Tiếng xình xịch của đoàn tàu Bắc - Nam kéo dài lê thê qua những triền đê xanh ngắt, nhưng trong mắt Nam – hay còn gọi là cu Tí – mọi thứ chỉ là một dải màu nhòe nhẹt qua khung cửa sổ bám đầy bụi mờ. Mùi dầu máy nồng nặc hòa lẫn với mùi mồ hôi của những hành khách chen chúc làm cậu nhóc mười hai tuổi cảm thấy lồng ngực mình thắt lại. Tí đưa tay chỉnh lại gọng kính cận, cố gắng nuốt xuống cái vị đắng ngắt nơi cổ họng. Cậu không về quê để nghỉ hè. Cậu về quê vì căn nhà ở thành phố đã không còn là nhà sau khi ba mẹ ký vào tờ đơn ly hôn lạnh lẽo.
“Sắp đến nơi rồi con, chuẩn bị xách ba lô đi,” mẹ Tí khẽ nói, giọng bà khàn đặc vì thiếu ngủ. Bà không nhìn cậu, đôi mắt bà mải miết dõi theo những cánh đồng lúa đang vào mùa gặt, nơi khói rơm rạ bốc lên trắng xóa cả một góc trời, che mờ những rặng tre già phía xa. Người ta gọi đó là mùa đồng cháy.
Bước xuống ga xép nhỏ, cái nắng miền Trung như một bàn tay khổng lồ tát thẳng vào mặt Tí. Không có máy lạnh, không có tiếng còi xe inh ỏi, chỉ có tiếng ve sầu kêu ran đến nhức óc và mùi đất nồng nồng đặc trưng. Đón hai mẹ con là một ông già gầy gò, da đen sạm nhưng đôi mắt quắc thước, đang dắt theo một con trâu già thong dong. Đó là ông Năm, người họ hàng xa mà Tí chỉ gặp loáng thoáng trong những đám giỗ xưa cũ.
“Về là tốt, về với đất với làng thì lòng người mới yên được,” ông Năm nói bằng giọng đặc sệt thổ âm, rồi đỡ lấy cái ba lô nặng trịch của Tí ném lên lưng trâu.
Con đường dẫn vào làng là một dải đất đỏ rực, hai bên vệ cỏ mọc lút đầu người. Tí lững thững đi sau, đôi giày thể thao trắng tinh của cậu nhanh chóng bị phủ một lớp bụi mịn màu đỏ quạch. Càng đi sâu vào làng, cảm giác kỳ lạ càng rõ rệt. Không khí ở đây dường như đậm đặc hơn, và mỗi khi gió thổi qua rặng tre, tiếng lá xào xạc nghe như những lời thì thầm của một đám đông vô hình.
Khi đi ngang qua đầu làng, bước chân Tí chợt khựng lại. Ở đó, sừng sững một cây đa cổ thụ to lớn đến mức ba bốn người ôm không xuể. Rễ cây xù xì, bò loằng ngoằng trên mặt đất như những con trăn khổng lồ đang ngủ yên. Dưới gốc cây, một chiếc miếu nhỏ rêu phong bám đầy, khói hương nghi ngút tỏa ra một mùi nồng đậm, u tịch. Tí nhìn thấy trên cành đa cao nhất, một dải lụa đỏ rách nát bay phất phơ trong gió, trông chẳng khác nào một cánh tay đang vẫy gọi.
“Đừng nhìn lâu vào đó,” tiếng mẹ Tí vang lên bên cạnh, bà kéo tay cậu đi nhanh hơn. Sắc mặt mẹ trắng bệch, dường như bà đang sợ hãi một điều gì đó thuộc về quá khứ mà bà chưa bao giờ kể cho cậu nghe.
Ngôi nhà của bà nội nằm cuối xóm, núp bóng sau hàng rào dâm bụt đỏ chót. Bà nội – cụ Tứ – đã đợi sẵn ở cửa. Bà già đi nhiều so với trí nhớ của Tí, lưng còng rạp xuống, bộ quần áo bà ba nâu sòng vương mùi trầu không thơm nồng. Bà ôm lấy Tí, đôi bàn tay khô héo như vỏ cây vuốt ve mái tóc cậu, miệng lẩm bẩm: “Về rồi, cu Tí về rồi… Phải ngoan nghe con, đất này thiêng lắm, đừng có chạy nhảy lung tung lúc sập tối.”
Đêm đầu tiên ở quê, Tí được nằm trên chiếc phản gỗ bóng loáng mùi thời gian. Ngôi nhà cổ lợp ngói âm dương, bên trên xà nhà thỉnh thoảng có tiếng thạch sùng chậc lưỡi và tiếng mọt nghiến gỗ ken két. Cửa sổ phòng Tí nhìn thẳng ra phía cánh đồng và cây đa cổ thụ lúc chiều. Ánh trăng non nhợt nhạt hắt lên những bóng cây đổ dài đen kịt trên mặt sân, trông chúng như những con quái vật đang vươn mình bò vào cửa sổ.
Trong lúc mơ màng giữa giấc ngủ và sự tỉnh táo, Tí bỗng nghe thấy một âm thanh lạ. Nó không phải tiếng dế, cũng không phải tiếng gió. Đó là một tiếng huýt sáo. Âm thanh rất khẽ, nhưng cực kỳ sắc lạnh, nó vang lên theo một giai điệu đều đặn, u uẩn. Tí bật dậy, mồ hôi thấm đẫm lưng áo. Cậu nhìn ra ngoài cửa sổ. Dưới gốc đa phía xa, hình như có một cái bóng nhỏ thó đang ngồi đung đưa đôi chân trên cành thấp.
Cậu dụi mắt, cái bóng biến mất. Chỉ còn lại tiếng gió rít qua kẽ lá đa nghe như tiếng cười của một đứa trẻ.
Tí nằm xuống, kéo chăn trùm kín đầu. Cậu tự trấn an mình rằng đó chỉ là ảo giác do sự mệt mỏi của chuyến đi dài. Nhưng trong thâm tâm, cậu nhóc thành phố bắt đầu cảm nhận được rằng, mùa hè này ở quê nội sẽ không chỉ có hương lúa và cánh diều, mà còn có cả những thứ bí mật đang ẩn mình trong bóng tối rậm rạp của làng quê này, chờ chực để lộ diện theo mỗi bước chân cậu đi.
Phía ngoài sân, tiếng bà nội vẫn lầm rầm đọc kinh cầu an, tiếng gõ mõ đều đặn như muốn đóng đinh vào không gian tĩnh mịch của đêm đồng cháy, xua đi những thứ "khách không mời" đang lảng vảng quanh hiên nhà.