Nếu thế giới người lớn có những vị thẩm phán đeo kính gọng đen, ngồi sau bàn gỗ lim cao ngất để phân định đúng sai bằng những cuốn sách luật dày cộp, thì thế giới của chúng tôi lại giải quyết mọi ân oán ngay dưới gốc đa làng. Ở đây, "công lý" không được thực thi bằng tiền phạt hay án tù, mà bằng những viên bi ve, những chiếc nắp chai bia và quan trọng nhất là sự thành khẩn trước "vị thẩm phán" cao tay nhất: Thằng Hợi Triết Học.
Sáng hôm đó, một vụ án nghiêm trọng đã xảy ra, làm rúng động cả vương quốc trẻ thơ. Cái Tí khóc sưng cả mắt, tay chỉ thẳng vào mặt thằng Cuốn – một thằng bé gầy nhom, chuyên gia ăn vụng kẹo kéo.
"Nó đã đánh tráo con búp bê bằng lá chuối của tao!" cái Tí gào lên, giọng uất ức đến tận cùng. "Con búp bê đó là công chúa, còn cái thứ nó trả lại chỉ là một nắm cỏ héo!"
Thằng Cuốn đứng đó, chân di di dưới nền đất, mặt mũi lì lợm nhưng đôi mắt không giấu nổi vẻ bối rối. Nó cãi bướng:
"Tao có lấy đâu! Tại gió thổi bay cái váy lá chuối đi, nên nó mới biến thành nắm cỏ chứ bộ!"
Mọi ánh mắt dồn về phía thằng Hợi. Nó hôm nay không mặc áo, bụng phệ ra, tay cầm một cái quạt nan rách, ngồi chễm chệ trên cái rễ đa to nhất. Nó hắng giọng, vẻ mặt trang nghiêm như thể đang gánh vác vận mệnh của cả làng trên vai.
"Tòa tuyên bố bắt đầu phiên xử," Hợi nói, giọng trầm xuống đầy uy lực. "Thằng Cuốn, mày có biết rằng trong thế giới này, lời nói dối nặng hơn cả một tảng đá không? Mày có thể lừa được cái Tí, nhưng mày không bao giờ lừa được thần cây đa đâu."
Tôi đứng bên cạnh, đóng vai "thư ký tòa án", tay cầm một cành củi khô để ghi chép những diễn biến chính lên mặt đất cát. Những đứa trẻ khác trong xóm cũng vây quanh, đứa nào đứa nấy nín thở dõi theo.
"Tại sao các cậu lại phải cãi nhau vì một nắm cỏ?" ông giáo già đi ngang qua, dừng chân lại hỏi với nụ cười hiền hậu.
Cái Tí nhanh nhảu:
"Thưa ông, đây không phải là nắm cỏ. Đây là danh dự của một nàng công chúa ạ!"
Ông giáo cười rung cả râu, ông không can thiệp sâu vào "phiên tòa" mà chỉ để lại một câu nói trước khi bước tiếp:
"Đúng rồi, cái quan trọng không phải là món đồ, mà là cái ý nghĩa chúng ta đặt vào nó. Nhưng các quan tòa nhí hãy nhớ nhé, công lý mà không có lòng vị tha thì cũng chỉ là một hình phạt khô khốc thôi."
Thằng Hợi suy ngẫm về lời ông giáo mất một lúc. Rồi nó quay sang thằng Cuốn, ra lệnh:
"Bây giờ, mày phải thực hiện một thử thách để chứng minh sự trong sạch. Mày hãy leo lên ngọn cây khế đằng kia, hái cho mỗi đứa ở đây một quả khế ngọt nhất. Nếu mày hái được, nghĩa là thần cây đã tha lỗi cho mày. Nếu mày ngã... thì nghĩa là mày thực sự đã đánh tráo búp bê."
Đây là một "bản án" kỳ lạ. Nó không bắt thằng Cuốn phải đền bù hay bị đánh, nó bắt thằng Cuốn phải lao động vì lợi ích chung. Thằng Cuốn nghe xong, mắt sáng lên, nó leo cây giỏi nhất xóm nên cái án này chẳng khác nào một phần thưởng. Nó nhanh nhẹn như một con khỉ, chẳng mấy chốc đã mang về một bọc khế đầy ắp.
Khi chúng tôi ngồi lại cùng nhau, vừa ăn khế chua chua ngọt ngọt, vừa cười nói hỉ hả, nỗi giận của cái Tí cũng tan biến lúc nào không hay. Thằng Cuốn bỗng lầm rầm:
"Thôi được rồi, tao xin lỗi. Tao thấy con búp bê đẹp quá nên mang về cho em gái tao xem, nhưng dọc đường bị mấy con chó đuổi nên tao làm rơi xuống ao..."
Phiên tòa kết thúc mà không có ai bị trừng phạt bằng đòn roi. Chúng tôi nhận ra rằng, người lớn thường bắt người ta phải trả giá bằng nỗi đau để bù đắp cho một sai lầm. Còn chúng tôi, chúng tôi thích người ta trả giá bằng niềm vui hơn.
Tại sao người lớn lại thích ra tòa đến thế nhỉ? Họ kiện tụng nhau vì một mét đất, vì một lời xúc phạm, rồi sau đó họ trở thành kẻ thù của nhau suốt đời. Trong khi đó, chúng tôi chỉ cần một vài quả khế và một lời xin lỗi thành thật là đã có thể lại nắm tay nhau đi chơi diều.
"Mày giỏi thật đấy Hợi," tôi khen ngợi khi phiên tòa giải tán.
Hợi nhìn lên những tán lá đa xanh rì, thở dài:
"Sau này lớn lên, chắc người ta không cho tao làm quan tòa đâu. Vì tao sẽ luôn xử cho cả hai bên cùng... được ăn khế. Người lớn họ thích phải có một người thắng và một người thua cơ."
Tôi nhìn xuống những dòng chữ viết trên cát. Một làn gió nhẹ thổi qua, những ghi chép về vụ án "búp bê lá chuối" dần bị xóa nhòa. Và đó có lẽ là điều tuyệt vời nhất của những phiên tòa tuổi thơ: Mọi ân oán đều bị gió cuốn đi, chỉ có tình bạn là ở lại, ngọt ngào như vị khế chín giữa trưa hè.
Tôi thầm ước rằng sau này, nếu có lỡ làm điều gì sai trái ở thế giới người lớn, tôi cũng sẽ được đứng trước một vị quan tòa bụng phệ như thằng Hợi, người sẽ không bắt tôi đi tù, mà bắt tôi phải hái khế cho mọi người cùng ăn.