nói, nước ổi chảy ròng ròng xuống cằm.
"Nhanh tay lên, hái đầy túi rồi rút lui. Đừng có tham quá mà leo ra cành xa, nó gãy một cái là ông Cụ Đìa xuất hiện ngay đấy." Tí Sún nhắc nhở, tay nó đã đầy những quả ổi xanh có, chín có.
Nhưng đúng như câu nói "vui quá hóa rủi", khi chúng tôi đang mải mê thưởng thức "tiệc ổi" thì một tiếng động lạ vang lên từ phía chòi lá. Tiếng chó vện sủa vang: "Gâu! Gâu! Gâu!".
"Chết rồi! Con Vện nó đánh hơi được rồi!"
Tí Sún hét lên một tiếng kinh hoàng rồi nhảy phóc xuống mương. Tôi và thằng Còi cũng không kém cạnh, chúng tôi lao mình xuống làn nước đục ngầu, bỏ mặc cả những chiếc dép nhựa đang trôi lững lờ. Phía sau lưng, tiếng bước chân huỳnh huỵch và tiếng gậy mây gõ xuống đất của ông Cụ Đìa vang lên dồn dập:
"Lũ giặc con nào đấy? Đứng lại cho lão! Dám vào vườn ổi của lão à?"
Chúng tôi chạy như bay dưới lòng mương, nước bắn tung tóe lên mặt, lên tóc. Cái cảm giác sợ hãi xen lẫn phấn khích làm tim tôi đập thình thịch trong lồng ngực. Chúng tôi không dám ngoái đầu lại, cứ thế chạy cho đến khi ra tận bãi bồi ven sông, nơi có rặng tre rủ bóng che khuất tầm nhìn của vườn ổi.
Ba đứa đứng thở dốc, mặt mũi lấm lem bùn đất, quần áo ướt nhẹp như chuột lột. Nhưng khi nhìn nhau, chúng tôi bỗng phá lên cười sằng sặc.
"Mày... mày nhìn cái mặt mày kìa Bi! Dính đầy bùn như thằng hề ấy!" Tí Sún vừa cười vừa chỉ vào tôi.
"Mày thì khá chắc? Cái túi ổi của mày đâu rồi?"
Tí Sún nhìn xuống hông, cái túi vải của nó giờ đây rỗng tuếch, chỉ còn sót lại một cái lỗ thủng to tướng do bị vướng vào cành ổi lúc nhảy xuống. Nó nghẩn ngơ một hồi rồi lại cười:
"Thôi coi như trả lại cho ông Cụ Đìa một nửa. Dù sao tao cũng đã kịp chén được ba quả to nhất rồi."
Thằng Còi thì vẫn giữ được chiến lợi phẩm của mình. Nó từ từ mở vạt áo ra, bên trong là bốn năm quả ổi vàng ươm, thơm nức. Nó trị trọng đặt chúng lên một phiến đá phẳng:
"Nào, hạm đội hái trộm chia phần thôi. Công sức chạy bán sống bán chết không thể đổ sông đổ biển được."
Chúng tôi ngồi trên bãi cỏ ven sông, chia nhau những quả ổi cuối cùng. Nắng buổi chiều bắt đầu dịu đi, gió từ sông thổi vào mát rượi, xua tan cái nóng nực và sự căng thẳng vừa rồi. Trong khoảnh khắc ấy, tôi chợt nhận ra rằng những buổi trưa trốn ngủ này chính là những mảnh ghép rực rỡ nhất của tuổi thơ.
Bối cảnh xóm nhỏ vùng quê những năm ấy, với những khu vườn không bao giờ khóa cổng nhưng luôn có những "người gác đền" nghiêm khắc, đã dạy chúng tôi về ranh giới của sự nghịch ngợm và lòng kính trọng. Chúng tôi trốn đi hái trộm không phải vì đói khát, mà vì cái cảm giác chinh phục những điều bị cấm đoán. Và ông Cụ Đìa, dù miệng chửi mắng và cầm gậy đuổi theo, nhưng chưa bao giờ ông thực sự muốn làm đau chúng tôi. Có lần, tôi thấy ông lặng lẽ đặt một rổ ổi chín ngay đầu ngõ sau trận lụt, như một lời nhắc nhở thầm kín rằng ông luôn biết tụi tôi thích gì.
"Bi này, mày có thấy ông Cụ Đìa giống như con rồng giữ kho báu không?" Tí Sún bỗng nhiên hỏi, tay nó mân mê cái hạt ổi cứng.
"Giống chỗ nào?"
"Thì vườn ổi là kho báu, còn ông ấy là con rồng. Rồng thì phải phun lửa, phải đuổi người đi. Nhưng nếu không có con rồng đó, thì vườn ổi đâu có gì thú vị nữa. Mình vào hái như hái ở nhà mình thì còn gì là 'chiến công'?"
Tôi gật đầu, thầm thán phục cái triết lý "nghịch ngợm" của bạn mình. "Đúng đấy. Cuộc đời này nếu cái gì cũng dễ dàng có được thì chắc chẳng ai trân trọng. Quả ổi hái trộm này ngọt hơn vì nó có chứa cả sự hồi hộp của tụi mình trong đó."
Thằng Còi nằm dài ra cỏ, mắt nhìn lên những đám mây đang trôi lững lờ: "Tao thì nghĩ khác. Tao nghĩ ông Cụ Đìa cố tình ngủ quên đấy. Ông ấy muốn tụi mình vào vườn để cây ổi nó bớt buồn. Một khu vườn mà không có tiếng trẻ con thì chỉ là một khu rừng chết thôi. Ông ấy đuổi theo tụi mình chỉ là để giữ đúng 'kịch bản' của một người chủ vườn thôi."
Lời của thằng Còi làm tôi lặng đi một chút. Có lẽ đúng là như vậy. Người lớn luôn có những cách dạy bảo thật kỳ lạ. Họ nghiêm khắc nhưng đầy bao dung, họ đuổi bắt nhưng thực chất là đang dõi theo từng bước chân trưởng thành của chúng tôi. Những quả ổi rơi trên mặt đất, những cành cây bị gãy, ông đều biết hết, nhưng ông vẫn để lại đó những cơ hội cho những lần "vượt ngục" tiếp theo.
Chiều muộn, khi tiếng gọi con về ăn cơm của các bà mẹ bắt đầu vang lên từ đầu xóm, chúng tôi mới lững thững đi về. Quần áo đã khô một nửa dưới nắng chiều, nhưng mùi ổi chín thì vẫn còn vương vấn trên da thịt, trên tóc và cả trong hơi thở.
Về đến cổng nhà, tôi thấy bố đang đứng đợi, tay cầm chiếc roi mây nhỏ. Tim tôi rớt cái bộp. "Bi! Trưa nay đi đâu mà giường chiếu trống huơ trống hoác thế kia?"
Tôi lí nhí: "Con... con ra mương hóng mát ạ."
Bố nhìn tôi một hồi, nhìn cái túi vải còn dính nhựa ổi và mùi thơm không thể giấu vào đâu được. Bố không đánh, chỉ khẽ thở dài rồi đưa cho tôi một chén nước vối:
"Hóng mát hay hóng ổi nhà ông Cụ Đìa? Lần sau có muốn ăn thì vào mà xin ông một tiếng, đừng có leo trèo rủi gãy cành hay ngã xuống mương thì khổ mẹ con ạ. Ông Cụ Đìa vừa sang đây gửi cái rổ này, bảo là 'Cho mấy thằng giặc con ăn cho đỡ mất công trèo'."
Tôi nhìn cái rổ ổi chín mọng đặt trên bàn gỗ, lòng trào lên một cảm giác hối lỗi xen lẫn xúc động. Hóa ra ông biết hết, ông còn lo tụi tôi ngã nên mới mang ổi sang. Cái triết lý "con rồng giữ kho báu" của Tí Sún bỗng chốc trở nên nhỏ bé trước tấm lòng bao dung của người già vùng quê.
"Con xin lỗi bố. Con cảm ơn ông Cụ Đìa."
Tối hôm đó, tôi nằm trong mùng, tai nghe tiếng dế mèn gáy đêm. Mùi ổi chín vẫn thoang thoảng đâu đây. Tôi chợt nhận ra rằng, mỗi buổi trưa trốn ngủ là một bài học về tình người. Xóm nhỏ này không chỉ có đất và nước, mà còn có những khu vườn của lòng nhân ái, nơi những quả ổi không chỉ là trái cây, mà là những sợi dây kết nối giữa các thế hệ.
Tôi thầm hứa với lòng mình, mai này dù có lớn lên, dù có được ăn những loại quả lạ lùng ở những vùng đất xa xôi, tôi sẽ không bao giờ quên được cái vị ngọt lịm và hương thơm nồng nàn của những quả ổi bên bờ mương. Bởi vì đó không chỉ là hương vị của thiên nhiên, mà là hương vị của một tuổi thơ được bao bọc trong sự nghiêm khắc và tình thương vô bờ bến của những người dân quê chất phác.
Mùa ổi rồi cũng sẽ qua, nhưng cái cảm giác trốn ngủ, cái tiếng nước văng tung tóe dưới chân và tiếng cười giòn giã của ba đứa trẻ sẽ mãi là một chương rực rỡ trong cuốn sách cuộc đời tôi. Một chương về sự nổi loạn ngây thơ và những khu vườn tâm hồn luôn rộng mở cửa đón chờ những bước chân trở về.
Tôi nhắm mắt lại, tưởng tượng mình lại đang leo trên cành ổi cao nhất, nhìn ra xa tít tắp chân trời, nơi mặt trời đang lặn xuống sau những rặng núi, rắc lên xóm nhỏ một màu vàng óng ả như da của những quả ổi chín mọng dưới nắng trưa. Và tôi biết, dù ngày mai có bị mắng, tôi vẫn sẽ lại là một "thằng giặc con" đầy khát khao khám phá những bí mật của thiên nhiên tươi đẹp này.