Bầu trời tháng Sáu đang xanh ngắt bỗng chốc sầm sì lại. Những đám mây đen đặc như chì từ phía chân trời xa xôi ùn ùn kéo đến, nuốt chửng cái nắng oi nồng của buổi xế chiều. Gió bắt đầu nổi lên, thổi tung những lớp lá khô trên đường làng và làm những rặng tre đầu xóm nghiêng ngả, rít lên từng hồi kẽo kẹt.
"Mưa rồi! Mưa rồi tụi mày ơi!" – Thằng Cò hét lên phấn khích khi những hạt mưa đầu tiên, to bằng hạt ngô, gieo xuống lớp bụi đất nóng hổi, tạo ra một thứ mùi nồng ngái của đất khô "uống" nước – cái mùi mà chỉ có người ở quê mới thấy nó thơm một cách kỳ lạ.
Chỉ trong nháy mắt, trời đất trắng xóa một màu. Cơn mưa rào đầu mùa trút xuống hối hả như trút nước từ một chiếc xô khổng lồ. Lũ trẻ chúng tôi, chẳng đợi ai bảo ai, đồng loạt vứt hết dép guốc, cởi trần trùng trục rồi lao ra giữa sân. Cảm giác những tia nước mát lạnh dội thẳng vào làn da đang nóng sừng sực vì nắng hè thật là một sự giải thoát tuyệt vời.
Chúng tôi chạy vòng quanh sân, mồm há to để hứng những giọt nước mưa tinh khiết, chân giẫm bôm bốp vào những vũng nước mới đọng. Con Thắm không được cởi trần như chúng tôi, nó mặc chiếc áo cánh mỏng đã ướt sũng, nhảy chân sáo giữa làn mưa, đôi mắt lấp lánh như hai viên bi ve. Chúng tôi hò hét, đánh trận giả, quên bẵng đi những lời dặn dò "tắm mưa là ốm" của người lớn.
Đang lúc hăng say nhất, tiếng nội gọi từ hiên nhà vọng ra: "Lượm ơi! Vào ngay không là cảm lạnh bây giờ! Mưa đầu mùa độc lắm con ơi!"
Tôi miễn cưỡng lủi thủi đi vào, theo sau là cả đám bạn đang run cầm cập vì lạnh nhưng miệng vẫn cười hì hì. Nội đón tôi bằng một chiếc khăn lau bằng vải xô cũ, lau lấy lau để lên mái tóc húi cua của tôi. Trong gian bếp nhỏ thấp lè tè, khói bắt đầu bốc lên nghi ngút, hơi ấm tỏa ra từ bếp lò làm cái lạnh ngoài kia dường như lùi xa.
Mưa mỗi lúc một nặng hạt, gõ liên hồi vào mái tranh tạo nên một bản nhạc rộn rã. Trong cái không khí ẩm ướt ấy, một mùi hương vô cùng đặc biệt bắt đầu lan tỏa, chiếm lấy toàn bộ khứu giác của tôi: mùi mắm quẹt.
Nội bắc một chiếc nồi đất nhỏ lên bếp than hồng. Đầu tiên, nội cho vào một nắm tóp mỡ vàng rụm, thắng cho đến khi mỡ ra nước xèo xèo. Sau đó, nội đổ vào đó một bát mắm cốt cá cơm nâu sẫm, thứ mắm được ủ từ năm ngoái, thơm nồng nàn đến mức chỉ cần ngửi thôi đã thấy nước miếng ứa ra. Nội cho thêm thật nhiều đường, vài lát hành tím phi thơm và không thể thiếu một nắm ớt hiểm đỏ rực cùng thật nhiều hạt tiêu đen.
Tiếng mắm sôi lục bục, đặc sánh lại dưới sức nóng của lửa. Mùi mắm quẹt quyện với mùi khói bếp, mùi mưa, tạo thành một thứ hương vị "thần thánh" mà bất cứ đứa trẻ quê nghèo nào cũng khắc cốt ghi tâm.
"Đợi mắm một chút, nội luộc ít rau lang với bầu non rồi cả nhà ăn cơm," nội vừa nói vừa nhanh tay đảo đều nồi mắm.
Bữa cơm chiều hôm ấy đơn giản vô cùng: một bát cơm trắng nóng hổi bốc khói, một đĩa rau lang luộc xanh mướt và "linh hồn" là nồi mắm quẹt sền sệt, đen óng ánh với những miếng tóp mỡ nổi lên trên. Cha đi cày về muộn, quần áo ướt sũng, ngồi vào mâm cơm mà đôi bàn tay vẫn còn dính chút bùn non chưa kịp rửa sạch hẳn.
Tôi dùng đôi đũa cả xới một bát cơm đầy, gắp một ngọn rau lang to, quẹt một đường thật sâu vào nồi mắm đất. Vị mặn mòi của mắm cá cơm, vị béo ngậy của tóp mỡ, vị cay xè của ớt và vị ngọt thanh của rau luộc hòa quyện lại, đánh thức mọi giác quan. Cơm trắng dẻo thơm, gặp mắm quẹt đậm đà, cứ thế trôi tuột xuống cổ họng. Đứa nào đứa nấy đánh bay ba bốn bát cơm mà vẫn thấy thèm.
"Ăn đi con, mưa gió thế này có bát mắm quẹt là nhất đời rồi," mẹ gắp cho tôi miếng tóp mỡ to nhất, mỉm cười hiền từ.
Bên ngoài, màn đêm buông xuống cùng tiếng mưa vẫn rỉ rả. Trong gian bếp nhỏ ấm cúng, ánh lửa bập bùng soi rõ những gương mặt rạng rỡ của gia đình tôi. Bữa cơm mắm quẹt không có thịt cá sang trọng, không có cao lương mỹ vị, nhưng nó chứa đựng cái tình của đất, cái tâm của nội và sự tần tảo của mẹ.
Những ngày mưa bão sau này, dù đi đâu xa, dù được nếm đủ mọi món ngon vật lạ trên đời, tôi vẫn chẳng thể nào quên được cái vị mặn chát mà ngọt ngào của bát mắm quẹt ngày ấy. Nó không chỉ là thức ăn, nó là sợi dây liên kết những trái tim nghèo khổ nhưng đầy yêu thương dưới một mái nhà tranh. Cơn mưa rào đầu mùa đã gột rửa đi cái bụi bặm của ngày hè, và bữa cơm mắm quẹt đã sưởi ấm tâm hồn tôi, nuôi lớn tôi thành một đứa trẻ biết trân trọng những điều giản đơn nhất của cuộc đời.
Tối đó, tôi nằm nghe tiếng mưa rơi trên mái lá, cái bụng no căng và ấm sực, cảm thấy thế giới này thật bình yên. Tôi thầm nghĩ, có lẽ hạnh phúc chính là đây: được tắm dưới cơn mưa đầu mùa và được ăn bát cơm mắm quẹt do chính tay nội nấu.