Ở đầu xóm tôi, trong một căn chòi nhỏ rách nát nằm dưới gốc cây đa cổ thụ, có một người mà người lớn luôn dặn chúng tôi phải tránh xa. Đó là ông Hùng "khùng". Ông ấy luôn mặc một chiếc áo đại hành cũ kỹ sờn vai, tóc tai bù xù như tổ chim và lúc nào cũng lẩm bẩm một mình những điều không ai hiểu nổi.
Người lớn bảo ông ấy bị "chập mạch" vì một cú sốc gì đó trong quá khứ. Họ nhìn ông với ánh mắt vừa thương hại vừa sợ hãi, coi ông là một sự tồn tại lạc lõng, một nốt nhạc phô chênh trong bản nhạc bình yên của xóm nhỏ. Mỗi khi ông đi qua, các bà mẹ lại kéo con mình vào nhà, đóng cửa sầm một cái.
Nhưng đối với bộ ba chúng tôi, ông Hùng là một nhân vật đầy bí ẩn, giống như một vị phù thủy bị thất lạc phép thuật hoặc một nhà thông thái đang nói ngôn ngữ của một hành tinh khác mà loài người chưa kịp biên dịch.
"Tao thấy ông ấy đang vẽ gì đó trên mặt đất kìa," cái Tí thì thầm, chúng tôi đang nấp sau bụi cây duối để quan sát ông Hùng.
Ông Hùng đang dùng một mẩu gạch vỡ để vẽ những vòng tròn ngoằn ngoèo trên nền đất cứng. Ông làm việc đó một cách say sưa, tỉ mỉ, thỉnh thoảng lại dừng lại, nghiêng đầu ngắm nghía rồi cười một mình. Điệu cười của ông không có vẻ gì là độc ác, nó trong veo và ngây ngô như điệu cười của thằng Béo khi nó tìm thấy một viên bi quý.
"Này ông ơi, ông đang vẽ bản đồ kho báu ạ?" Thằng Béo vốn tính bộc phát, nó bỗng nhiên đứng bật dậy và hỏi to.
Tôi và cái Tí đứng tim, định bỏ chạy nhưng đôi chân cứ như bị đóng đinh xuống đất. Ông Hùng từ từ ngẩng đầu lên. Đôi mắt ông không hề dữ tợn như người ta vẫn đồn đại. Nó là một đôi mắt buồn, rất buồn, nhưng lấp lánh một thứ ánh sáng của sự tự do.
Ông nhìn thằng Béo, rồi nhìn hai đứa chúng tôi đang run rẩy sau bụi cây. Ông khẽ vẫy tay:
"Lại đây, những đứa trẻ của thần mặt trời. Lại đây xem ta vẽ những con đường lên thiên đàng."
Chúng tôi rón rén lại gần. Trên mặt đất không phải là những hình vẽ vô nghĩa. Đó là những hình vẽ kỳ lạ về những cỗ máy có cánh, những bông hoa có hình ngôi sao và những con người đang nắm tay nhau bay lượn.
"Người ta bảo ông điên," cái Tí bạo gan nói, giọng nó hơi run. "Nhưng cháu thấy ông vẽ đẹp hơn cả cô giáo dạy mỹ thuật của cháu."
Ông Hùng bật cười, tiếng cười khàn khàn nhưng sảng khoái:
"Điên là gì hả cháu? Điên là khi cháu nhìn thấy những thứ mà người khác không thấy. Người lớn chỉ thấy đất cát, còn ta thấy những lâu đài. Người lớn thấy mây đen, còn ta thấy những đàn ngựa trắng đang chạy đua. Nếu thế là điên, thì ta ước gì cả thế giới này đều điên như ta."
Lúc đó, tôi chợt hiểu ra một sự thật kinh động: Ông Hùng không hề điên. Ông chỉ là một đứa trẻ to xác đã từ chối trưởng thành theo cách mà xã hội mong muốn. Ông đã giữ lại "bộ lọc" kỳ diệu của tuổi thơ và dùng nó để chống lại sự khô khan của thực tế.
Người lớn sợ ông vì ông nhắc nhở họ về những gì họ đã đánh mất. Họ thấy ông lẩm bẩm và gọi đó là bệnh hoạn, nhưng thực ra ông đang trò chuyện với những ký ức, với những giấc mơ mà người lớn đã chôn vùi dưới những lo toan cơm áo.
"Ông ơi, tại sao ông lại ở đây một mình?" tôi hỏi, cảm thấy một sự thương cảm trào dâng.
Ông Hùng nhìn về phía chân trời, nơi nắng chiều đang nhuộm đỏ những ngọn tre.
"Ta không cô đơn đâu. Ta có gió, có nắng, và có cả những câu chuyện đang nhảy múa trong đầu. Ta chỉ buồn cho những người đang vội vã ngoài kia. Họ đi rất nhanh, nhưng họ chẳng bao giờ dừng lại để nhìn một bông hoa dại đang nở. Họ có nhà cao cửa rộng, nhưng tâm hồn họ lại chật hẹp hơn cả cái chòi của ta."
Ông đưa cho tôi mẩu gạch vỡ:
"Nào, hãy vẽ thêm một con chim vào bản đồ của ta đi. Một con chim không bao giờ mỏi cánh."
Tôi cầm lấy mẩu gạch, run rẩy vẽ một hình dáng giống con chim. Ông Hùng gật đầu tán thưởng, rồi ông bắt đầu kể cho chúng tôi nghe về những vùng đất mà ông đã "đi qua" trong những chuyến viễn du của tâm trí. Những câu chuyện của ông sống động đến mức chúng tôi quên cả giờ về, quên cả nỗi sợ hãi ban đầu.
Khi chúng tôi từ biệt ông để về nhà, ông Hùng nhìn theo và nói một câu mà tôi sẽ nhớ mãi suốt cuộc đời:
"Đừng để người lớn đánh cắp đôi mắt của các cháu. Hãy nhìn thế giới bằng chính trái tim mình, dù người ta có gọi đó là điên rồ."
Về đến nhà, tôi thấy bố mẹ đang ngồi bàn bạc về việc mua thêm một miếng đất hay sửa lại cái mái hiên. Họ nói về những con số, về lãi suất, về tương lai. Tôi nhìn họ và bỗng thấy họ thật tội nghiệp. Họ đang sống trong một thế giới của những thực tế cứng nhắc, nơi không có chỗ cho những bản đồ lên thiên đàng hay những con chim không bao giờ mỏi cánh.
"Thành! Con vừa đi đâu về mà quần áo dính đầy gạch non thế này?" mẹ quát.
"Con vừa đi học vẽ với một nhà thông thái ạ," tôi đáp tỉnh bơ.
Mẹ nhìn bố, thở dài: "Cái thằng này, càng lớn càng nói chuyện giống ông Hùng khùng đầu xóm."
Bố không nói gì, bố chỉ nhìn tôi bằng một ánh mắt rất lạ, như thể bố vừa chợt nhớ ra một điều gì đó rất cũ kỹ và quý giá mà bố đã vô tình để thất lạc đâu đó trên con đường trưởng thành.
Hóa ra, ranh giới giữa một thiên tài và một người điên, giữa một đứa trẻ và một người lớn, đôi khi chỉ nằm ở một mẩu gạch vỡ và một trí tưởng tượng không giới hạn. Ông Hùng đầu xóm chính là tấm gương phản chiếu những gì chúng ta có thể trở thành nếu chúng ta đánh mất sự kết nối với thực tại, nhưng cũng là lời nhắc nhở rằng thực tại chỉ là một phần rất nhỏ của sự sống.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình và ông Hùng cùng bay trên con chim gạch non, đi qua những vương quốc nắp chai và những đại dương thuyền giấy. Dưới kia, người lớn vẫn đang mải mê chạy đua, nhưng chúng tôi chỉ cười và rải xuống đầu họ những hạt bụi kim cương của sự điên rồ ngọt ngào nhất.
Hạnh phúc là khi ta dám "điên" theo cách của riêng mình, trong một thế giới đang cố gắng làm cho mọi thứ trở nên quá đỗi bình thường.