Trong thế giới của Ngọc Hải, mọi thứ đều được cấu thành từ hai phần: Giao diện người dùng (Front-end) và Hệ thống xử lý nền (Back-end).
Vụ án này cũng vậy.
Cái chết của Sơn Tùng, cái xác bị đánh tráo, sự hy sinh của người vô gia cư – tất cả là Back-end, là những dòng mã nguồn đen tối, phức tạp và xấu xí nằm sâu dưới tầng đáy của máy chủ. Còn câu chuyện đi xem phim, vé xe buýt, nụ cười của Nguyệt Cầm – đó là Front-end, là cái giao diện đẹp đẽ, trơn tru mà anh hiển thị cho "người dùng" (cảnh sát) nhìn thấy.
Vấn đề duy nhất của hệ thống này là một "biến số" không ổn định: Bé Lan Ngọc.
Trẻ con không biết nói dối. Hoặc nói đúng hơn, bộ vi xử lý của trẻ con chưa đủ phức tạp để chạy song song hai luồng dữ liệu (sự thật và lời nói dối) mà không bị xung đột hệ thống. Khi bị ép, chúng sẽ bị "tràn bộ nhớ" và sập nguồn – tức là òa khóc và nói ra tất cả.
Hải biết điều đó. Vì vậy, anh không dạy Lan Ngọc nói dối. Anh dạy cô bé cách "Mã hóa dữ liệu".
Chiều hôm đó, sau khi tan học, Lan Ngọc ngồi một mình ở xích đu trong sân chơi chung của khu tập thể. Cô bé cầm một cành cây khô, vạch những đường nguệch ngoạc xuống nền cát ẩm ướt.
Thanh đứng từ xa quan sát. Anh đã đợi ở đây cả tiếng đồng hồ. Anh không mặc cảnh phục, chỉ mặc một chiếc áo khoác gió màu xám để tránh gây chú ý. Mục tiêu của anh hôm nay không phải là Nguyệt Cầm – người phụ nữ có lớp vỏ bọc quá hoàn hảo. Mục tiêu của anh là "lỗ hổng bảo mật" tiềm năng nhất: Đứa trẻ 6 tuổi đã có mặt tại hiện trường.
Thanh hít một hơi sâu, vứt mẩu thuốc lá đi và bước lại gần.
"Chào cháu," Thanh nói, giọng cố gắng tỏ ra thân thiện nhất có thể. Anh ngồi xổm xuống, để tầm mắt mình ngang bằng với cô bé.
Lan Ngọc ngước lên. Đôi mắt con bé to, đen láy, nhưng sâu thẳm trong đó là một sự tĩnh lặng già nua trước tuổi. Đó là ánh mắt của một người đã nhìn thấy thứ mà lẽ ra họ không nên thấy.
"Chú là ai ạ?" Cô bé hỏi, tay nắm chặt dây xích đu.
"Chú là bạn của mẹ cháu. Chú tên là Thanh. Chú có thể ngồi đây một chút không?"
Lan Ngọc không gật đầu cũng không lắc đầu. Cô bé chỉ nhìn anh chằm chằm, như đang quét virus một tập tin lạ vừa xâm nhập vào hệ thống.
"Hôm kia chú thấy mẹ cháu đưa cháu đi xem phim đúng không?" Thanh bắt đầu bằng một câu hỏi mở, nhẹ nhàng. "Phim hoạt hình người máy ấy. Cháu có thích không?"
Lan Ngọc gật đầu. "Thích ạ. Người máy màu xanh."
"Thế à? Chú cũng thích người máy," Thanh cười, lân la gợi chuyện. "Thế tối hôm đó, sau khi xem phim về, bố cháu có ở nhà không?"
Đây là cái bẫy. Thanh đang tấn công vào bộ nhớ đệm (cache memory) của đứa trẻ.
Lan Ngọc khựng lại. Bàn tay nhỏ bé của em siết chặt dây xích đu. Trong đầu cô bé, một "câu lệnh" được kích hoạt.
Hồi ức của Lan Ngọc - Hai ngày trước.
Ngọc Hải ngồi trên sàn nhà cùng Lan Ngọc. Anh không mang đồ chơi. Anh mang một chiếc máy tính bảng cũ.
"Ngọc này," Hải nói, giọng trầm ấm khác hẳn vẻ lạnh lùng thường ngày. "Cháu có biết máy tính giấu bí mật như thế nào không?"
Cô bé lắc đầu.
Hải mở một thư mục có hình cái khóa. "Nó gọi là 'Mã hóa'. Khi người lạ hỏi, máy tính sẽ không nói sự thật, nhưng nó cũng không nói dối. Nó sẽ đưa ra một cái chìa khóa giả."
"Chìa khóa giả ạ?"
"Đúng rồi. Bây giờ chú sẽ cài đặt cho cháu một trò chơi nhé. Hãy tưởng tượng cái đêm bố cháu đến đây và... chuyện xấu đó xảy ra... nó là một tập tin bị lỗi. Chúng ta phải xóa nó đi, hoặc cất nó vào một thư mục ẩn tên là 'Thùng Rác'. Cháu không được mở thư mục đó ra, vì máy tính sẽ bị hỏng."
Hải nhìn sâu vào mắt cô bé, kiên nhẫn giải thích theo ngôn ngữ trẻ thơ nhưng mang tư duy của một lập trình viên.
"Nếu có ai đó lạ, ví dụ như một ông chú nào đó hỏi cháu về bố... cháu hãy chạy chương trình này cho chú."
Hải giơ ra một tấm thẻ màu xanh.
"Chương trình tên là: 'Bố đi công tác'. Khi người ta hỏi 'Bố đâu?', cháu không cần nhớ lại đêm hôm đó. Cháu chỉ cần bật cái băng ghi âm trong đầu lên: 'Bố đi làm xa rồi'. Đó không phải nói dối, đó là câu trả lời mặc định. Cháu hiểu không?"
"Thế nếu họ hỏi kỹ hơn ạ? Hỏi là bố mặc áo gì, bố đi xe gì?"
"Thì cháu sẽ chạy chương trình thứ hai: 'Cháu không biết, cháu buồn ngủ'. Cháu hãy tưởng tượng mình là một cái màn hình bị tắt. Đen ngòm. Không ai có thể nhìn thấy gì trên đó cả."
Hải xoa đầu cô bé. "Đây là cách chúng ta bảo vệ mẹ. Mẹ là máy chủ. Nếu máy chủ hỏng, tất cả chúng ta sẽ biến mất. Cháu có muốn bảo vệ mẹ không?"
"Có ạ," Lan Ngọc gật đầu mạnh mẽ.
"Tốt. Vậy hãy nhớ kỹ. Mã hóa ký ức. Khóa nó lại. Và chỉ đưa cho họ cái vỏ bọc bên ngoài thôi."
Quay lại hiện tại.
Thanh nhìn thấy sự do dự trong mắt Lan Ngọc. Anh tưởng mình sắp chạm được vào sự thật.
"Sao thế? Cháu không nhớ à? Bố cháu mặc áo màu gì?" Thanh dấn thêm một bước.
Lan Ngọc chớp mắt. "Chương trình" mà Hải cài đặt bắt đầu chạy. Cô bé thả lỏng tay khỏi dây xích đu, gương mặt trở nên ngây thơ và vô hại một cách kỳ lạ.
"Cháu không biết ạ," Lan Ngọc trả lời, giọng đều đều như một cái máy trả lời tự động. "Tối hôm đó về cháu buồn ngủ lắm. Mẹ bế cháu vào giường luôn."
"Thế sáng hôm sau dậy cháu có thấy bố không?"
"Không ạ. Mẹ bảo bố đi làm xa rồi. Bố hay đi lắm."
Thanh nhíu mày. Câu trả lời quá trơn tru, nhưng lại thiếu đi chi tiết cảm xúc. Nó giống như một đoạn văn mẫu.
"Thế cháu có buồn không khi bố đi xa?"
Lan Ngọc nhìn xuống mũi giày của mình. "Cháu quen rồi ạ."
Thanh cảm thấy bế tắc. Anh đang cố gắng xâm nhập vào một hệ thống được bảo mật quá tốt. Anh quyết định tung đòn quyết định. Anh lấy từ trong túi ra một bức ảnh.
Đó là bức ảnh hiện trường (đã được che bớt phần kinh dị), chỉ để lộ bộ quần áo của nạn nhân. Bộ quần áo mà Hải đã mặc cho cái xác.
"Cháu nhìn bộ quần áo này xem. Có quen không? Có phải bố cháu hay mặc cái này không?"
Lan Ngọc nhìn vào bức ảnh. Chiếc áo sơ mi kẻ sọc.
Trong một khoảnh khắc, bức tường lửa của cô bé rung chuyển. Hình ảnh thực tế (ký ức gốc) về đêm kinh hoàng đó ùa về. Bố nằm trên sàn. Máu. Sợi dây thừng.
Đôi mắt Lan Ngọc mở to, con ngươi co lại vì sợ hãi. Hơi thở của cô bé dồn dập hơn.
Thanh bắt được tín hiệu đó. "Cháu nhớ ra rồi đúng không? Cháu đã thấy nó ở đâu?"
Lan Ngọc run rẩy. Hệ thống sắp sập. Bộ nhớ đệm bị quá tải bởi dữ liệu cảm xúc.
Nhưng ngay lúc đó, một bóng người cao gầy đổ ập xuống, che khuất ánh nắng chiều đang rọi vào hai chú cháu.
"Xin lỗi, anh đang làm gì thế?"
Thanh ngẩng phắt lên.
Ngọc Hải đứng đó, tay xách một túi cam. Ánh mắt anh sau lớp kính cận lạnh lẽo như băng đá, chiếu thẳng vào Thanh. Đó không phải ánh mắt của một người hàng xóm. Đó là ánh mắt của một Quản trị viên hệ thống (Admin) vừa phát hiện ra kẻ xâm nhập trái phép (Hacker).
"Anh Hải," Thanh đứng dậy, cất bức ảnh đi. "Tôi chỉ đang hỏi thăm cháu bé vài câu."
"Hỏi thăm bằng ảnh hiện trường vụ án sao?" Hải gằn giọng, bước lên chắn giữa Thanh và Lan Ngọc. Anh dùng thân mình tạo thành một bức tường vật lý, cắt đứt sự tiếp cận của Thanh.
"Đây là hành vi quấy rối trẻ em và vi phạm quy trình điều tra," Hải nói, sử dụng những thuật ngữ pháp lý khô khan nhưng sắc bén. "Luật pháp quy định việc lấy lời khai của trẻ vị thành niên phải có sự giám hộ của cha mẹ hoặc người đại diện. Anh có lệnh không? Mẹ cháu có ở đây không?"
Thanh biết mình sai luật. Anh chỉ đang "đánh du kích".
"Tôi chưa lấy lời khai. Tôi chỉ trò chuyện," Thanh đáp, giọng cứng cỏi nhưng anh biết mình đã mất lợi thế.
Hải quay xuống, đặt tay lên vai Lan Ngọc. Một cái chạm nhẹ, nhưng mang tính trấn an tuyệt đối. Như một lệnh Refresh làm mới lại hệ thống đang bị treo.
"Ngọc, cầm túi cam này về cho mẹ. Bảo chú Hải mua cho. Về nhà ngay đi."
"Vâng ạ," Lan Ngọc lí nhí, cầm túi cam và chạy biến về phía cầu thang, không dám ngoái đầu lại.
Khi đứa trẻ đã đi khuất, Hải quay lại đối mặt với Thanh. Khoảng sân chơi giờ chỉ còn lại hai người đàn ông.
"Anh đang tuyệt vọng, Thanh ạ," Hải nói, giọng trở lại vẻ bình thản đáng sợ. "Anh tuyệt vọng đến mức phải đi hù dọa một đứa trẻ con. Đó là dấu hiệu của việc thuật toán điều tra của anh đang bị lỗi."
"Còn cậu," Thanh bước tới sát Hải, "cậu đang bảo vệ con bé hay đang bảo vệ chính cái cổ của cậu? Cậu đã 'lập trình' cái gì vào đầu con bé thế?"
Hải mỉm cười nhẹ.
"Tôi không lập trình gì cả. Tôi chỉ giúp con bé lọc bỏ những dữ liệu rác rưởi mà người lớn các anh cố nhồi nhét vào. Trẻ con cần sự trong sáng, Thanh ạ. Đừng cố cài cắm virus sợ hãi vào đầu nó."
"Tôi sẽ tìm ra mã nguồn của cậu, Hải," Thanh nói, chỉ tay vào ngực Hải. "Bất cứ hệ thống nào cũng có lỗ hổng (backdoor). Và tôi sẽ tìm ra nó."
"Chúc may mắn," Hải đáp. "Nhưng hãy cẩn thận. Đôi khi cố gắng giải mã một tập tin được bảo mật cao sẽ khiến máy tính của anh bị treo vĩnh viễn đấy."
Hải quay lưng bước đi, dáng vẻ ung dung tự tại. Nhưng bên trong túi áo, bàn tay anh vẫn đang run nhẹ. Anh biết Lan Ngọc suýt nữa đã vỡ trận.
"Cần phải nâng cấp hệ thống bảo mật," Hải thầm nghĩ. "Hoặc... cần phải loại bỏ hoàn toàn tác nhân gây nhiễu."
Ánh mắt anh tối sầm lại. Trong đầu anh, một dòng lệnh mới, tàn khốc hơn, bắt đầu được viết ra để đối phó với sự dai dẳng của Thanh.