Thị trấn của chúng tôi giống như một cái hồ nước phẳng lặng mà bất kỳ viên sỏi nào ném xuống cũng đủ tạo ra những vòng sóng lan tỏa đến tận những ngõ ngách xa xôi nhất. Và viên sỏi lớn nhất của mùa hè năm ấy chính là sự xuất hiện của Oliver. Cậu ta không đến từ những con sông xa lạ trong sách Địa lý của Hải còm, mà đến từ thành phố lớn, mang theo một làn gió của sự hiện đại, mùi hương của những cửa hiệu đồ chơi lấp lánh và một thái độ mà Tí Sún gọi là "thượng đẳng của những kẻ biết nhiều thứ".
Oliver là cháu họ của ông chủ tiệm bánh mì ở đầu phố. Cậu ta mặc một chiếc áo phông trắng tinh khôi, quần soóc có túi hộp và đi đôi giày thể thao phát ra tiếng kêu "chít chít" mỗi khi bước đi. Đối với bốn đứa chúng tôi, những kẻ vốn dĩ đã quá quen với việc đi chân trần hoặc những đôi dép tông mòn vẹt, Oliver giống như một sinh vật đến từ hành tinh khác.
"Chào tụi bây. Tụi bây đang chơi cái gì mà nhìn lấm lem thế kia?"
Đó là câu đầu tiên Oliver nói với chúng tôi dưới gốc cây trứng cá. Cậu ta nhìn đống lá cây mà chúng tôi gọi là tiền và những viên sỏi mà chúng tôi coi là kim cương với một vẻ mặt nửa buồn cười nửa thương hại. Tí Sún, vốn dĩ là kẻ luôn tự hào về số bi ve mình sở hữu, bỗng nhiên cảm thấy lúng túng. Nó giấu đôi tay bẩn sau lưng, lắp bắp đáp lại.
"Tụi... tụi tôi đang điều hành một nền kinh tế. Ông là ai?"
Oliver không trả lời trực tiếp. Cậu ta ngồi xuống một chiếc rễ cây khô ráo, lôi từ trong cái túi hộp ra một vật thể bằng nhựa màu đỏ rực, có những khớp nối linh hoạt và có thể biến hình từ một chiếc xe tải thành một con robot khổng lồ. Chúng tôi đồng loạt nín thở. Trí tưởng tượng của chúng tôi dù phong phú đến đâu cũng chưa bao giờ hình dung ra một thứ đồ chơi có thể tự thay đổi hình dạng một cách kỳ diệu như thế.
"Đây là robot biến hình. Ở thành phố, đứa trẻ nào cũng có một con. Tụi bây vẫn còn chơi lá cây với sỏi đá à? Thứ đó xưa rồi."
Lời nói của Oliver giống như một nhát dao đâm vào niềm tự hào của chúng tôi. Cả một vương quốc mà chúng tôi dày công xây dựng, những quy luật triết học mà Hải còm đã đúc kết, bỗng chốc trở nên cũ kỹ và rẻ tiền trước cái thứ bằng nhựa bóng loáng kia. Cái Tủn nhìn con robot với ánh mắt thèm thuồng, quên bẵng cả những chiếc áo lá cây cho búp bê. Hải còm thì chau mày, nó đang cố gắng tìm ra một lời giải thích khoa học để chứng minh rằng sỏi đá vẫn giá trị hơn nhựa, nhưng dường như bộ não của nó cũng đang bị con robot kia thôi miên.
"Nhưng... robot này có biết bay không?" Tôi lên tiếng, cố gắng giữ vững "pháo đài" cuối cùng của sự tưởng tượng. "Bọn tôi có một con tàu Noah dưới gầm phản có thể đi khắp thế giới đấy."
Oliver cười khẩy, cái cười làm tôi thấy mình thật nhỏ bé. "Bay làm sao được? Nó là đồ chơi bằng nhựa mà. Nhưng nó có đèn led và có thể phát ra tiếng súng 'pằng pằng'. Còn cái gầm phản của ông chỉ là một cái gầm phản đầy bụi thôi. Ông nghĩ mình đang bay nhưng thực ra ông chỉ đang nằm im một chỗ."
Câu nói đó chính xác là một cuộc tấn công vào bản chất của tuổi thơ. Oliver không chỉ mang đến đồ chơi mới, cậu ta mang đến sự hoài nghi. Cậu ta dạy chúng tôi rằng thực tế là một thứ có thể sờ chạm được, có thể mua được bằng tiền thật, và những gì diễn ra trong đầu chúng tôi chỉ là những trò lừa dối bản thân.
Suốt một tuần sau đó, vương quốc dưới gốc cây trứng cá bị chia rẽ. Tí Sún và Cái Tủn bắt đầu lân la sang nhà ông chủ tiệm bánh mì để được xem Oliver chơi robot. Chúng không còn mặn mà với việc đi thu thập lá cây hay ngồi nghe Hải còm thuyết giảng về những con số biết bay nữa. Sự hiện diện của Oliver đã tạo ra một thứ "đẳng cấp" mới trong xóm. Đứa nào được Oliver cho chạm tay vào con robot thì đứa đó trở nên oai phong hơn hẳn những đứa khác.
Tôi và Hải còm ngồi lại với nhau dưới mái hiên cũ, cảm thấy mình như những vị vua bị phế truất.
"Mùi này, ông có nghĩ là Oliver nói đúng không?" Hải còm hỏi, giọng nó buồn thiu. "Có lẽ tụi mình chỉ là những đứa trẻ nghèo nàn đang tự lừa dối mình. Cái vung nồi không phải là vô lăng, và lá cây thì mãi mãi chỉ là lá cây."
Tôi nhìn ra sân, nơi nắng đang nhảy múa trên những vũng nước đọng. Tôi nhớ về cảm giác khi ngồi trong chuồng gà và thực sự thấy mình đang băng qua Thái Bình Dương. Cảm giác đó rất thật, thật hơn cả đôi giày phát ra tiếng kêu của Oliver.
"Không đâu Hải. Oliver có robot, nhưng cậu ta không có câu chuyện. Cậu ta chỉ có thể nhấn nút để nó phát ra tiếng kêu, nhưng cậu ta không thể biến nó thành một người bạn thực sự. Cậu ta phụ thuộc vào cái thứ bằng nhựa đó, còn tụi mình thì sở hữu cả vũ trụ này."
Nhưng lời nói của tôi nghe cũng có vẻ yếu ớt ngay cả với chính tai mình. Sự cám dỗ của vật chất luôn là kẻ thù đáng sợ nhất của trí tưởng tượng. Người lớn vốn dĩ đã bị vật chất khuất phục từ lâu, và giờ đây, Oliver là sứ giả của họ, mang cái thế giới xám xịt của thực tế đến để nhuộm đen những giấc mơ của chúng tôi.
Bước ngoặt xảy ra vào một buổi chiều mưa lớn. Oliver mang con robot ra sân để khoe khoang khả năng chống nước của nó. Nhưng một sự cố đã xảy ra: con robot bị rơi xuống rãnh thoát nước và bị kẹt cứng trong đống bùn đất. Oliver hoảng hốt, cậu ta không dám thọc tay xuống bùn vì sợ bẩn đôi tay trắng trẻo của mình, cũng không biết cách làm thế nào để lấy nó lên mà không làm gãy các khớp nối.
Cậu ta đứng đó, khóc mếu máo. Con robot đỏ rực bây giờ chỉ là một khối nhựa vô dụng nằm im lìm trong bóng tối của cái rãnh nước bẩn thỉu. Tất cả sự "thượng đẳng" biến mất, chỉ còn lại một đứa trẻ thành phố yếu ớt và bất lực.
Chúng tôi, những "đứa trẻ lem luốc", xuất hiện như những vị anh hùng. Tí Sún không ngần ngại quỳ xuống bùn, Hải còm dùng một cái que củi được vót nhọn để làm đòn bẩy, còn tôi thì điều phối "cuộc cứu hộ". Chỉ trong vài phút, con robot đã được đưa lên mặt đất, dù nó đã bị phủ một lớp bùn đen và cái đèn led không còn nhấp nháy nữa.
Oliver cầm lấy món đồ chơi của mình, vừa mừng vừa sợ. Cậu ta nhìn chúng tôi bằng một ánh mắt khác. Cậu ta nhận ra rằng khi những thứ đồ chơi hào nhoáng bị hỏng, cậu ta chẳng còn lại gì. Còn chúng tôi, dù có mất đi lá cây hay sỏi đá, chúng tôi vẫn có đôi bàn tay khéo léo và một bộ não luôn sẵn sàng ứng biến.
"Cảm ơn tụi bây. Tao... tao xin lỗi vì đã nói gầm phản của ông chỉ là bụi." Oliver lí nhí nói.
"Không sao đâu," tôi mỉm cười, cảm thấy quyền lực của mình đã quay trở lại. "Ông có muốn vào gầm phản với tụi tôi không? Đang mưa to, con tàu Noah chuẩn bị khởi hành đấy. Lần này, robot của ông có thể đóng vai một người máy cứu hộ trên tàu."
Lần đầu tiên, Oliver chui vào gầm phản. Cậu ta nhăn mặt vì bụi và mùi ẩm mốc, nhưng khi tiếng mưa nện xuống mái tôn vang lên, khi Cái Tủn bắt đầu kể về những con quái vật biển sâu, và khi Hải còm bắt đầu giải thích về cách con tàu của chúng tôi bay qua những đám mây, tôi thấy mắt Oliver sáng lên.
Cậu ta bắt đầu dùng con robot của mình để tham gia vào câu chuyện. Nó không còn là một thứ đồ chơi vô hồn nữa. Nó trở thành một nhân vật, có tính cách, có nỗi sợ và có những ước mơ. Oliver nhận ra rằng, niềm vui thực sự không nằm ở việc sở hữu một món đồ đắt tiền, mà nằm ở việc được cùng những người bạn xây dựng nên một thế giới từ những thứ không có gì cả.
Chiều hôm đó, gầm phản của nhà tôi đón nhận thêm một hành khách mới. Một hành khách đã học được cách bỏ lại sự kiêu ngạo của thành phố để trở về với sự thuần khiết của tuổi thơ. Oliver không còn khoe khoang về những thứ cậu ta có, cậu ta bắt đầu hỏi chúng tôi về cách làm thế nào để nhìn thấy những con số biết bay hay cách để thưởng thức vị đắng của trái khổ qua.
Lớn lên, tôi thấy thế giới này tràn ngập những "con robot bằng nhựa". Người ta mải mê theo đuổi những công nghệ mới nhất, những chiếc xe sang trọng nhất và những ngôi nhà thông minh nhất. Họ nghĩ rằng những thứ đó sẽ mang lại hạnh phúc. Nhưng họ quên mất rằng, tất cả những thứ đó chỉ là công cụ. Nếu không có một tâm hồn biết kể chuyện, nếu không có một trí tưởng tượng phong phú để thổi hồn vào vật chất, chúng ta chỉ là những kẻ giàu có cô đơn trong những hộp diêm bằng bê tông.
Oliver sau này trở thành một kiến trúc sư nổi tiếng. Trong một lần gặp lại, cậu ấy nói với tôi rằng những thiết kế của cậu ấy luôn bắt nguồn từ những hình thù mà cậu ấy đã thấy trong bóng tối của cái gầm phản năm xưa. Cậu ấy không còn dùng nhựa để xây dựng những giấc mơ, mà dùng cảm xúc để xây dựng những không gian sống.
Chúng ta thường sợ những "kẻ lạ mặt" mang theo sự đổi mới vì sợ họ sẽ phá vỡ thế giới yên bình của mình. Nhưng đôi khi, chính sự va chạm đó lại giúp chúng ta nhận ra giá trị thực sự của những gì mình đang có. Oliver đã mang đến thực tế, nhưng chúng tôi đã tặng lại cho cậu ta sự mơ mộng. Đó là một cuộc trao đổi công bằng nhất mà tôi từng biết.
Kẻ lạ mặt ấy đã biến mất vào cuối mùa hè, quay trở về thành phố với đôi giày không còn kêu "chít chít" vì đã bị dính bùn đất của những cuộc viễn chinh. Nhưng tôi biết, cậu ta đã mang theo một tấm vé đi tuổi thơ mà chúng tôi đã cùng nhau ký tên dưới gốc cây trứng cá.
Người lớn thường cố gắng lấp đầy khoảng trống trong tâm hồn trẻ con bằng những món quà vật chất. Họ không hiểu rằng, một đứa trẻ chỉ cần một cái gầm giường và một người bạn để có thể đi đến tận cùng vũ trụ. Những giấc mơ bằng nhựa có thể đẹp, có thể lấp lánh, nhưng chúng sẽ sớm bị lỗi thời hoặc bị hỏng hóc. Chỉ có những giấc mơ được xây dựng bằng trí tưởng tượng mới là thứ tài sản duy nhất không bao giờ bị mất giá.
Tôi nhìn vào chiếc hộp sắt Danisa của mình một lần nữa. Bên cạnh viên bi ve và mảnh giấy màu vàng, giờ đây có thêm một mảnh nhựa nhỏ màu đỏ – một mảnh khớp nối bị gãy của con robot năm xưa mà Oliver đã tặng lại cho tôi làm kỷ niệm. Nó không còn bóng loáng, nó đã cũ kỹ và bạc màu, nhưng đối với tôi, nó là biểu tượng của một mùa hè mà chúng tôi đã chiến thắng được sự cám dỗ của thực tế.
Mạch truyện của cuộc đời đôi khi đưa chúng ta đi rất xa, gặp gỡ rất nhiều người mang theo những giá trị khác nhau. Nhưng dù thế giới có thay đổi thế nào, dù robot có thông minh đến đâu, thì sự kỳ diệu của một đứa trẻ nằm ở chỗ nó luôn biết cách tìm thấy sự sống trong những vật vô tri.
Hôm nay, tôi ngồi viết những dòng này, lòng thầm cảm ơn Oliver. Cảm ơn vì đã đến và dạy cho chúng tôi biết rằng: thực tế không phải là kẻ thù của giấc mơ, mà là chất liệu để chúng ta nhào nặn nên những giấc mơ bền vững hơn. Và dưới mái hiên cũ này, tôi vẫn thấy mình đang cầm chiếc vung nồi, sẵn sàng cho một chuyến bay mới, nơi mà mọi thứ đồ chơi dù bằng nhựa hay bằng sắt đều phải cúi đầu trước sức mạnh của một tâm hồn không bao giờ lớn.
Chuyến tàu của chúng tôi lại bắt đầu chuyển bánh, mang theo những hành khách mới và những câu chuyện cũ, lăn dài trên những đường ray của thời gian, hướng về phía bầu trời xanh thẳm nơi những con số vẫn đang miệt mài bay lượn.