Hẻm Cụt của tôi không chỉ có tiệm sửa đồ của ông nội, mà còn có một "trụ sở trung ương" lừng lẫy khác: cái gốc cây bàng già nhà bà Tám. Cây bàng này đã đứng đó từ hồi ông nội tôi còn chưa biết hút tẩu, thân nó sần sùi như da của một con quái vật trong phim cổ tích, và tán lá thì rộng đến nỗi nếu tất cả trẻ con trong hẻm cùng đứng dưới đó khi trời mưa, chắc chắn chẳng đứa nào bị ướt lấy một lọn tóc.
Ở dưới gốc bàng đó, chúng tôi – những đứa trẻ mà người lớn vẫn gọi là "lũ ranh con" – đã thành lập một hội nghị thượng đỉnh thường niên để bàn về những vấn đề sống còn của nhân loại. Ví dụ như: Tại sao kem lại chảy nhanh hơn khi mình đang ăn dở? Hay tại sao người lớn lại cứ bắt chúng tôi phải ngủ trưa trong khi đó là lúc mặt trời chiếu sáng đẹp nhất để đi bắn bi?
Sáng hôm nay, hội nghị nhóm họp với đầy đủ các thành viên chủ chốt. Có tôi (tất nhiên rồi, với tư cách là cháu nội của một "bác sĩ" đồ cổ), thằng Mập (người tin rằng tất cả mọi rắc rối trên đời đều có thể giải quyết bằng một ổ bánh mì kẹp kem), và cái Tí (đứa con gái duy nhất nhưng lại có quyền lực tối cao vì nó sở hữu bộ đồ chơi nấu ăn bằng nhựa xịn nhất xóm).
"Này, các cậu có thấy dạo này người lớn trong hẻm mình lạ lắm không?" Cái Tí mở đầu câu chuyện bằng một giọng điệu cực kỳ nghiêm trọng, tay nó đang bận rộn dùng lá bàng để cuốn thành những "cuốn gỏi" tưởng tượng.
Thằng Mập đang mải mê gặm một mẩu ổi, vừa nhai vừa hỏi lại: "Lạ là sao? Tớ thấy mẹ tớ vẫn nấu cơm ngon mà, chỉ có điều bà ấy hay thở dài khi nhìn vào cái ví thôi."
"Đấy! Chính là cái thở dài đấy!" Cái Tí đập mạnh cái thìa nhựa xuống đất. "Mẹ tớ cũng thế. Bố tớ thì tối nào cũng dán mắt vào cái tivi, nhưng tớ thề là bố chẳng xem gì cả, vì khi tớ hỏi phim nói gì bố toàn trả lời 'Ừ, ừ'. Tớ nghĩ người lớn đang bị mắc một căn bệnh dịch mới."
Tôi chống cằm suy nghĩ. Tôi nhớ lại những gì ông nội đã nói về việc người lớn sợ mình cũ đi. "Tớ biết rồi. Họ bị bệnh 'sợ thời gian'. Ông nội tớ bảo người lớn cứ mải chạy theo cái mới nên họ lúc nào cũng thấy thiếu. Họ giống như cái đồng hồ quả lắc bị đứt dây thiều ấy, cứ quay cuồng mà chẳng đi đến đâu."
Thằng Mập gãi đầu: "Thế thì khổ nhỉ? Tớ thì chỉ sợ hết kem thôi. Mà này Bin, ông nội cậu có sửa được bệnh 'thở dài' không? Nếu sửa được, tớ sẽ bảo mẹ tớ mang cái hơi thở dài ấy đến tiệm của ông cậu."
Cả bọn im lặng. Câu hỏi của thằng Mập tuy ngây ngô nhưng lại làm chúng tôi phải suy nghĩ thật sự. Gió thổi qua tán lá bàng, nghe "xào xạc" như tiếng cười thầm của cây già. Tôi nhìn lên những chùm quả bàng xanh ngắt, thầm ước gì mình có một chiếc kìm thần kỳ có thể kẹp chặt những nỗi lo của bố mẹ lại rồi quăng xuống sông.
"Tớ nghĩ là không sửa được đâu." Tôi thở dài, bắt chước điệu bộ của bố. "Vì nỗi buồn không có ốc vít. Ông nội tớ bảo muốn sửa cái gì thì phải chạm vào được nó, mà nỗi buồn thì cứ bay lơ lửng như khói thuốc của ông vậy."
"Hay là chúng mình làm họ vui đi?" Cái Tí đề xuất. "Chúng mình sẽ mở một cửa hàng bán niềm vui. Đơn vị tiền tệ sẽ là những nụ cười."
Ý tưởng của cái Tí lập tức được hưởng ứng nhiệt liệt. Chúng tôi quyết định hành động ngay lập tức. Cửa hàng niềm vui được thiết lập ngay dưới gốc bàng. "Hàng hóa" của chúng tôi gồm có: những hòn bi ve lấp lánh như kim cương, những chiếc máy bay giấy được gấp cực kỳ công phu, và đặc biệt nhất là "dịch vụ kể chuyện cười" của thằng Mập.
Vị khách đầu tiên là chú Ba bán vé số. Chú đi ngang qua hẻm với vẻ mặt mệt mỏi, đôi dép lê mòn vẹt kéo lê trên mặt đường. Chú thường ngồi nghỉ dưới gốc bàng này trước khi bắt đầu hành trình bán dạo buổi chiều.
"Chú Ba ơi! Chú có muốn mua niềm vui không? Miễn phí cho người quen ạ!" Cái Tí reo lên, chìa ra một "cuốn gỏi" lá bàng.
Chú Ba dừng lại, nhìn chúng tôi rồi phì cười, những nếp nhăn trên khuôn mặt khắc khổ giãn ra một chút: "Mấy đứa lại bày trò gì đấy? Niềm vui mà cũng bán được sao?"
"Dạ bán được chứ chú!" Thằng Mập nhanh nhảu. "Bây giờ cháu sẽ kể cho chú nghe một chuyện cười, nếu chú cười, chú phải trả cho chúng cháu một cái xoa đầu nhé!"
Thằng Mập bắt đầu kể về chuyện một con gà đi lạc vào tiệm cắt tóc và đòi cắt kiểu... "đầu đinh". Câu chuyện chẳng có gì đặc sắc, thậm chí là hơi vô duyên, nhưng cái cách thằng Mập diễn tả điệu bộ con gà vỗ cánh và giọng nói khàn khàn của nó khiến chú Ba cười ngặt nghẽo. Chú cười đến chảy cả nước mắt, tiếng cười vang động cả con hẻm yên tĩnh.
"Khá lắm mấy đứa nhỏ! Đúng là niềm vui rẻ nhất mà lại đáng giá nhất." Chú Ba xoa đầu từng đứa một, đôi bàn tay chú thô ráp nhưng tràn đầy sự trìu mến. "Chú đi bán tiếp đây, tự nhiên thấy cái chân bớt mỏi hẳn."
Nhìn bóng chú Ba khuất dần sau khúc quanh, chúng tôi thấy lòng mình rộn ràng như vừa lập được chiến công hiển hách. Hóa ra, làm người lớn cười không khó như chúng tôi tưởng. Họ giống như những chiếc hộp nhạc bị kẹt lò xo mà ông nội thường nhắc tới, đôi khi chỉ cần một "nốt nhạc" ngớ ngẩn của trẻ con là âm thanh lại có thể vang lên.
Nhưng cuộc đời không phải lúc nào cũng là những nụ cười. Ngay sau khi chú Ba đi, mẹ tôi xuất hiện ở đầu hẻm, tay xách nách mang túi đồ đi chợ, mặt mũi đỏ gay vì nắng nóng.
"Bin! Sao còn ở đây nghịch đất? Về nhà học bài ngay! Sắp thi học kỳ rồi mà cứ lêu lổng với lũ bạn thế này à?" Tiếng mẹ vang lên như tiếng pháo nổ, làm tan nát bầu không khí thơ mộng của cửa hàng niềm vui.
Tôi tiu nghỉu đứng dậy, phủi bụi trên quần áo. Cái Tí và thằng Mập nhìn tôi với ánh mắt chia buồn sâu sắc. Tôi biết, "đối tượng khách hàng" khó tính nhất chính là mẹ mình. Mẹ là người chẳng bao giờ tin vào những chiếc máy bay giấy hay những câu chuyện về con gà cắt tóc đầu đinh. Đối với mẹ, niềm vui chỉ có thể được tìm thấy trong những con điểm mười đỏ chói hoặc những tờ hóa đơn được thanh toán đúng hạn.
Về đến nhà, tôi ngồi vào bàn học, nhưng tâm trí thì vẫn treo ngược trên cành bàng. Tôi nhìn cuốn vở ô ly trắng tinh và tự hỏi: Tại sao người ta lại phải học về những con số khô khan trong khi ngoài kia có bao nhiêu điều kỳ diệu chưa được khám phá? Tại sao giáo sư toán học không dạy chúng tôi cách đo độ dài của một tia nắng, hay cách tính toán sức nặng của một giọt nước mưa?
"Mẹ ơi, tại sao mẹ không cười như chú Ba lúc nãy?" Tôi bất chợt hỏi khi mẹ đang dọn cơm trong bếp.
Mẹ dừng tay, nhìn tôi đầy ngạc nhiên: "Chú Ba nào? Mẹ bận tối mắt tối mũi ra, thời gian đâu mà cười với chả khóc. Con lo mà học đi, sau này làm ông nọ bà kia thì mới sướng, chứ cứ như mẹ thì khổ cả đời."
Lại là điệp khúc "sau này". Người lớn dường như sống hoàn toàn cho cái "sau này" đó. Họ sẵn sàng bỏ qua cái "bây giờ" để đổi lấy một lời hứa hẹn xa xôi nào đó về sự hạnh phúc. Nhưng tôi tự hỏi, nếu bây giờ không biết cách mỉm cười trước một cây bàng xanh lá, thì liệu "sau này" khi có cả một cánh rừng, họ có biết vui hay không?
Tôi lén nhìn sang phòng ông nội. Ông vẫn đang ngồi đó, bên ánh đèn dây tóc vàng vọt, tỉ mẩn lau chùi một cái chân đèn đồng cũ kỹ. Ông nội là người duy nhất không bao giờ nhắc đến từ "sau này" với tôi. Ông chỉ nói về "lúc này": "Lúc này trời đang đẹp, Bin hãy hít thở thật sâu đi"; "Lúc này món chè này ngon, con hãy ăn cho thật kỹ".
Tôi bước sang phòng ông, ngồi xuống sàn nhà bên cạnh ông. "Nội ơi, mẹ nói mẹ không có thời gian để cười."
Ông nội ngừng tay, nhấp một ngụm trà đã nguội: "Mẹ con không sai đâu Bin. Mẹ con đang gánh trên vai cả một ngôi nhà. Khi người ta phải gánh quá nặng, người ta thường cúi đầu xuống đất nên không thấy được hoa nở hay mây bay. Cái mẹ con cần không phải là một câu chuyện cười, mà là một sự san sẻ."
"San sẻ là gì ạ?"
"Là khi con biết tự cất đồ chơi mà không cần mẹ nhắc. Là khi con biết mang cho mẹ một ly nước mát khi mẹ vừa đi chợ về. Là khi con học hành chăm chỉ không phải để lấy điểm mười cho mình, mà để mẹ bớt lo lắng về tương lai của con. Những điều nhỏ bé đó chính là cách con sửa chữa những mệt mỏi trong lòng mẹ đấy."
Tôi lặng người đi. Hóa ra, tiệm sửa chữa của ông nội không chỉ dành cho đồ vật. Những bài học của ông giống như những chiếc chìa khóa vạn năng, có thể mở được mọi cánh cửa đóng kín.
Chiều hôm đó, tôi không chạy ra gốc bàng nữa. Tôi ở nhà, lẳng lặng giúp mẹ nhặt rau muống. Mẹ nhìn tôi, ánh mắt lộ vẻ ngạc nhiên rồi chuyển dần sang một sự dịu dàng mà lâu lắm rồi tôi mới thấy. Mẹ không nói gì, nhưng khi mẹ xoa đầu tôi, bàn tay mẹ không còn run vì giận dữ nữa.
Tối đến, trong bữa cơm, không khí dường như nhẹ nhàng hơn. Bố kể một vài chuyện ở công ty, mẹ kể về bà bán cá ở chợ, còn tôi thì kể về việc con thạch sùng vừa bị trượt chân trên trần nhà. Không ai thở dài. Chỉ có tiếng bát đũa khua vào nhau lách cách và tiếng tivi phát ra những bản tin quen thuộc.
Dưới gầm bàn, con chó Lu đang lim dim ngủ, thỉnh thoảng lại vẫy vẫy cái đuôi. Tôi nhận ra rằng, niềm vui không phải là thứ gì đó xa xỉ có thể mua được bằng tiền, cũng không phải là thứ chỉ xuất hiện trong những dịp đặc biệt. Niềm vui nằm ngay trong những nốt lặng giữa các cuộc trò chuyện, trong cách chúng ta nhìn nhau bằng ánh mắt thấu hiểu.
Trăng lên cao, tỏa ánh sáng bạc xuống hẻm Cụt. Cây bàng già vẫn đứng đó, như một vị triết gia im lặng canh giữ giấc ngủ cho lũ trẻ và cả những người lớn đang tạm quên đi gánh nặng cuộc đời. Tôi nằm trong màn, nghĩ về "hội nghị thượng đỉnh" ngày mai. Tôi sẽ bảo với cái Tí và thằng Mập rằng, cửa hàng niềm vui của chúng ta không cần bán gì cả. Chúng ta chỉ cần là những đứa trẻ ngoan, biết yêu thương những món đồ cũ và những người thân đang dần cũ đi bên cạnh mình.
Mỗi chương của cuộc đời là một bài học không có trong sách giáo khoa. Và tôi, một cậu bé tám tuổi, đang học cách viết những trang đời mình bằng thứ mực của sự chân thành. Bởi vì, dù thế giới có thay đổi thế nào, thì những trái tim biết quan tâm vẫn luôn là những món đồ quý giá nhất, không bao giờ cần phải mang đi sửa chữa.
Tôi chìm vào giấc ngủ, tai vẫn vẳng nghe tiếng lạch cạch từ phòng ông nội. Có lẽ ông đang chữa lại một giấc mơ nào đó cho ai đó, hoặc đơn giản là ông đang giữ cho thời gian của hẻm Cụt này không bị trôi đi quá nhanh.