Sau khi tiếng trống hội làng vừa dứt, nhường chỗ cho những cơn mưa xuân lất phất bay như rắc bụi bạc lên mái ngói rêu phong, không gian xóm nhỏ bỗng mang một sắc thái khác. Những ngày ham chơi ròng rã với bi ve, đèn lon và cầu kiều phải tạm gác lại phía sau cánh cổng tre. Sáng nay, sương mù còn dày đặc che khuất cả những rặng xoan đang trổ hoa tím ngắt, tôi đã bị mẹ đánh thức từ lúc con gà rừng phía sau đồi vừa cất tiếng gáy đầu tiên. Đó là buổi sáng khai bút, buổi học đầu tiên của mùa xuân mới, nơi chúng tôi bắt đầu hành trình tìm kiếm con chữ với bao kỳ vọng gửi gắm trong những trang vở thơm mùi giấy mới.
Tôi ngồi dậy, hít hà cái không khí se lạnh xen lẫn mùi khói bếp nồng nàn. Mẹ đã chuẩn bị sẵn cho tôi một bộ quần áo phẳng phiu, dù nó chỉ là bộ đồ cũ được mẹ giặt kỹ và phơi qua hơi lửa để xua đi cái ẩm mốc của mùa mưa bụi. Trên chiếc bàn gỗ mục cạnh cửa sổ, chiếc cặp nhựa màu xanh – món quà bố mua cho từ hồi đầu năm – nằm đó, chứa đựng cả một thế giới tri thức mà tôi vừa kính sợ vừa tò mò.
"Dậy thôi Bi, ăn bát cơm nóng rồi còn tới trường. Đầu năm đi học sớm thì cả năm mới hanh thông, chữ nghĩa mới vào đầu được con ạ."
Mẹ vừa nói vừa bưng bát cơm trắng ngần, bên trên có vài lát giò lụa còn sót lại từ mâm cỗ Tết. Tôi ăn vội vàng, lòng bồn chồn một cảm giác khó tả. Bước ra khỏi cửa, con đường đất nhỏ chạy giữa hai hàng rào dâm bụt giờ đây nhão nhẹo phù sa nhưng lại lấp lánh những mầm non xanh biếc. Tí Sún và thằng Còi đã đứng đợi ở gốc đa đầu ngõ, hai đứa trông cũng "tươm tất" lạ thường với đôi dép tổ ong trắng tinh và mái tóc được cắt ngắn cao lên tận đỉnh đầu.
"Này Bi, mày đã khai bút chưa? Tao tối qua đã viết thử ba trang chữ O, mà sao nhìn nó cứ méo như quả trứng vịt luộc ấy."
Tí Sún vừa đi vừa gãi đầu, khuôn mặt nó lấm tấm những hạt mưa xuân. Thằng Còi thì đeo cái túi vải chéo vai, tay ôm khư khư cuốn sổ tay nhỏ:
"Tao thì khác, tao đã viết tên của tao mười lần vào trang đầu tiên. Nội tao bảo phải viết tên mình thật đẹp thì người ta mới nể. Nhưng mà khó quá, cái chữ của tao nó cứ muốn nhảy ra khỏi dòng kẻ."
Chúng tôi đi bên nhau dưới tán lá tre xào xạc. Ngôi trường nhỏ của chúng tôi nằm trên một gò đất cao, bao quanh bởi những hàng phi lao rì rào trong gió. Đó là một dãy nhà ngói cấp bốn, tường vôi đã chuyển sang màu vàng xám do thời gian, nhưng trong mắt lũ trẻ quê nghèo chúng tôi, đó là tòa lâu đài của ánh sáng.
"Mày có thấy mùi giấy mới không Bi?" Thằng Còi bỗng dừng lại, mở cặp ra và hít một hơi thật sâu vào cuốn vở. "Nó thơm hơn cả mùi mứt gừng của nội mày nữa ấy chứ."
"Thơm thật." Tôi gật đầu. "Mùi giấy mới giống như mùi của một bắt đầu mới. Ông nội tao bảo mỗi trang giấy trắng là một cơ hội để mình vẽ lại cuộc đời. Tao hy vọng trang vở năm nay sẽ không có những vết mực dây bẩn như năm ngoái."
Bước vào cổng trường, không khí náo nhiệt của ngày khai xuân lan tỏa khắp nơi. Những người bạn cùng lứa, sau một kỳ nghỉ dài, nhìn nhau với những ánh mắt vừa quen vừa lạ. Có đứa cao hẳn lên, có đứa lại gầy đi vì những ngày phụ giúp bố mẹ làm nương rẫy. Thầy giáo chủ nhiệm của chúng tôi – một người đàn ông trung niên với khuôn mặt cương nghị nhưng ánh mắt cực kỳ ấm áp – đã đứng sẵn ở cửa lớp. Thầy mặc bộ com-lê cũ sờn tay áo, mái tóc điểm bạc nhấp nhô giữa làn mưa bụi.
"Chào các em! Chào mừng các em quay lại với con chữ. Chúc các em một năm mới học tập tấn tới, khỏe mạnh như con hổ và chăm chỉ như con ong nhé!"
Tiếng thầy vang lên, dõng dạc và truyền cảm hứng. Chúng tôi ùa vào lớp, mỗi đứa nhanh chóng chiếm lấy vị trí quen thuộc trên những chiếc bàn gỗ đã mòn vẹt dấu thời gian. Mùi vôi mới, mùi mực tím và cả mùi gỗ ẩm tạo nên một thứ hương vị đặc trưng của trường học vùng cao.
"Nào, hôm nay chúng ta sẽ không học bài mới ngay. Chúng ta sẽ dành buổi học này để khai bút đầu xuân. Các em hãy lấy những trang vở mới nhất ra, dùng cây bút đẹp nhất của mình và viết lên những ước mơ của các em."
Thầy vừa nói vừa dùng phấn trắng viết lên bảng đen dòng chữ: "Khai Bút Đầu Xuân – Ước Mơ Và Hy Vọng". Chữ của thầy đẹp như phượng múa rồng bay, những nét thanh nét đậm uyển chuyển làm chúng tôi phải trầm trồ thán phục.
Tôi mở trang vở đầu tiên. Mặt giấy phẳng lì, trắng tinh khôi như một cánh đồng tuyết chưa có dấu chân người. Tôi cầm cây bút máy hiệu Trường Sơn, cẩn thận hút mực tím từ bình mực nhựa. Bàn tay tôi hơi run run. Viết gì bây giờ? Ước mơ của tôi là gì?
Tôi nhìn ra ngoài cửa sổ. Qua những nhành xoan tím, tôi thấy những người nông dân đang khom lưng trên cánh đồng, thấy những chú trâu mải miết gặm cỏ trong sương mờ. Cuộc sống của cha mẹ tôi, ông bà tôi gắn liền với bùn đất, với sự nhọc nhằn một nắng hai sương. Tôi bỗng nhớ đến lời bố nói: "Phải học cái chữ cho thật tốt con ạ, để sau này đời con không phải bám lấy cái đuôi trâu mà đi suốt cả đời."
Tôi nắn nót đặt bút xuống. Chữ "H" đầu tiên hiện ra, tím rực rỡ trên nền trắng. Tôi viết: "Em ước sau này sẽ trở thành một người viết nên những câu chuyện về làng quê mình. Em muốn cả thế giới biết rằng xóm nhỏ của em tuy nghèo nhưng đầy ắp tình thương và những điều kỳ diệu."
Cạnh bên tôi, Tí Sún đang loay hoay với cây bút chì. Nó viết rất nhanh, khuôn mặt đỏ bừng vì tập trung. Tôi lén nhìn sang, thấy nó viết: "Con ước sau này làm bác sĩ để chữa bệnh đau lưng cho mẹ và bệnh ho cho bố. Con sẽ không để ai trong xóm mình phải chịu đau đớn nữa."
Còn thằng Còi, nó vẽ nhiều hơn là viết. Nó vẽ một chiếc máy bay khổng lồ đang bay trên những ngọn núi cao, và bên dưới là dòng chữ nhỏ xíu: "Em muốn bay thật cao để nhìn thấy tận cùng của thế giới, rồi quay về kể cho Bi và Tí Sún nghe."
Thầy giáo đi lại giữa các dãy bàn, thỉnh thoảng dừng lại xoa đầu một đứa học trò hoặc sửa lại tư thế cầm bút cho một đứa khác. Khi thầy dừng lại ở bàn chúng tôi, thầy đọc thầm những dòng chữ khai bút của ba đứa rồi mỉm cười, một nụ cười đầy bao dung và tin tưởng.
"Ước mơ nào cũng quý giá, miễn là các em biết nỗ lực vì nó. Những trang vở này không chỉ đựng chữ, mà đựng cả tương lai của các em đấy."
Buổi học hôm đó trôi qua thật nhanh. Chúng tôi không chỉ học cách ghép vần, cách làm toán, mà còn học được cách trân trọng những cơ hội được đến trường. Ở vùng quê nghèo này, con chữ chính là tấm vé duy nhất để những đứa trẻ như chúng tôi có thể vượt qua những rặng núi cao kia để đến với thế giới rộng lớn. Chúng tôi hiểu rằng, mỗi giọt mực rơi xuống trang giấy là một giọt mồ hôi của cha mẹ đổ xuống cánh đồng.
Bối cảnh của buổi học đầu xuân hiện lên thật xúc động qua hình ảnh những đôi bàn tay lấm lem nhựa gừng, nhựa chuối đang cố gắng nắn nót từng nét chữ thanh tú. Đó là sự đối lập mạnh mẽ giữa cái khắc nghiệt của điều kiện sống và sự bền bỉ của ý chí cầu tiến. Trong gian phòng học thiếu ánh sáng, ánh lên từ đôi mắt của lũ trẻ là một niềm tin mãnh liệt vào một ngày mai tươi sáng hơn.
"Bi này, mày có nghĩ là cái chữ nó nặng không?" Tí Sún hỏi khi chúng tôi tan học, đi bộ về trên con đường đầy hoa xoan rơi.
"Sao lại nặng?"
"Thì mày nhìn xem, bố mẹ tụi mình gồng gánh bao nhiêu lúa gạo mới đổi được vài cuốn vở và cây bút cho tụi mình. Tao thấy mỗi con chữ tao viết ra đều mang theo cái gánh nặng của gia đình trên vai."
Lời của Tí Sún làm tôi khựng lại. Đúng thật, con chữ không hề nhẹ. Nó mang sức nặng của sự hy vọng, của sự hy sinh. Nhưng chính cái sức nặng ấy mới là động lực để chúng tôi giữ cho mình không bị sa ngã, để luôn vững vàng trên con đường học vấn gập ghềnh.
"Nặng nhưng mà đáng giá mày ạ." Tôi trả lời, tay nắm chặt chiếc cặp nhựa. "Bố tao bảo cái chữ là thứ duy nhất không ai có thể lấy mất của mình. Ruộng đất có thể bị lụt, trâu bò có thể bị dịch bệnh, nhưng kiến thức thì luôn ở trong đầu."
Thằng Còi nhảy chân sáo trên những vũng nước nhỏ: "Tao thì thấy cái chữ giống như những con chim nhỏ. Nếu mình biết cách thuần phục chúng, chúng sẽ mang mình bay đi thật xa. Tao sẽ cố gắng nuôi cho 'đàn chim' của tao thật béo, thật khỏe!"
Chúng tôi cười vang, tiếng cười tan vào trong không gian yên bình của buổi trưa xuân. Những rặng tre như cũng nghiêng đầu lắng nghe những ước mơ nhỏ bé đang dần thành hình trong lòng những đứa trẻ xóm nghèo. Mùa xuân không chỉ mang đến sự đâm chồi nảy lộc của cây cỏ, mà còn mang đến sự khởi đầu của những khát vọng tri thức.
Về đến nhà, tôi trị trọng mang cuốn vở khai bút ra cho ông nội xem. Ông nheo mắt đọc từng chữ một, rồi ông xoa bàn tay khô héo lên bìa vở:
"Chữ của cháu đã bắt đầu có 'hồn' rồi đấy Bi ạ. Hãy nhớ, nét chữ là nết người. Cháu viết cho sạch, cho đẹp, cũng là cách cháu tôn trọng chính mình và tôn trọng những người đã nuôi cháu ăn học. Những trang vở mới này giống như một cuộc đời mới, hãy viết lên đó những điều tử tế nhất nhé."
Tôi gật đầu, lòng thấy ấm áp lạ kỳ. Tôi mang cuốn vở vào cất cẩn thận dưới gầm giường – nơi tôi vẫn coi là "thư viện cá nhân" của mình. Ở đó, bên cạnh những viên bi ve thắng cuộc, những chiếc đèn lon cũ, giờ đây có thêm những trang vở mới thơm mùi mực tím. Đó là gia tài của tôi, là hành trang để tôi bước vào một năm học mới đầy hứa hẹn.
Mưa xuân vẫn tiếp tục rơi, nhẹ nhàng và kiên nhẫn như cách chúng tôi mài giũa con chữ mỗi ngày. Mùi đất sau mưa bốc lên, nồng nàn vị phù sa, hòa quyện với mùi giấy mới tạo nên một hương vị của sự sống đang trỗi dậy mạnh mẽ.
Những ngày giáp Tết đã qua, lễ hội làng cũng đã lùi vào ký ức, giờ đây là lúc chúng tôi đối mặt với những thách thức của tri thức. Nhưng với những người bạn thân thiết bên cạnh, với sự dìu dắt của người thân và thầy cô, tôi tin rằng những trang vở mới kia sẽ không bao giờ bị bỏ trống. Chúng sẽ được lấp đầy bằng những bài toán đúng, những bài văn hay và quan trọng nhất là bằng sự trưởng thành của những đứa trẻ biết ước mơ.
Buổi học đầu xuân ấy đã khép lại một mùa lễ hội, nhưng mở ra một hành trình dài của sự khám phá. Mỗi sáng thức dậy, nghe tiếng trống trường vang xa từ phía gò đất cao, tôi lại thấy lòng mình rạo rực. Con đường đất nhão phù sa không còn làm tôi ngại bước, vì tôi biết rằng ở phía cuối con đường ấy là ánh sáng của những trang sách, là những bài học về làm người và là những nụ cười rạng rỡ của bạn bè dưới mái trường yêu dấu.
Tôi nhìn lên bầu trời, nơi những cánh én đang chao lượn báo tin xuân. Một cảm giác tự do và hy vọng tràn ngập tâm hồn. Tôi thầm nhủ: "Cố lên Bi, trang vở mới chỉ vừa mới bắt đầu thôi!" Và tôi biết, dù cuộc đời có khó khăn đến đâu, chỉ cần tôi vẫn cầm chắc cây bút trên tay, tôi sẽ luôn có thể tự viết nên chương tiếp theo của cuộc đời mình – một chương rực rỡ và đầy sắc màu như chính những mầm non đang vươn mình trong nắng xuân rạng rỡ.