Càng lớn lên, tôi càng thấy tội nghiệp cho những người giàu có. Họ phải xây những cái két sắt nặng nề, lắp đủ loại khóa chống trộm và lúc nào cũng nơm nớp lo sợ thị trường chứng khoán sụt giảm. Ở vương quốc của chúng tôi – tức là khoảng sân sau đầy bóng mát của nhà tôi và cái Tí – nền kinh tế vận hành một cách ưu việt hơn nhiều. Chúng tôi sử dụng một loại tiền tệ mà ngân hàng trung ương thế giới chưa bao giờ dám mơ tới: lá mít.
Cây mít nhà tôi là một "ngân hàng" hào phóng. Nó không tính phí duy trì tài khoản, không cần mật khẩu phức tạp, chỉ cần một trận gió nhẹ hoặc một cái rung cây khéo léo là "tiền" rơi xuống đầy đầu. Nhưng không phải chiếc lá mít nào cũng có giá trị như nhau. Trong thế giới của những đứa trẻ lên tám, chúng tôi có những quy chuẩn khắt khe về tiền tệ mà ngay cả những chuyên gia tài chính lão luyện nhất cũng phải ngả mũ.
Một chiếc lá mít vàng rực, không bị rách, không bị sâu đục, có giá trị tương đương với một tờ tiền mệnh giá lớn nhất. Những chiếc lá xanh thẫm, cứng cáp là tiền lẻ. Còn những chiếc lá đã khô quắt, giòn rụm thì chỉ là tiền mất giá, chỉ dùng để... đốt cho vui hoặc làm rác trang trí.
"Thành, hôm nay tao có ba tờ 'lá vàng' loại một. Mày có gì để đổi không?"
Thằng Béo đứng bên hàng rào, tay vung vẩy những xấp lá mít đã được nó vuốt phẳng phiu và xếp gọn gàng. Trông nó lúc này giống hệt một gã thương nhân giàu có đang chuẩn bị thực hiện một vụ thâu tóm thị trường.
Tôi nhìn vào "kho bạc" của mình – một cái hũ nhựa cũ đựng đầy những chiếc nắp chai bia và vài viên bi sứt mẻ. Tôi biết mình đang ở thế yếu.
"Tao có một viên bi 'mắt mèo' cực hiếm," tôi mặc cả, giọng ra chiều bí hiểm. "Nhìn xuyên qua nó, mày sẽ thấy mọi thứ biến thành màu tím lịm tìm sim."
Thằng Béo khịt mũi. Nó là đứa thực dụng. Nó biết rằng bi ve có thể kiếm được ở cửa hàng tạp hóa của bà Năm, nhưng những chiếc lá mít vàng hoàn hảo sau trận mưa đêm qua thì không phải lúc nào cũng có sẵn.
"Bi ve không ăn được," nó phán một câu xanh rờn. "Lá mít của tao có thể dùng để mua 'cơm đồ hàng' của cái Tí."
Nói đoạn, cả hai chúng tôi cùng nhìn về phía "nhà hàng" của cái Tí đặt dưới gốc cây khế. "Nhà hàng" của nó thực chất là một cái mẹt cũ, trên đó bày biện những chiếc bát bằng vỏ dừa và những đĩa "thức ăn" làm từ bùn đất, hoa khế và cỏ dại. Nhưng đừng có dại mà coi thường, trong mắt chúng tôi, đó là những món cao lương mỹ vị cần phải có rất nhiều "vốn" mới có thể thưởng thức.
Cái Tí đang bận rộn dùng một hòn đá để giã nát những bông hoa dâm bụt đỏ rực để làm "nước ép dâu". Nó ngẩng đầu lên, nhìn hai gã khách hàng đang đứng lóng ngóng.
"Hôm nay tiệm có món cá kho từ vỏ chuối khô và canh đại dương làm từ nước mưa đêm qua. Một suất là hai lá vàng và ba lá xanh. Miễn mặc cả!"
Tôi và thằng Béo nhìn nhau. Lạm phát ở thế giới đồ hàng đang tăng cao một cách đáng báo động. Mới hôm qua, một suất canh đại dương chỉ có giá một lá vàng. Nhưng chúng tôi không có lựa chọn nào khác. Ở tuổi này, chúng tôi tin rằng việc ngồi xuống một vòng tròn, cầm những chiếc thìa bằng tre và giả vờ nhai những thứ không thể ăn được là một công việc cực kỳ nghiêm túc.
Khi chúng tôi ngồi vào "bàn", cái Tí phục vụ với một thái độ vừa ân cần vừa quyền lực. Chúng tôi trả "tiền" bằng cách đặt những chiếc lá mít lên một hòn đá phẳng. Gió thổi qua, một vài chiếc lá bay đi, nhưng chẳng ai buồn nhặt lại. Ở vương quốc này, tiền có thể mọc lại sau một đêm, và sự giàu có không được đo bằng số lượng tích trữ, mà bằng việc bạn có bao nhiêu người bạn để cùng... tiêu số lá mít đó.
Ngẫm lại, tôi thấy người lớn thật kỳ lạ khi họ giết chóc, lừa lọc và bỏ cả đời để tranh giành những tờ giấy có in hình các vĩ nhân. Họ gọi đó là giá trị. Nhưng nếu một ngày gió thổi bay hết những tờ giấy đó, liệu họ có còn gì trong tay? Chúng tôi thì khác, nếu lá mít hết vàng, chúng tôi sẽ chờ mùa thu tới. Nếu cây mít không ra lá nữa, chúng tôi sẽ đổi sang dùng nắp chai hoặc đá cuội. Giá trị của một món đồ không nằm ở chính nó, mà nằm ở thỏa thuận của lòng tin và sự hồn nhiên giữa chúng tôi.
"Này, mày có nghĩ là sau này mình vẫn dùng lá mít để mua đồ không?" Thằng Béo hỏi, miệng vẫn đang giả vờ húp một thìa canh không khí.
Cái Tí dừng tay giã hoa, nó trầm tư một lúc rồi đáp:
"Chắc là không. Mẹ tao bảo lớn lên người ta dùng tiền thật. Tiền thật làm bằng giấy bền lắm, không rách như lá mít đâu."
"Nhưng tiền giấy có thơm mùi nhựa mít không?" Tôi hỏi vặn lại.
Cả ba chúng tôi im lặng. Mùi nhựa mít ngai ngái, dính dính trên đầu ngón tay là một phần không thể thiếu của cuộc giao dịch này. Tiền thật có lẽ sẽ sạch sẽ hơn, sang trọng hơn, nhưng nó chắc chắn sẽ không mang theo hơi thở của mặt đất, của nắng và của những cơn gió trưa hè.
Người lớn thường cười nhạo khi thấy chúng tôi chơi đồ hàng. Họ bảo đó là "trò trẻ con". Nhưng chính họ mới là những người đang chơi một trò chơi "đồ hàng" quy mô lớn và đầy nguy hiểm hơn. Họ cũng xây nhà, cũng mua bán, cũng tranh giành, nhưng họ quên mất cách cười khi cuộc chơi kết thúc. Chúng tôi có thể cãi nhau đỏ mặt vì một chiếc lá mít bị rách, nhưng ngay khi tiếng mẹ gọi về ăn cơm vang lên, chúng tôi lập tức quên sạch mọi hiềm khích, vứt bỏ toàn bộ tài sản lại dưới gốc cây và chạy về nhà với một tâm hồn nhẹ bẫng.
Sau này, khi đã thực sự cầm trên tay những đồng tiền có thể mua được nhà, mua được xe, tôi vẫn thường nhìn xuống bàn tay mình. Đôi khi, tôi thấy nhớ cảm giác nhựa mít dính vào da thịt. Tôi nhớ cái cảm giác khi mình là một "tỷ phú" với mười chiếc lá mít vàng rực, ngồi dưới gốc cây khế và thấy mình có thể sở hữu cả bầu trời.
Hạnh phúc thực ra là một định nghĩa rất rẻ tiền, nếu chúng ta vẫn giữ được đôi mắt của một đứa trẻ. Nó rẻ đến mức bạn có thể nhặt được ở bất cứ gốc cây nào, miễn là bạn đừng quá cao đến nỗi không thể cúi xuống nhìn thấy những món quà của đất trời.
Khi buổi chơi kết thúc, chúng tôi để lại "tiền" cho những chú kiến và lũ dế. Biết đâu, dưới những ngọn cỏ kia, cũng có một vương quốc nhỏ bé đang cần những đồng tiền lá mít của chúng tôi để xây dựng những giấc mơ của riêng chúng.