Người lớn có một thói quen rất buồn cười là họ thích nhìn vào những con số in trên những tờ giấy mỏng dính hoặc những dải số nhảy múa trên màn hình điện thoại để quyết định xem họ đang vui hay buồn. Họ gọi đó là giá trị. Nếu một món đồ có nhiều số không ở đằng sau, họ sẽ nâng niu nó như báu vật. Nếu nó không có giá tiền, họ sẽ gọi đó là rác. Tôi thấy đó là một sự nhầm lẫn tai hại. Một hòn đá cuội có vân giống hình mặt người làm sao có thể rẻ tiền hơn một chiếc đồng hồ chỉ biết chạy vòng quanh? Một chiếc đồng hồ chỉ cho bạn biết mấy giờ, nhưng hòn đá cuội có thể kể cho bạn nghe về lịch sử của những dòng suối.
Chính vì sự bất công đó, tôi cùng Tí Sún và cái Tủn đã quyết định mở "Chợ phiên Vô Giá" ngay dưới bóng râm của cây xoài già. Quy luật của chợ rất đơn giản: Không dùng tiền. Ở đây, tiền là thứ rác rưởi nhất. Chúng tôi trao đổi bằng niềm tin, bằng những câu chuyện và bằng mức độ lấp lánh của món đồ.
"Chợ phiên bắt đầu!" Tí Sún hô vang, nó trải một tấm bao tải rách ra đất làm gian hàng.
Gian hàng của Tí Sún hôm nay rất "xa xỉ". Nó bày ra ba cái đuôi thằn lằn đã khô (nó bảo đó là thần dược chữa bệnh lười học), một chiếc lò xo bút bi bị dãn, và một mảnh vỏ ốc biển mà nó nhặt được ở đâu đó tận năm ngoái. Tí Sún ngồi khoanh chân, vẻ mặt của một thương gia sành sỏi.
Cái Tủn thì bày biện điệu đà hơn trên một chiếc khăn tay thêu hoa. Hàng hóa của nó gồm có: năm cánh hoa mười giờ vừa hái còn đẫm sương, một chiếc gương vỡ hình tam giác mà nó bảo là "mảnh vỡ từ cung điện của tiên cá", và một sợi dây chun buộc tóc màu hồng đã mất độ đàn hồi.
Tôi là khách hàng đầu tiên, đồng thời cũng là người sở hữu "vốn điều lệ" đáng gờm nhất: một hũ thủy tinh đựng những con đom đóm đã chết (tôi gọi là những vì sao ngủ quên) và một chiếc răng sữa mà tôi vừa rụng tuần trước.
"Này Tí Sún," tôi chỉ vào mảnh vỏ ốc, "Cái này đổi lấy hai con đom đóm và một lời hứa sẽ không méch mẹ tớ việc tớ đổ nước vào giày của ba nhé?"
Tí Sún nheo mắt, cầm mảnh vỏ ốc lên ngắm nghía như thể đang kiểm định kim cương. "Mảnh vỏ ốc này có chứa tiếng sóng biển bên trong đấy Mận ạ. Nghe nó xong là cậu sẽ thấy mát rượi như đang tắm vũng. Hai con đom đóm thì được, nhưng lời hứa kia phải cộng thêm một viên kẹo lạc nữa."
"Thỏa thuận xong!" Chúng tôi đập tay nhau một cái chát.
Cuộc mua bán diễn ra sôi nổi và kịch tính hơn cả những phiên đấu giá trên tivi. Cái Tủn đổi chiếc gương vỡ lấy sợi dây chun của Tí Sún vì nó tin rằng nếu nhìn qua mảnh gương đó vào lúc hoàng hôn, nó sẽ thấy mình trở thành công chúa. Tí Sún thì đổi chiếc lò xo lấy ba cánh hoa mười giờ của cái Tủn để làm "ăng-ten liên lạc với người ngoài hành tinh".
Chúng tôi không cần máy tính bỏ túi, cũng chẳng cần hóa đơn. Mọi giao dịch đều được thực hiện dựa trên sự hài lòng của trái tim. Ở đây, giá trị của một món đồ tỷ lệ thuận với mức độ trí tưởng tượng mà bạn đổ vào nó. Một mảnh thủy tinh xanh có thể đổi được cả một gia tài nếu bạn thuyết phục được người khác rằng đó là giọt lệ của một con rồng xanh đang thất tình.
Người lớn thường nói "Tiền nào của nấy". Họ tin rằng cái gì đắt thì mới tốt. Nhưng tôi thấy ba tôi thường xuyên cau có bên chiếc xe hơi đắt tiền mỗi khi nó hỏng máy, trong khi tôi và Tí Sún có thể cười nắc nẻ cả buổi chỉ với một chiếc lốp xe đạp cũ và một cái gậy gỗ. Người lớn mua niềm vui bằng tiền, nên niềm vui của họ thường ngắn ngủi và hay bị mất giá. Niềm vui của chúng tôi được tạo ra từ hư vô, nên nó là vô hạn.
Đang lúc phiên chợ diễn ra tấp nập, mẹ tôi đi chợ về. Mẹ xách một làn đầy thịt thà, rau củ. Mẹ đứng lại nhìn chúng tôi, nhìn đống "rác" trên tấm bao tải và thở dài:
"Trời đất ơi, ba đứa lại bày trò gì đây? Toàn là đồ bẩn thỉu. Tí nữa chơi xong nhớ vứt hết vào thùng rác nghe chưa, không kiến nó bò vào nhà bây giờ."
Mẹ đi vào nhà, để lại một khoảng lặng hụt hẫng. Những "viên đá mặt trăng" và "mảnh vỡ cung điện" bỗng chốc trong lời mẹ chỉ còn là những mảnh nhựa và vỏ ốc bẩn. Tôi thấy hơi buồn cho mẹ. Mẹ vừa đi một cái chợ thật sự, nơi mẹ phải mặc cả từng đồng hành, tép tỏi. Mẹ phải dùng những đồng tiền mồ hôi nước mắt của ba để đổi lấy những thứ có thể ăn được. Chợ của mẹ là chợ của sự sinh tồn, còn chợ của chúng tôi là chợ của những giấc mơ.
Tôi ước gì mẹ có thể dừng lại một chút, đặt cái làn xuống và dùng một mớ rau muống để đổi lấy một lời kể chuyện của tôi. Nhưng tôi biết mẹ không làm thế. Người lớn không có thời gian để giao dịch bằng những thứ phù không thể nấu chín.
Ba tôi thì khác. Chiều hôm đó, khi đi làm về, thấy chúng tôi vẫn còn ngồi "kiểm kê kho hàng" dưới gốc xoài, ba tiến lại gần. Ba không có vẻ gì là vội vàng. Ba ngồi xổm xuống, nhìn đống hàng hóa của chúng tôi với một sự tò mò thực sự.
"Chợ phiên hôm nay có gì 'hot' không các tỷ phú?" Ba hỏi, giọng đùa vui.
"Con vừa đổi được tiếng sóng biển đây ba," tôi tự hào khoe mảnh vỏ ốc.
Ba cầm mảnh vỏ ốc lên, áp vào tai. Ba nhắm mắt lại, im lặng một lúc lâu. Tôi thấy một thoáng bình yên hiện lên trên khuôn mặt mệt mỏi của ba.
"Đúng là tiếng sóng thật. Có cả tiếng gió thổi qua rặng dừa nữa," ba nói khẽ. "Cái này giá bao nhiêu?"
"Ở đây không dùng tiền ba ạ. Ba có gì để đổi không?"
Ba lục lọi trong túi quần, rồi ba lấy ra một chiếc huy hiệu cài áo bằng đồng đã cũ mà ba dùng từ thời sinh viên. Chiếc huy hiệu hình một con chim hòa bình.
"Chiếc huy hiệu này đã đi cùng ba qua rất nhiều thành phố, đã chứng kiến rất nhiều kỳ thi căng thẳng. Nó mang theo sự dũng cảm của ba đấy. Đổi lấy mảnh vỏ ốc này được không?"
Tôi và Tí Sún nhìn nhau, mắt sáng rực. Một chiếc huy hiệu bằng đồng thật sự! Đây là món hàng cao cấp nhất từ trước đến nay.
"Duyệt!" Tôi hét lên và đưa mảnh vỏ ốc cho ba.
Ba cài chiếc huy hiệu lên ngực áo may-ô của tôi, rồi ba cầm mảnh vỏ ốc bỏ vào túi quần như một báu vật. "Giao dịch thành công. Ba cảm thấy mình vừa mua được cả một mùa hè."
Tối hôm đó, tôi thấy ba ngồi ở ban công, tay vẫn mân mê mảnh vỏ ốc. Ba không xem tivi, cũng không dùng điện thoại. Ba chỉ ngồi đó, lắng nghe tiếng sóng biển tưởng tượng trong một buổi tối không có gió. Tôi nhận ra rằng, người lớn đôi khi cũng cần những món đồ "vô giá" của trẻ con để chữa lành những vết thương mà tiền bạc không thể xoa dịu được.
Hóa ra, trong mỗi người lớn đều có một "tỷ phú không xu dính túi" đang bị bỏ đói. Họ thèm khát những thứ không có giá mác, thèm khát cái cảm giác được sở hữu một món đồ chỉ vì nó đẹp, vì nó mang lại một ký niệm, chứ không phải vì nó thể hiện đẳng cấp. Ba tôi đã dùng sự dũng cảm của tuổi trẻ (chiếc huy hiệu) để đổi lấy sự bình yên của hiện tại (tiếng sóng biển). Đó là cuộc giao dịch khôn ngoan nhất mà tôi từng thấy.
Người lớn thường dạy chúng tôi cách tiết kiệm tiền, cách bỏ lợn đất. Họ bảo tiền là tương lai. Nhưng họ không dạy chúng tôi rằng nếu chỉ có tiền mà không có trí tưởng tượng, tương lai sẽ là một sa mạc khô cằn với những đống giấy bạc không biết nói.
Ở chợ phiên của chúng tôi, sự giàu có được định nghĩa bằng số lượng những câu chuyện bạn có thể kể về món đồ mình sở hữu. Tí Sún là đứa giàu nhất vì nó có thể biến một cái nắp chai thành một chiếc khiên của người lính, biến một mẩu bút chì thành một cây gậy phép thuật. Nó giàu vì đầu nó đầy ắp những điều kỳ diệu.
Cái Tủn giàu thứ hai vì nó có trái tim nhạy cảm. Nó có thể thấy vẻ đẹp trong một cánh hoa sắp héo hay một chiếc gương vỡ. Nó biết rằng vẻ đẹp không cần phải hoàn hảo, đôi khi chính những vết nứt mới là nơi ánh sáng đi vào.
Còn tôi, tôi giàu vì tôi có những người bạn cùng điên rồ với mình, và có một người ba sẵn sàng đổi "sự dũng cảm" lấy "tiếng sóng biển".
Đêm đó, nằm trong màn, tôi sờ lên chiếc huy hiệu đồng mát lạnh trên ngực. Tôi cảm thấy mình thật oai phong. Tôi không có tiền mua kem, không có tiền mua truyện tranh, nhưng tôi có trong tay một mảnh lịch sử của ba. Tôi thấy mình như một nhà tài phiệt vừa thực hiện một vụ sáp nhập khổng lồ.
Tôi tự hỏi, nếu cả thế giới này đều vận hành như chợ phiên của chúng tôi thì sao? Nếu người ta không dùng súng đạn để tranh giành đất đai mà dùng những con đom đóm để đổi lấy sự hòa bình? Nếu các quốc gia trao đổi những bài hát thay vì những hợp đồng kinh tế? Chắc hẳn thế giới sẽ ồn ào hơn một chút vì những cuộc mặc cả về niềm vui, nhưng sẽ chẳng có ai phải khóc vì nợ nần.
Nhưng cuộc sống thật không đơn giản như dưới gốc cây xoài. Sáng hôm sau, tôi thấy mẹ lại tất bật đi chợ, miệng lẩm bẩm về giá thịt lợn tăng. Ba lại thắt cà vạt, xách cặp táp đi làm, bỏ lại chiếc huy hiệu dũng cảm trên ngực áo tôi để dấn thân vào một cuộc chiến khác. Mảnh vỏ ốc chắc vẫn nằm trong túi quần ba, giữa những tờ tiền polyme lạnh lẽo. Tôi mong rằng mỗi khi ba cảm thấy áp lực, ba sẽ vô tình chạm tay vào nó và nghe thấy tiếng sóng biển vỗ về.
Tuổi thơ của tôi là một chuỗi những phiên chợ như thế. Chúng tôi trao đi những thứ hữu hình để nhận về những giá trị vô hình. Chúng tôi học được rằng giá trị của một món quà không nằm ở cửa hàng nơi nó được mua, mà nằm ở đôi mắt của người nhận nó.
Khi tôi lớn lên, có thể tôi sẽ phải học cách dùng tiền, học cách tính toán lỗ lãi. Nhưng tôi hứa với lòng mình, tôi sẽ không bao giờ vứt bỏ "chiếc bao tải rách" của trí tưởng tượng. Tôi sẽ luôn để dành một góc trong tâm hồn để làm nơi trao đổi những điều vô giá. Để khi tôi mệt mỏi với những con số, tôi có thể quay về gốc cây xoài xưa, gặp lại đứa trẻ tên Mận và hỏi: "Này cậu bé, cậu có đổi một buổi chiều bình yên lấy một mẩu bút chì màu không?"
Chương 8 khép lại khi ánh nắng tắt hẳn trên sân. Chợ phiên giải tán, ai về nhà nấy với những báu vật mới của mình. Tí Sún mang về những cánh hoa mười giờ, cái Tủn mang về chiếc dây chun, và tôi mang về niềm kiêu hãnh của một người vừa được ba công nhận là đồng đội.
Cuộc đời vẫn cứ trôi, đồng tiền vẫn cứ xoay vòng, nhưng ở vương quốc của chúng tôi, sự giàu có vẫn luôn đong đầy trong những hũ thủy tinh đựng đom đóm và những tiếng cười vang vọng dưới gốc xoài già. Chúng tôi là những tỷ phú không cần xu dính túi, vì chúng tôi sở hữu cả một bầu trời ước mơ mà không ngân hàng nào có thể định giá được.
Sáng mai, có thể chúng tôi sẽ mở một dịch vụ mới: "Cho thuê những giấc mơ đẹp". Giá thuê có lẽ sẽ là hai lần nhảy lò cò hoặc một nụ cười thật tươi. Và tôi tin chắc rằng, khách hàng sẽ xếp hàng dài từ cửa nhà kho ra tận đầu ngõ.