Trong thế giới của tôi, người lớn là một loài sinh vật kỳ lạ. Họ có những đôi chân dài ngoằng để đi thật nhanh đến những nơi chẳng bao giờ thấy có gì vui, và họ sở hữu những đôi bàn tay to lớn có thể nhấc bổng chúng tôi lên không trung, nhưng lại thường xuyên đánh rơi những điều quan trọng nhất: sự hồn nhiên.
Người lớn ở xóm Cầu Vồng cũng không ngoại lệ. Họ bận rộn đến mức đôi khi tôi tự hỏi liệu có phải họ đang tham gia một cuộc đua marathon kéo dài vô tận mà giải thưởng chỉ là một giấc ngủ trưa không bao giờ đến.
Tôi là Cu Mận, một chuyên gia quan sát sự vô lý của loài người khi họ đã qua tuổi mười hai. Theo định nghĩa của thằng Tủn – đứa bạn thân có cặp kính dày như hai cái đáy chai bia của bố nó – thì người lớn là những gã khổng lồ bị mắc chứng bệnh "mất trí nhớ tạm thời về tuổi thơ".
Buổi sáng ở xóm Cầu Vồng bắt đầu bằng tiếng lạch cạch của chiếc xe đạp cũ từ bác Bảo "Khùng". Bác ấy không khùng, thực ra bác ấy là người tỉnh táo nhất mà tôi biết, chỉ vì bác ấy thích nói chuyện với những chú chim sẻ và hay tặng kẹo cho bọn con nít mà không kèm theo điều kiện "phải ngoan" nên người lớn mới gọi bác như vậy.
Tôi ngồi trên bậc thềm, nhìn bố tôi đang loay hoay thắt cái cà vạt. Bố soi gương, gương mặt nghiêm trọng như thể sắp đi đánh trận thay vì đi đến một cái văn phòng có máy lạnh.
"Bố ơi, tại sao bố phải thắt cái dây thừng đó vào cổ mỗi sáng vậy?" tôi hỏi, mắt không rời khỏi cái nút thắt trông có vẻ rất khó thở.
Bố tôi dừng tay, nhìn tôi qua gương, khẽ thở dài: "Đây không phải dây thừng, Mận ạ. Đây là cà vạt. Nó giúp bố trông lịch sự và chuyên nghiệp hơn."
"Lịch sự có giúp bố ăn cơm ngon hơn không?"
Bố cười khổ: "Nó giúp bố kiếm tiền để mua cơm cho con ăn đấy."
Tôi gật gù, dù trong bụng vẫn thấy vô lý hết sức. Nếu là tôi, tôi sẽ thắt một chiếc ruy băng màu đỏ lên đầu như siêu nhân, chắc chắn trông sẽ chuyên nghiệp hơn cái dải lụa màu xám xịt kia nhiều. Nhưng đó chính là vấn đề của người lớn: Họ luôn chọn những thứ trông chán ngắt để làm những việc quan trọng.
"Bố đi nhé! Ở nhà phải nghe lời mẹ, không được trốn ngủ trưa nghe chưa?"
Bố xoa đầu tôi một cái rồi dắt xe ra cổng. "Trốn ngủ trưa" – đó lại là một nghịch lý khác. Tại sao khi chúng tôi có thừa năng lượng để đi thám hiểm tận cùng thế giới (là cái bãi đất trống sau nhà bác Bảo) thì người lớn lại bắt chúng tôi phải nhắm mắt nằm im? Trong khi đó, mẹ tôi hay than rằng "ước gì được ngủ một giấc thật sâu", vậy mà khi có thời gian, mẹ lại dùng nó để đi cọ rửa những cái nồi vốn dĩ ngày mai lại bẩn.
Khi bóng bố vừa khuất sau rặng cúc tần, tôi lẻn ra đầu ngõ. Cái Tí "Điệu" đã đứng đó từ bao giờ, tay ôm con búp bê mất một bên mắt mà nó gọi là Công chúa Tuyết.
"Mận, đi xem bác Bảo sửa đồng hồ không?" Tí hỏi, cái bờm tóc màu hồng rung rinh.
"Đi chứ! Thằng Tủn đâu?"
"Nó đang bận suy nghĩ về 'sự vận hành của vũ trụ' trong khi đi vệ sinh rồi."
Chúng tôi chạy đến tiệm tạp hóa của bà cụ Sáu, nơi bác Bảo thường ngồi nhờ ở một góc hiên để sửa những thứ đồ cũ kỹ mà người ta mang đến. Tiệm của bà Sáu là một kho tàng. Nó có mùi của bột giặt, mùi thuốc lá cuộn, mùi kẹo mạch nha và cả mùi của những năm tháng cũ kỹ bám trên những bao tải gạo.
Bác Bảo đang hí húi với một chiếc đồng hồ quả lắc lớn. Bác đeo một chiếc kính lúp nhỏ xíu bên một mắt, trông giống hệt một tên cướp biển nhưng thay vì đi tìm kho báu, bác đi tìm thời gian bị lạc.
"Bác Bảo ơi, sao cái đồng hồ này lại không chạy nữa ạ?" tôi vừa hỏi vừa tò mò chạm tay vào con lắc đồng.
Bác Bảo không ngẩng đầu lên, giọng bác trầm trầm như tiếng đất: "Vì người chủ của nó đã quá vội vàng, Mận ạ. Họ vặn dây cót quá chặt, họ muốn thời gian chạy nhanh hơn để mau đến ngày lĩnh lương, nhanh hơn để mau hết một ngày mệt mỏi. Và thế là cái đồng hồ mệt quá, nó quyết định đình công."
Thằng Tủn từ đâu lù lù xuất hiện, tay vẫn còn cầm cuốn sách mỏng: "Theo cháu, thời gian là một khái niệm tương đối. Khi cháu bị mẹ mắng, một phút dài như một thế kỷ. Còn khi cháu ăn kem, mười phút trôi qua như một cái chớp mắt."
Bác Bảo cười, những nếp nhăn trên trán bác xô lại với nhau trông rất hiền: "Thằng Tủn nói đúng đấy. Người lớn chúng ta cứ mải miết đuổi theo thời gian mà không biết rằng thời gian nằm ngay dưới chân mình, trong những lúc chúng ta đứng lại để thở."
Tôi nhìn chiếc đồng hồ nằm im lìm. Tôi tự hỏi liệu có một cái xưởng nào đó sản xuất ra thời gian không? Nếu có, tôi sẽ đến đó xin một ít để chia cho bố tôi, để bố không phải vội vã mỗi sáng, để bố có thể ngồi lại hiên nhà và cùng tôi quan sát đàn kiến đang hành quân qua kẽ gạch.
Trưa hôm đó, trời nắng như đổ lửa. Xóm Cầu Vồng chìm vào một sự im lặng oi ả. Mẹ tôi bắt đầu bài ca muôn thuở về việc "ngủ trưa để mau lớn".
"Lớn lên để làm gì hả mẹ?" tôi nằm trên chiếc chiếu cói, mắt vẫn thao láo nhìn trần nhà.
Mẹ đang quạt tay cho tôi, nhịp quạt đều đều: "Lớn lên để con biết tự lập, để con đi làm, để con có gia đình riêng."
"Nhưng con thấy bố đi làm về mệt lắm. Bố chẳng bao giờ cười nhiều như lúc con chơi bắn bi với thằng Tủn cả. Con không muốn lớn đâu."
Mẹ dừng quạt, khẽ thở dài một tiếng thật khẽ, cái tiếng thở dài mà sau này khi tóc đã điểm bạc tôi mới hiểu được đó là sự nuối tiếc: "Ai rồi cũng phải lớn, Mận ạ. Đó là quy luật. Giống như bông hoa kia phải nở, rồi mới có quả."
"Vậy khi thành quả rồi, bông hoa có buồn vì không còn được làm hoa không mẹ?"
Mẹ không trả lời, có lẽ mẹ đã ngủ quên, hoặc mẹ không biết cách trả lời một đứa trẻ đang cố tình bới móc sự thật. Tôi nằm đó, nghe tiếng ve kêu râm ran ngoài cây phượng. Tiếng ve như một chiếc máy cưa, cứ cưa dần, cưa dần vào buổi trưa tĩnh lặng.
Tôi nhắm mắt lại nhưng tâm trí thì đã leo qua bờ tường gỗ, chạy ra tận bãi sông. Ở đó có những con chuồn chuồn ớt đỏ rực mà chúng tôi tin rằng nếu để nó cắn vào rốn, chúng tôi sẽ biết bơi. Người lớn thật lạ, họ thà bỏ tiền ra thuê thầy dạy bơi chứ không chịu tin vào một con chuồn chuồn. Họ tin vào những thứ hữu hình, còn chúng tôi tin vào phép thuật.
Thằng Tủn từng nói: "Sự khác biệt lớn nhất là trẻ con nhìn thấy linh hồn của sự vật, còn người lớn chỉ thấy công dụng của chúng. Một cái thùng giấy đối với người lớn là rác, nhưng đối với chúng ta, đó là một con tàu vũ trụ."
Hôm đó, tôi đã quyết định không ngủ. Tôi bò xuống khỏi giường, nhẹ nhàng như một con mèo, rồi chui vào gầm giường – lãnh địa riêng của tôi. Ở đó, tôi cất giữ những kho báu: một cái vỏ ốc có tiếng sóng biển, những hòn bi ve lung linh và một cuốn sổ tay nhỏ tôi lượm được từ đống giấy vụn của bố.
Tôi lấy bút chì màu ra và bắt đầu vẽ. Tôi vẽ một chiếc đồng hồ không có kim. Vì nếu không có kim, thời gian sẽ không bao giờ trôi đi nữa. Mẹ tôi sẽ mãi ở đó quạt cho tôi, bố tôi sẽ mãi không phải thắt cái dây thừng lịch sự kia, và bác Bảo sẽ mãi là người sửa chữa những ký ức hỏng.
Chiều mát, khi nắng đã bớt gắt và bắt đầu chuyển sang màu mật ong rừng, xóm Cầu Vồng lại rộn ràng hẳn lên. Bà Sáu tạp hóa bắt đầu dọn những hũ kẹo ra sát cửa. Tiếng trẻ con í ới gọi nhau vang khắp ngõ.
Tôi gặp Cái Tí ở gốc cây đa. Trông nó có vẻ buồn.
"Sao thế Tí? Công chúa Tuyết bị ốm à?"
Tí lắc đầu, môi bĩu ra: "Mẹ tớ bảo từ mai tớ phải đi học lớp thêu thùa. Mẹ bảo con gái phải nết na, không được chạy nhảy ngoài đường bẩn hết quần áo."
"Thêu thùa á? Để làm gì?"
"Để sau này lớn lên còn biết may vá cho chồng con." Tí thở dài, giọng nó nghe già dặn một cách đáng sợ. "Tớ không muốn thêu hoa trên vải đâu, tớ thích hái hoa thật ở bờ rào cơ."
Tôi nhìn Tí, rồi nhìn xuống đôi chân lấm lem bùn đất của mình. Có lẽ sự trưởng thành bắt đầu từ chính những khoảnh khắc như thế này: khi người ta bị ép buộc phải từ bỏ những niềm vui bản năng để đổi lấy một "kỹ năng" phục vụ cho một tương lai xa xôi nào đó mà họ chưa hề hình dung ra.
"Đừng lo," tôi an ủi, "Tớ sẽ bảo thằng Tủn nghĩ cách. Nó thông minh lắm, nó sẽ tìm ra lý do khoa học để chứng minh là thêu thùa có hại cho... thị lực của công chúa."
Tí bật cười, đôi mắt nó lại lấp lánh. Chúng tôi lại cùng nhau đuổi theo một con bướm vàng, quên mất rằng ngày mai đang đến rất gần.
Cuối ngày, khi bóng tối bắt đầu phủ lên những mái nhà tôn, tôi ngồi bên cửa sổ nhìn lên bầu trời. Những ngôi sao bắt đầu hiện ra, nhỏ xíu và xa xôi.
Bố tôi đi làm về, trông bố mệt mỏi hơn cả buổi sáng. Bố tháo cái cà vạt ra, vứt nó lên ghế sofa như thể vứt đi một gánh nặng ngàn cân. Bố ngồi xuống cạnh tôi, hít một hơi thật sâu mùi của bát canh chua mẹ vừa nấu.
"Mận đang nhìn gì đấy?"
"Con nhìn những gã khổng lồ, bố ạ."
"Gã khổng lồ nào?" Bố ngạc nhiên.
"Là các vì sao ấy ạ. Bác Bảo bảo mỗi ngôi sao là một người lớn đã từng là trẻ con. Họ lên đó ngồi để nhìn xuống và hối tiếc vì lúc ở dưới đất họ đã quá bận rộn."
Bố lặng im hồi lâu. Bố ôm tôi vào lòng, hơi thở của bố có mùi thuốc lá lẫn với mùi của nắng bụi đường phố.
"Bố cũng là một gã khổng lồ hay quên, đúng không bố?" tôi thì thầm.
Bố không trả lời ngay. Bố siết chặt tay hơn một chút, rồi khẽ nói: "Có lẽ thế, Mận ạ. Nhưng thỉnh thoảng, nhờ có con, bố lại nhớ ra mình từng có một đôi cánh."
Tôi không biết bố có thực sự từng có cánh không, nhưng đêm đó tôi đã mơ thấy bố bay lên bầu trời, không mặc áo sơ mi, không thắt cà vạt, bố mặc quần đùi và cầm một chiếc diều thật lớn. Bố bay qua xóm Cầu Vồng, bay qua tiệm tạp hóa của bà Sáu, và bố cười to đến mức những ngôi sao cũng phải rung rinh.
Hóa ra, thế giới người lớn không đáng sợ vì nó to lớn, mà nó đáng sợ vì nó quá chật chội cho những giấc mơ. Và chúng tôi, những đứa trẻ ở xóm Cầu Vồng, đang cố gắng giữ cho những giấc mơ ấy không bị bụi thời gian làm cho xám xịt.
Chương 1 khép lại khi tiếng chuông đồng hồ của bác Bảo vang lên trong đêm tĩnh lặng. Nó không còn kêu lạch cạch mệt mỏi nữa, mà vang lên từng nhịp thong thả, như thể nó đã được chữa lành bằng một phép màu nào đó của sự kiên nhẫn. Tôi chìm vào giấc ngủ, tay vẫn nắm chặt cái vỏ ốc có tiếng sóng biển, thầm hứa với lòng mình rằng: Dù mai sau có thành khổng lồ, tôi cũng sẽ là một gã khổng lồ có trí nhớ thật tốt về những ngày trốn ngủ trưa hôm nay.