Sau trận đòn "nên người" của cha và những ngày sụt sịt vì cảm lạnh, vận may của tôi dường như trở lại đúng vào dịp Trung thu. Cả xóm Chùa xôn xao hẳn lên. Đây là cái Tết mà lũ trẻ chúng tôi mong đợi nhất trong năm, không chỉ vì bánh nướng bánh dẻo, mà vì đó là đêm duy nhất trong năm chúng tôi được phép "đường hoàng" lang thang ngoài đường cho đến tận đêm khuya mà không sợ bị u gọi về đi ngủ sớm.
Chiều hôm rằm, thằng Đen và tôi đã hì hục cả buổi để vót nan tre, dán giấy bóng kính đỏ rực lên chiếc đèn ông sao. Cái Tí thì khéo tay hơn, nó dùng những vỏ bưởi khô, tết thành một sợi dây rồi phơi nắng để làm nến đốt cho thơm. Mùi tinh dầu bưởi nồng nàn quyện với mùi giấy mới tạo nên một thứ hương vị đặc trưng của mùa trăng tháng Tám.
Khi trăng bắt đầu nhô lên khỏi rặng tre phía sau miếu hoang, to và tròn như một cái mâm bạc khổng lồ, cả lũ chúng tôi kéo nhau ra sân đình. Đêm nay, Ông Giáo già ngồi trên chiếc chõng tre kê giữa sân, xung quanh là đám trẻ con lố nhố, đứa cầm đèn ông sao, đứa cầm đèn kéo quân, mắt đứa nào cũng lấp lánh phản chiếu ánh trăng.
"Ông ơi, kể chuyện chú Cuội đi ông!" – Tôi hét lên, cái tên của tôi vốn là niềm tự hào nhưng cũng là nỗi thắc mắc bấy lâu nay.
Ông Giáo già khà một ngụm trà xanh đặc quánh, nheo mắt nhìn lên cung trăng xa xăm, nơi có những vệt mờ hình cây đa và bóng người ngồi dưới gốc. Ông chậm rãi bắt đầu bằng chất giọng trầm ấm, vang vọng như tiếng chuông đồng:
"Cái tên của con, Cuội ạ, không chỉ là tên của một kẻ nói dối đâu. Trong tích cổ của làng mình, chú Cuội là người sở hữu cây thuốc quý có thể cải tử hoàn sinh. Vì tiếc cây, vì muốn cứu người mà chú đã nắm chặt rễ cây rồi bay tận lên trời xanh. Chú Cuội là biểu tượng của lòng nhân ái và cả sự cô đơn của một người nắm giữ bí mật quá lớn."
Ông Giáo ngừng một nhịp, nhìn xoáy vào mắt tôi: "Làng mình đặt tên con là Cuội, vì ngày con sinh ra, trăng tròn và sáng nhất năm. Cha mẹ con mong con sẽ là đứa trẻ lanh lợi, mang lại sự sống và tiếng cười cho cái xóm nghèo này, chứ không phải để con đi lừa gạt người khác."
Cái Tí ngồi bên cạnh, nó chống cằm nhìn tôi, đôi mắt tròn xoe dưới ánh trăng trông thật lạ. Nó khẽ thầm thì: "Hèn chi mà Cuội hay bày ra mấy trò nghịch ngợm, hóa ra là 'người trời' cơ đấy."
Thằng Đen bĩu môi, nó cầm chiếc hộp gỗ bí ẩn nhặt được ở miếu hoang (thứ mà nó luôn mang theo bên mình như vật bất ly thân) đặt lên chõng tre trước mặt Ông Giáo: "Vậy còn cái này thì sao hả ông? Tụi con tìm thấy nó ở miếu hoang. Có phải của chú Cuội để lại không ạ?"
Cả đám trẻ nín thở. Ông Giáo già đeo cặp kính lão trễ xuống mũi, run run cầm chiếc tẩu thuốc cũ và mấy quân cờ đá lên xem xét. Ông lặng đi hồi lâu, rồi thở dài một tiếng thật khẽ:
"Đây là kỷ vật của một người lính già từng sống ở làng mình thời chiến tranh. Ông ấy không có con cái, đêm nào cũng ra miếu hoang ngồi đánh cờ một mình với bóng trăng. Những dòng chữ nho này thực chất là một bài thơ về nỗi nhớ quê hương và lời hứa sẽ bảo vệ mảnh đất này mãi mãi. Người ta đồn có kho báu, nhưng kho báu thật sự của ông ấy chính là tình yêu với cái xóm Chùa này đấy các con ạ."
Câu chuyện của Ông Giáo làm không khí đêm trăng bỗng chốc trở nên trầm mặc lạ thường. Chúng tôi nhìn lại những món đồ trong hộp, không còn thấy sợ hãi hay tham lam, mà chỉ thấy một nỗi xúc động mơ hồ. Hóa ra, những huyền thoại mà chúng tôi mải miết đi tìm không phải lúc nào cũng là vàng bạc, mà là những mảnh ký ức được người đi trước gửi gắm lại cho thế hệ sau.
"Phá cỗ thôi!" – Tiếng hô của anh bí thư đoàn thanh niên làng làm không gian bùng nổ trở lại.
Chúng tôi ùa vào mâm cỗ Trung thu với hồng, bưởi, và những chiếc bánh nướng nhân thập cẩm thơm phức. Thằng Đen vừa nhai bánh vừa lầm bầm: "Vậy là không có vàng thật rồi Cuội ạ, nhưng thôi, có bánh ăn là sướng nhất!"
Tôi nhìn lên mặt trăng, cảm giác như chú Cuội trên kia đang mỉm cười với mình. Tôi nắm lấy bàn tay nhỏ của cái Tí, tay kia khoác vai thằng Đen. Dưới ánh trăng rằm sáng như gương, ba bóng nhỏ đổ dài trên sân đình xóm Chùa. Đêm nay, tôi thấy mình không còn là cậu bé vừa chịu trận đòn roi mây nữa, tôi thấy mình lớn lên trong tâm hồn, như một cái cây vừa được tắm tưới bằng những câu chuyện cổ tích và tình yêu xóm làng.
Kết thúc giai đoạn một của tuổi thơ, chúng tôi đã có đủ những bài học về tình thân, tình bạn và cả những bí mật đầu đời. Giai đoạn hai – những chuyến phiêu lưu thực sự ngoài cánh đồng và những trò nghịch ngợm "kinh thiên động địa" hơn – đang chờ đón chúng tôi ở phía trước, khi cái nắng mùa thu bắt đầu nhuộm vàng những ngọn cỏ đê.