Người lớn luôn có một sở thích kỳ quái: họ thích ngồi xung quanh một cái bàn tròn để bàn luận về những chuyện "trọng đại". Đó có thể là chuyện giá gạo tăng, chuyện nhà bà Tư vừa mua cái tivi màu, hay chuyện ông X xã bên vừa bị kỷ luật. Trong khi đó, thế giới của lũ trẻ chúng tôi lại bắt đầu từ... dưới gầm bàn.
Gầm bàn là một lãnh địa tuyệt vời. Nó kín đáo, hơi tối và đầy mùi gỗ cũ trộn lẫn với mùi nhang trầm của bàn thờ tổ tiên gần đó. Đối với tôi, cái Tí và thằng Hợi, gầm bàn là một "văn phòng hội nghị thượng đỉnh", nơi chúng tôi có thể quan sát những đôi chân của người lớn mà không bị họ phát hiện.
"Nhìn kìa," cái Tí thì thầm, tay chỉ vào đôi chân của bác Cả. "Chân bác Cả nhiều lông quá, trông như chân của con gấu rừng ấy."
Thằng Hợi, với phong thái của một nhà nhân chủng học, gật gù:
"Lông chân càng nhiều chứng tỏ bác ấy càng suy nghĩ nhiều. Tao đọc được ở đâu đó là trí não hoạt động sẽ kích thích lỗ chân lông phát triển."
Tôi suýt chút nữa thì phì cười. Thằng Hợi luôn có những lý luận khiến người ta không biết nên tin hay nên đi khám bác sĩ tâm thần. Nhưng trong bóng tối của gầm bàn, lời nó nói nghe có vẻ rất thuyết phục.
Chúng tôi ngồi bó gối, lắng nghe những giọng nói ồm ồm từ phía trên. Họ đang tranh luận về việc xây dựng lại cái cổng làng. Tiếng đập bàn chan chát, tiếng rót nước trà nghe "róc rách", và những hơi thuốc lào phả ra trắng xóa như sương mù vây quanh đôi chân của họ.
"Tại sao họ phải cãi nhau vì một cái cổng?" tôi hỏi, giọng nhỏ nhất có thể. "Cứ xây cái cổng có hình con rồng hoặc hình cây kẹo mút là xong mà."
"Vì người lớn không thích kẹo mút," cái Tí khẳng định chắc nịch. "Họ thích quyền lực. Quyền lực là một thứ giống như nước mắm, rất mặn và rất nồng, nhưng ai cũng muốn chấm vào."
Tôi nhìn cái Tí với sự ngưỡng mộ sâu sắc. Không biết nó lấy đâu ra những ví dụ thực tế đến thế. Có lẽ là do nó hay phải phụ mẹ nó bán hàng xén ở đầu ngõ.
Bỗng nhiên, một đôi chân lạ bước vào phòng. Đó là đôi chân của một người phụ nữ, đi đôi dép cao gót màu đỏ rực. Tiếng "lộc cộc" của gót giày nện xuống sàn gạch nghe như tiếng trống trận. Cuộc tranh luận phía trên bỗng im bặt. Một sự im lặng đáng sợ bao trùm.
"Đó là cô Hồng," thằng Hợi nói khẽ, mắt nó sáng rực lên. "Cô ấy là người 'hiện đại' nhất làng này. Mẹ tao bảo cô ấy mang luồng gió mới về làng, nhưng bà nội tao thì bảo cô ấy mang theo 'vận rủi'."
Tôi quan sát đôi giày cao gót màu đỏ. Nó trông thật kiêu hãnh nhưng cũng thật chông chênh. Tôi tự hỏi làm sao cô Hồng có thể giữ thăng bằng trên hai cái que nhọn hoắt ấy suốt cả ngày? Người lớn thật lạ, họ tự làm khó mình bằng những món đồ thời trang, rồi sau đó than vãn về việc đau lưng và mỏi gối.
"Này các cháu, đang làm gì dưới đó thế?"
Một giọng nói trầm ấm vang lên. Chúng tôi giật nẩy mình. Đó là ông giáo già. Ông không ngồi trên ghế, ông đang cúi xuống, đôi mắt hiền từ nhìn vào gầm bàn. Ông không vạch trần chúng tôi, ông chỉ mỉm cười như thể ông cũng muốn chui vào đó ngồi cùng.
"Chúng cháu đang... nghiên cứu thực địa ạ," thằng Hợi nhanh trí đáp.
Ông giáo cười rung cả râu:
"Nghiên cứu kỹ nhé. Nhưng đừng quên rằng, nhìn từ dưới lên thì thấy chân, nhưng nhìn từ trên xuống mới thấy được toàn cảnh. Tuy nhiên, đôi khi thấy chân lại thật thà hơn thấy mặt đấy."
Ông giáo bỏ đi, để lại chúng tôi với một mớ suy nghĩ hỗn độn. "Thật thà hơn thấy mặt" nghĩa là sao nhỉ?
Tôi chợt nhận ra, khi người lớn nói chuyện, cái mặt họ có thể cười, nhưng đôi chân thì lại không biết nói dối. Đôi chân của bác Cả cứ rung liên tục vì bồn chồn. Đôi chân của cô Hồng thì khẽ nhón lên, có vẻ như cô đang mệt mỏi lắm nhưng vẫn cố gồng mình lên để tỏ ra mạnh mẽ. Còn bố tôi, đôi chân bố thu lại dưới gầm ghế, khiêm nhường và có phần nhẫn nhịn.
Gầm bàn cho chúng tôi thấy một sự thật trần trụi mà những đứa trẻ đứng thẳng không bao giờ thấy được. Thế giới người lớn đầy rẫy những mặt nạ, và đôi khi, chỉ có đôi bàn chân lấm bụi đất mới kể cho ta nghe câu chuyện thực sự của họ.
Khi cuộc họp kết thúc, người lớn đứng dậy, ghế kéo sột soạt. Họ ra về với những cái bắt tay chặt chẽ và những nụ cười xã giao. Dưới gầm bàn, ba chúng tôi vẫn ngồi đó.
"Tao quyết định rồi," cái Tí nói, giọng đầy quyết tâm. "Lớn lên tao sẽ không bao giờ đi giày cao gót. Tao sẽ đi chân đất để không bao giờ phải nói dối."
"Còn tao," thằng Hợi tiếp lời, "tao sẽ thiết kế một cái bàn mà không có gầm. Để ai cũng phải thật thà từ đầu đến chân."
Tôi không nói gì. Tôi chỉ nghĩ về cái cổng làng. Dù nó có được xây bằng gạch hay bằng kẹo mút, thì cuối cùng nó cũng chỉ là một cái lối đi. Cái quan trọng là người ta đi qua cái cổng đó với tâm thế nào.
Ngày hôm đó, dưới gầm bàn chật hẹp, ba đứa trẻ chúng tôi đã học được bài học đầu tiên về sự chân thành. Một bài học mà có lẽ nhiều người lớn phía trên cái bàn kia đã lỡ quên mất từ lâu trong những chuyến đi vội vã của cuộc đời.
Tôi bò ra khỏi gầm bàn, phủi bụi trên quần áo. Ánh nắng từ khung cửa sổ hình vuông chiếu vào, làm rõ những hạt bụi li ti đang nhảy múa trong không trung. Tôi cảm thấy mình vừa lớn thêm một chút, hoặc có lẽ, tôi vừa hiểu thêm một chút về cái gọi là "sự phức tạp" của thế giới này.
"Măng! Lại đây bố bảo," bố gọi tôi.
Tôi đi lại gần bố. Bố xoa đầu tôi, bàn tay bố to và thô ráp, nhưng ấm áp lạ lùng. Bố hỏi:
"Hồi nãy con nghe thấy mọi người nói gì không?"
"Con chỉ nghe thấy tiếng đôi chân thôi bố ạ," tôi trả lời thật thà.
Bố lặng người một lát, rồi cười ha hả. Đó là lần đầu tiên trong ngày tôi thấy bố cười thực sự, không phải là nụ cười mà bố dành cho bác Cả hay cô Hồng. Bố bảo:
"Đúng rồi, đôi khi chỉ cần nghe tiếng chân là đủ hiểu rồi, con trai ạ."
Tôi mỉm cười. Hóa ra, thỉnh thoảng người lớn và trẻ con cũng có thể gặp nhau ở một điểm nào đó, dù là trên mặt bàn hay dưới gầm bàn.
Đêm ấy, tôi lại quay về với khung cửa sổ của mình. Trăng hôm nay hình tròn, không phải hình vuông. Tôi chợt hiểu ra, hình dáng của thế giới không quan trọng bằng việc ta chọn lăng kính nào để nhìn nó. Dù là qua một khung cửa chật hẹp, một cái vỏ ốc ù ù hay một cái gầm bàn tối tăm, thế giới vẫn luôn chứa đựng những điều kỳ diệu, miễn là ta chưa đánh mất đi sự hồn nhiên để cảm nhận chúng.
Trẻ con là những triết gia vĩ đại nhất, vì chúng không cần bằng cấp để hiểu về hạnh phúc. Chúng chỉ cần một nắp chai bia và một người bạn để cùng ngồi dưới gầm bàn.