Tôi luôn có một niềm tin mãnh liệt rằng, trước khi trở thành một hành tinh tròn trịa xoay quanh mặt trời như ông giáo già vẫn hay giảng giải, thế giới này thực chất là một cái mâm nhôm. Một cái mâm nhôm to đùng, bóng loáng, chứa đựng tất cả những hỉ nộ ái ố của nhân loại, mà cụ thể hơn là của gia đình tôi.
Trong thế giới mâm nhôm ấy, mỗi thành viên là một món ăn. Ba tôi là đĩa rau muống luộc, trông có vẻ đơn giản nhưng thiếu đi thì bữa cơm mất hẳn vị thanh đạm. Mẹ tôi là bát nước mắm ớt, lúc nào cũng đậm đà, đôi khi cay xè nhưng lại là thứ gắn kết tất cả các món ăn khác lại với nhau. Còn tôi? Tôi tự nhận mình là một hạt cơm nguội dính bên mép mâm, lạc lõng, nhỏ bé nhưng luôn cố gắng quan sát mọi thứ với một sự tò mò vô tận.
"Mùi, con có thôi cái kiểu nhìn chằm chằm vào bát canh khổ qua như thể nó sắp biến thành con quái vật không?"
Tiếng của mẹ tôi vang lên, kéo tôi ra khỏi dòng suy tưởng về sự hình thành của vũ trụ. Tôi chớp mắt, nhìn bát canh đang bốc khói nghi ngút.
"Con chỉ đang thắc mắc tại sao người lớn lại thích ăn thứ đắng ngắt này thôi mẹ ạ. Nó chẳng khác gì việc uống thuốc cả."
Ba tôi cười, một nụ cười hiền lành và đầy vẻ thấu hiểu của một người đã nếm đủ mọi vị đắng trên đời.
"Rồi con sẽ hiểu, Mùi ạ. Khi con lớn lên, vị đắng của khổ qua đôi khi lại là thứ làm con thấy dễ chịu nhất sau một ngày mệt mỏi."
Tôi lắc đầu nguầy nguậy. Người lớn luôn có những lý lẽ kỳ lạ như thế. Họ thích uống cà phê đắng, ăn mướp đắng, và đôi khi tự làm khổ mình bằng những nỗi lo lắng còn đắng hơn cả mật cá. Đối với một đứa trẻ mười tuổi như tôi, cuộc đời nên là một cây kẹo mút vị dâu, hoặc ít ra cũng phải là một bát chè đậu đen nhiều đường.
Bữa cơm chiều ở xóm nhỏ của tôi luôn bắt đầu bằng tiếng lách cách của bát đũa và kết thúc bằng tiếng thở dài mãn nguyện của ba sau khi hớp một ngụm trà đặc. Qua cái mâm nhôm ấy, tôi nhìn thấy những sự thật hiển nhiên mà người lớn thường hay quên mất. Chẳng hạn như việc mẹ tôi luôn gắp miếng thịt ngon nhất cho tôi rồi bảo rằng mẹ thích ăn xương, hay việc ba tôi luôn để dành phần cháy giòn rụm cho cái Tí hàng xóm mỗi khi nó sang chơi.
Thế giới người lớn, nhìn từ cái mâm cơm, giống như một bàn cờ mà ở đó ai cũng cố gắng nhường phần thắng cho người mình thương yêu.
"Mùi này, con có biết tại sao cái mâm lại hình tròn không?" Ba tôi bỗng hỏi, mắt vẫn nhìn ra sân nắng đang lịm dần.
Tôi gãi đầu: "Chắc là để bát đĩa không bị rơi ra ngoài ạ?"
"Không hẳn đâu. Người ta làm mâm hình tròn là để không ai phải ngồi ở đầu bàn, không ai là người đứng đầu và cũng không ai phải đứng cuối. Tất cả đều bằng nhau khi quây quần bên bữa cơm."
Đó là bài học triết học đầu tiên tôi nhận được từ ba, bên cạnh cái mâm nhôm cũ kỹ đã bắt đầu có những vết móp méo. Hóa ra, sự bình đẳng và tình yêu thương không nằm ở những khái niệm cao siêu trong sách vở, mà nó nằm ngay trong cách người ta san sẻ một bát canh, nhường nhau một miếng cá.
Những buổi chiều như thế cứ thế trôi đi, chậm rãi và dịu dàng như tiếng chuông nhà thờ xa xăm. Tôi ngồi đó, giữa mùi khói bếp nồng nàn và tiếng ve sầu bắt đầu râm ran trên những cành phượng vĩ ngoài cổng. Tôi chợt nhận ra rằng, cái mâm nhôm kia không chỉ chứa đồ ăn, nó chứa cả những giấc mơ của ba mẹ về tương lai của tôi, chứa cả những lo toan cơm áo gạo tiền được giấu kín sau những nụ cười hiền hậu.
Có đôi lần, tôi thử đặt mình vào vị trí của ba, cầm đôi đũa cả xới cơm cho cả nhà. Tôi thấy đôi tay mình run run, không phải vì nặng, mà vì cảm giác trách nhiệm nặng nề đang đè nặng lên vai. Người lớn thật phi thường. Họ có thể biến một ngày tồi tệ ở cơ quan thành một nụ cười rạng rỡ khi bước vào mâm cơm, chỉ để chúng tôi có thể yên tâm mà thưởng thức vị ngọt của hạt gạo.
Nhưng trẻ con thì khác. Chúng tôi sống thật với cảm xúc của mình một cách tuyệt đối. Nếu bát canh mặn, tôi sẽ kêu lên. Nếu không thích ăn rau, tôi sẽ tìm cách giấu nó dưới đáy bát. Chúng tôi không biết cách che đậy, không biết cách giả vờ, và chính sự thành thật đó đôi khi lại là liều thuốc giải độc cho những tâm hồn mệt mỏi của người lớn.
Một buổi trưa nọ, tôi hỏi cái Tí: "Tí ơi, mày có thấy cái mâm nhà mày cũng giống thế giới không?"
Cái Tí đang mải mê tết tóc cho con búp bê cũ, ngẩng lên nhìn tôi bằng đôi mắt tròn xoe: "Thế giới gì mà nhỏ xíu vậy? Thế giới của tao là cái vườn sau nhà, nơi có những bông hoa mười giờ biết đi ngủ đúng giờ."
Tôi thở dài, hóa ra mỗi đứa trẻ đều có một thế giới riêng. Thế giới của cái Tí là sự mộng mơ, thế giới của tôi là những chiêm nghiệm vụn vặt bên mâm cơm. Nhưng tất cả đều có một điểm chung: chúng đều lung linh màu sắc và chưa hề bị vẩn đục bởi những toan tính thiệt hơn.
Tôi nhớ có lần, cả xóm bị mất điện. Mâm cơm tối hôm đó được thắp sáng bởi một ngọn đèn dầu leo lắt. Ánh sáng vàng vọt nhảy múa trên vách tường, biến bóng của ba mẹ thành những người khổng lồ. Tôi nhìn cái mâm nhôm lung linh trong ánh đèn, bỗng thấy nó đẹp một cách lạ lùng. Trong bóng tối, chúng tôi không còn nhìn rõ thức ăn là món gì, chúng tôi chỉ còn nghe thấy tiếng cười của nhau, tiếng nhai cơm giòn tan và cảm giác ấm áp khi đôi bàn tay chạm vào nhau dưới gầm bàn.
Thì ra, giá trị thực sự của cái mâm không nằm ở những món cao lương mỹ vị, mà nằm ở hơi ấm của những người ngồi quanh nó. Khi lớn lên, đôi khi ta được ngồi ở những bàn tiệc sang trọng, khăn trải bàn trắng tinh, bát đĩa sứ đắt tiền, nhưng sao tìm mãi không thấy cái vị ngọt bùi của hạt cơm dẻo ngày xưa, cũng chẳng thấy cái ấm áp của ngọn đèn dầu năm ấy.
"Ăn nhanh đi con, còn đi học bài. Cứ ngồi đó mà mơ mộng về cái mâm mãi." Mẹ nhắc nhở, bàn tay nhẹ nhàng xoa đầu tôi.
Tôi mỉm cười, lùa vội bát cơm cuối cùng. Tôi biết rằng, dù sau này tôi có đi đâu, có được ngồi ở những chiếc mâm to lớn hay sang trọng đến thế nào, tôi cũng sẽ luôn nhớ về cái mâm nhôm cũ kỹ này – nơi đã nuôi lớn cả thể xác lẫn tâm hồn tôi bằng những bài học giản đơn nhất về tình người.
Thế giới này, thực ra vẫn luôn là một cái mâm tròn trịa, chỉ có điều chúng ta khi lớn lên thường chọn ngồi ở những góc cạnh sắc nhọn mà thôi.