Mọi rắc rối của tôi có lẽ đều bắt đầu từ cái khung cửa sổ gỗ sơn màu xanh bong tróc ở gian buồng phía Đông. Đó là một cái khung hình vuông, và trong suốt những năm tháng đầu đời, tôi đã đinh ninh rằng thế giới này cũng chỉ là một cái hình vuông khổng lồ, được bao quanh bởi bốn thanh gỗ mục và những nan sắt rỉ sét.
Người lớn thường bảo: "Ra ngoài kia mà chơi cho sáng mắt ra". Nhưng họ đâu biết rằng, nhìn thế giới qua một cái khe, một cái lỗ hay một cái khung hẹp mới là lúc trí tưởng tượng hoạt động năng suất nhất. Khi nhìn qua khung cửa sổ, tôi không chỉ thấy cái sân gạch đầy rêu xanh hay cây khế già quanh năm rụng lá tím ngắt. Tôi thấy một vương quốc. Ở đó, những con kiến hành quân là những đoàn binh mã oai phong đi tìm vùng đất hứa, và những vạt nắng chiều xiên khoai là những thanh kiếm của thiên sứ cắm xuống trần gian.
Thế giới hình vuông của tôi rất yên tĩnh, cho đến khi cái Tí xuất hiện. Nó không nhìn thế giới qua khung cửa như tôi. Nó chọn cách leo hẳn lên bục cửa sổ, ngồi chễm chệ trên đó, thả hai cái chân gầy khẳng khiu xuống và bắt đầu phá tan bầu không khí triết học của tôi bằng một tông giọng cao vút:
"Này Măng, mày đang tập làm tượng hay đang chờ mọc rễ đấy?"
Tôi khẽ thở dài, mắt vẫn không rời khỏi con nhện đang miệt mài dệt lưới ở góc khung cửa. Tôi đáp bằng một giọng trầm ngâm mà tôi học được từ ông giáo già đầu xóm:
"Tao đang quan sát sự vận hành của vũ trụ. Mày thì biết cái gì."
Cái Tí bĩu môi, cái môi dưới đưa ra trông đến là ghét. Nó nhảy phắt xuống sân, đất cát bắn tung tóe lên đôi dép tổ ong của tôi. Nó bảo:
"Vũ trụ của mày chỉ to bằng cái mâm cơm nhà tao. Đi ra gốc đa đi, thằng Hợi 'Triết học' vừa mới tìm thấy một kho báu."
Hai chữ "kho báu" luôn có một ma lực kinh khủng đối với những đứa trẻ tám tuổi. Thế là, thế giới hình vuông của tôi tạm thời bị xếp xó. Tôi xỏ dép, chạy theo cái bóng nhỏ xíu của cái Tí, băng qua con đường đất đỏ mà mỗi lần xe thồ đi qua lại để lại một đám mây bụi mù mịt.
Người lớn thường đi đứng rất vội vàng. Họ đi như thể nếu chậm lại một giây, thế giới sẽ sụp đổ hoặc túi tiền của họ sẽ vơi đi một nửa. Còn chúng tôi, chúng tôi đi như những kẻ lữ hành không có đích đến. Chúng tôi dừng lại để xem một bông hoa dại vừa nở, để tranh cãi xem đám mây trên đầu giống hình con voi hay con lợn, hoặc đơn giản là đứng lại chỉ để... nhìn nhau cười.
Tại sao người lớn lại phải đeo cà vạt nhỉ? Tôi đã tự hỏi điều đó khi thấy bố tôi soi gương thắt nút cái dải vải ấy một cách khổ sở mỗi sáng. Nó trông giống như một cái thòng lọng tự nguyện. Họ thắt chặt cổ mình lại, và có lẽ vì thế mà tiếng cười của họ cũng trở nên nghẹn ngào và khó khăn hơn chăng?
"Măng! Nhanh lên!"
Tiếng gọi của cái Tí kéo tôi về thực tại. Chúng tôi đã đứng dưới gốc đa cổ thụ. Thằng Hợi đang ngồi xổm, mồ hôi nhễ nhại, tay cầm một cái que củi còng queo chọc chọc vào một cái hố nhỏ.
"Đây này, nhìn đi," Hợi nói, giọng nó trang nghiêm như một vị giáo sư đang công bố phát minh vĩ đại.
Trong cái hố nhỏ đó là một nắm nắp chai bia, vài mảnh sành lấp lánh và một cái vỏ ốc bị vỡ một nửa. Đối với người lớn, đó là rác. Đối với chúng tôi, đó là gia tài.
"Đây là tiền tệ mới của vương quốc chúng ta," Hợi tuyên bố. "Nắp chai màu vàng là vàng, nắp màu trắng là bạc. Còn mảnh sành này là kim cương."
Tôi cầm một mảnh sành lên, soi dưới ánh nắng mặt trời. Những tia sáng khúc xạ qua lớp thủy tinh xanh biếc tạo nên một luồng hào quang huyền ảo. Tôi tự hỏi, liệu những viên kim cương thật sự ở trong những tiệm vàng sang trọng có đẹp hơn thứ này không? Chắc là không, vì kim cương của người lớn chỉ để đeo lên cổ để khoe, còn kim cương của chúng tôi có thể biến mọi vũng nước thành một đại dương lấp lánh ánh sao.
"Thế cái vỏ ốc này để làm gì?" tôi hỏi.
"Đó là máy điện thoại," cái Tí nhanh nhảu cướp lời. "Áp tai vào đi, mày sẽ nghe thấy tiếng của quá khứ."
Tôi áp cái vỏ ốc vào tai. Quả thật, có một tiếng ù ù rì rào như tiếng sóng biển, hoặc cũng có thể là tiếng gió luồn qua những tán lá đa. Nhưng lúc ấy, tôi tin sái cổ rằng đó là tiếng vọng từ một thế giới khác.
Trẻ con có một khả năng kỳ diệu: chúng ta có thể tin vào bất cứ điều gì, miễn là niềm tin đó mang lại niềm vui. Người lớn thì ngược lại, họ chỉ tin vào những gì họ thấy, những gì có thể đo lường bằng con số hoặc giấy tờ. Họ bảo: "Cái vỏ ốc chỉ là vỏ ốc thôi, tiếng ù ù đó là do không khí chuyển động bên trong". Họ nói đúng, nhưng họ cũng thật đáng thương. Vì khi họ phân tích xong cái vỏ ốc, họ cũng đánh mất luôn tiếng sóng biển.
Buổi chiều hôm đó, chúng tôi ngồi lại với nhau dưới gốc đa, phân chia "tài sản". Mỗi đứa được chia mười nắp chai và hai mảnh sành. Thằng Hợi giữ cái vỏ ốc vì nó là người tìm ra. Chúng tôi thống nhất rằng, kể từ hôm nay, ai muốn ăn kẹo kéo của ông cụ đi ngang xóm thì phải dùng "tiền" này.
Đương nhiên, ông cụ bán kẹo kéo không chấp nhận nắp chai bia. Nhưng đó là vấn đề của "người lớn". Còn trong thế giới của chúng tôi, chúng tôi đã giàu có đến mức có thể mua được cả thị trấn này.
Khi ánh hoàng hôn bắt đầu nhuộm đỏ rực rỡ cả một vùng trời, tôi lững thững đi về nhà. Cái khung cửa sổ hình vuông lại hiện ra. Bây giờ, nhìn từ bên ngoài vào, căn phòng của tôi trông thật nhỏ bé và tối tăm. Tôi chợt nhận ra, thế giới không phải là hình vuông. Thế giới là một hình tròn, vì dù bạn có đi đâu thật xa, cuối cùng bạn cũng sẽ quay trở về nơi bắt đầu – một bữa cơm chiều với mùi khói bếp nồng đượm của mẹ.
"Măng, vào tắm rồi ăn cơm!" tiếng mẹ gọi vang ra từ gian bếp.
Tôi cẩn thận nhét mười cái nắp chai bia vào túi quần, cảm giác chúng va vào nhau phát ra những tiếng "keng keng" vui tai. Đó là âm thanh của sự giàu có, âm thanh của một đứa trẻ vừa mới chiếm lĩnh được một vùng trời.
Bước vào nhà, tôi thấy bố đã đi làm về. Bố đang tháo cái "thòng lọng" cà vạt ra, mặt mũi phờ phạc vì những con số và những cuộc họp. Tôi tiến lại gần, chìa ra một mảnh sành màu xanh đẹp nhất:
"Bố ơi, tặng bố này. Đây là kim cương đấy."
Bố nhìn tôi, rồi nhìn mảnh thủy tinh sắc lẹm trên tay tôi. Một thoáng nhăn mặt, bố bảo:
"Vứt đi con, đứt tay bây giờ. Rác rưởi không à."
Bố không biết rằng, lúc đó tôi đã cảm thấy nghèo đi một chút. Không phải vì tôi mất đi một mảnh sành, mà vì tôi nhận ra khoảng cách giữa tôi và bố xa hơn cả quãng đường từ đây lên mặt trăng. Bố đang sống trong thế giới của những thứ "có ích", còn tôi đang sống trong thế giới của những thứ "xinh đẹp".
Tôi lặng lẽ giấu mảnh sành vào túi, đi tắm. Nước dội xuống đầu mát rượi, xua đi bụi bặm của một ngày phiêu lưu. Trong làn hơi nước mờ ảo, tôi lại nhìn thấy cái khung cửa sổ. Nó vẫn ở đó, vững chãi và im lìm. Tôi tự hỏi, liệu sau này khi lớn lên, tôi có nhìn cái khung cửa ấy và thấy nó chỉ là một mớ gỗ mục hay không? Hay tôi sẽ mãi là đứa trẻ đứng bên trong, nhìn ra ngoài và thấy cả một vũ trụ hình vuông đầy màu sắc?
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình bay lên khỏi mặt đất. Tôi thấy cái Tí đang cưỡi trên một con diều khổng lồ, thằng Hợi đang ngồi trên cái vỏ ốc khổng lồ trôi giữa đại dương. Và tất cả chúng tôi đều đang tung những nắp chai bia lên trời, biến chúng thành những ngôi sao lấp lánh.
Thế giới hình vuông của tôi, vào đêm đó, đã không còn biên giới.