Mùa hè tan ra trong những tiếng ve cuối vụ, nhường chỗ cho cái se lạnh đầu thu và mùi của những cuốn sách giáo khoa mới thơm mùi giấy mực. Đối với người lớn, ngày khai giảng là một dấu mốc bình thường của thời gian, nhưng với tôi, đó là ngày tận thế của sự tự do. Tạm biệt cánh đồng rạ, tạm biệt những buổi trưa nằm gầm giường xem kiến chuyển nhà, tôi phải mặc vào bộ đồng phục trắng tinh khôi nhưng cứng nhắc và mang trên vai chiếc cặp sách nặng trĩu những kỳ vọng.
Sáng hôm ấy, mẹ đánh thức tôi dậy từ lúc mặt trời còn chưa kịp dụi mắt. Mẹ chải chuốt cho tôi, xoa lên đầu tôi một chút dầu bóng cho tóc vào nếp, rồi dắt tay tôi đi trên con đường làng quen thuộc. Con đường hôm nay trông khác hẳn mọi ngày. Nó rộn ràng tiếng cười nói, tiếng xe đạp lạch cạch và sắc đỏ của những chiếc khăn quàng tung bay trong gió.
"Tí này, lên lớp hai rồi phải học hành cho hẳn hoi. Đừng có để cô giáo nhắn tin về chuyện con mải nhìn chim hót ngoài cửa sổ nữa nhé," mẹ nhắc nhở khi hai mẹ con đứng trước cổng trường.
Tôi nhìn vào ngôi trường quét vôi vàng rực rỡ, cảm thấy mình nhỏ bé như một hạt cát. Tại sao con người ta lại phải đi học? Tại sao không thể cứ ở nhà và học từ ông nội về cách chiếc chổi tre biết hát hay học từ đàn kiến về sự đoàn kết? Những kiến thức trong sách giáo khoa đối với tôi đôi khi thật khô khan và xa lạ, chúng không có mùi thơm của nắng cũng không có vị ngọt của kẹo mạch nha.
Thằng Cò đã đứng chờ tôi ở gốc cây bàng giữa sân trường. Nó cũng mặc áo trắng, nhưng cái cổ áo thì bị lệch sang một bên và túi quần thì vẫn thò ra một đầu dây súng cao su.
"Tí! Mày có thấy lo không? Tao nghe nói lớp hai khó lắm, có cả phép nhân và những bài văn dài dằng dặc đấy," thằng Cò thì thầm, vẻ mặt nó như sắp bước vào một trận chiến sinh tử.
"Tao lo chứ. Nhưng tao lo nhất là cô giáo sẽ không cho mình ngồi cạnh nhau. Nếu không có mày, lấy ai cho tao mượn bút chì mỗi khi tao làm mất?"
Tiếng trống trường vang lên: Tùng! Tùng! Tùng! Mỗi nhịp trống như gõ trực tiếp vào tim tôi. Chúng tôi xếp hàng vào lớp. Những dãy bàn ghế gỗ sơn đen láng bóng đang chờ đợi để "giam giữ" những bước chân chạy nhảy của chúng tôi trong suốt chín tháng sắp tới. Cô giáo mới của chúng tôi là cô Lan, người có giọng nói dịu dàng nhưng đôi mắt thì tinh anh như thể cô có thể đọc được mọi suy nghĩ đang giấu trong đầu lũ trẻ.
Tiết học đầu tiên không phải là toán hay văn, mà là tiết "Làm quen". Cô Lan bảo mỗi đứa hãy đứng lên nói về ước mơ của mình.
Thằng Cò dõng dạc: "Thưa cô, em muốn làm phi công để bay cao hơn cả những con diều trên cánh đồng!"
Cái Mơ bẽn lẽn: "Em muốn làm bác sĩ để chữa bệnh đau lưng cho bà nội em."
Đến lượt tôi, tôi đứng dậy, cảm thấy đôi bàn tay mình đẫm mồ hôi: "Thưa cô, em... em muốn làm một người chuyên đi tìm lại những bí mật bị bỏ quên."
Cả lớp cười ồ lên. Cô Lan không cười, cô nhìn tôi bằng ánh mắt ấm áp: "Ý con là một nhà khảo cổ hay một nhà văn?"
"Dạ, em cũng không biết ạ. Em chỉ muốn kể cho mọi người nghe rằng ngay cả một viên sỏi cũng có câu chuyện của riêng nó."
Cô Lan gật đầu, rồi cô viết lên bảng một dòng chữ thật to: "Thế giới là một cuốn sách mở". Cô bảo rằng đi học không phải là để nhét đầy kiến thức vào đầu, mà là để học cách mở những trang sách của cuộc đời. Câu nói đó của cô làm tôi thấy nhẹ lòng hẳn. Hóa ra, ngôi trường này không phải là một nhà tù, nó là một chiếc kính lúp khổng lồ giúp tôi nhìn rõ hơn những điều kỳ diệu mà tôi hằng thắc mắc.
Nhưng những ngày đầu đi học vẫn không hề dễ dàng. Áp lực về việc phải viết chữ thật đẹp, phải thuộc lòng bảng cửu chương khiến tôi đôi khi thấy nghẹt thở. Tôi bắt đầu hiểu được tại sao bố tôi lại hay nhăn trán. Khi bạn có trách nhiệm với một điều gì đó – dù đó chỉ là một trang vở sạch – bạn không còn có thể vô tư như lúc ngồi dưới gốc khế nữa.
Có một buổi chiều đi học về, tôi thấy mệt mỏi đến mức không muốn đi tìm con Vàng để chơi. Tôi ngồi vào bàn, nhìn vào đống bài tập về nhà và bỗng dưng òa khóc. Mẹ đi vào, thấy tôi như vậy thì không mắng, mẹ chỉ nhẹ nhàng mở cửa sổ cho gió ùa vào.
"Học hành vất vả lắm phải không con?" Mẹ hỏi.
"Con không thích làm người lớn đâu mẹ. Người lớn toàn phải làm những việc mình không thích."
Mẹ ôm tôi vào lòng: "Đi học là bước chân đầu tiên để con trở thành một người lớn có ích. Giống như con kiến phải tha từng hạt cát mới xây được tổ, con cũng phải tích lũy từng con chữ mới xây dựng được ước mơ của mình. Đừng sợ những con số, hãy coi chúng là những người bạn mới."
Tôi nhìn ra ngoài cửa sổ, thấy một chú chim sẻ đang cố gắng tha một cọng rơm to hơn cả cơ thể nó để về làm tổ trên mái hiên. Chú chim không than vãn, chú cứ kiên nhẫn bay đi bay về. Tôi tự thấy hổ thẹn. Nếu một chú chim còn biết nỗ lực vì tổ ấm của mình, tại sao tôi lại nản lòng trước một vài phép tính?
Ngày tựu trường đã kết thúc bằng một bài học không có trong giáo án: Đó là bài học về sự kiên nhẫn và việc chấp nhận rằng mỗi giai đoạn của cuộc đời đều có những thử thách riêng. Tôi cầm bút lên, nắn nót viết những chữ đầu tiên vào cuốn vở mới. Tiếng ngòi bút sột soạt trên giấy nghe giống như tiếng bước chân của tôi đang đi về phía tương lai. Tôi vẫn là Tí Bùn thích xem kiến, thích ngửi mùi nắng, nhưng nay tôi đã có thêm một hành trang mới: đó là tri thức và ý thức về sự trưởng thành.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình bay trên một chiếc máy bay làm bằng giấy nháp, bay qua những cánh đồng chữ viết và những dòng sông mực tím. Ở đó, tôi không còn sợ những bài kiểm tra, vì tôi biết rằng mỗi con điểm đều là một viên gạch xây nên con đường dẫn tôi đến với những bí mật vĩ đại của thế giới.