Người lớn thường tự hào về những ngôi nhà bằng bê tông cốt thép chắc chắn, những căn hộ chung cư cao tầng có thang máy chạy vèo vèo và những cánh cửa sắt cuốn dày cộp mà trộm nhìn vào cũng phải thở dài ngao ngán. Họ gọi đó là "an cư lạc nghiệp". Nhưng tôi thấy những ngôi nhà đó giống như những chiếc hộp diêm khổng lồ xếp chồng lên nhau, nơi mà người ta phải nhìn qua một cái lỗ nhỏ trên cửa để biết ai đang đứng bên ngoài. Trong thế giới của chúng tôi, kiến trúc không bắt đầu bằng xi măng hay bản vẽ kỹ thuật, mà bắt đầu bằng những chiếc thùng carton cũ và một niềm tin mãnh liệt rằng: chỉ cần chúng ta chui vào đó, chúng ta sẽ biến mất khỏi thế giới của những quy tắc.
Sáng nay, bà Năm hàng xóm vừa mua một cái tủ lạnh mới. Cái thùng giấy to đùng bị bỏ lại ngoài ngõ, nằm chơ vơ như một con cá voi bị mắc cạn trên bờ biển bê tông. Đối với người lớn, đó là rác cần phải dọn dẹp trước khi trời mưa. Nhưng đối với tôi, Tí Sún và cái Tủn, đó là một "bất động sản cao cấp" vừa được bàn giao.
"Nhìn kìa!" Tí Sún hét lên, hai cái chân gầy khẳng khiu chạy như bay về phía con cá voi giấy. "Thành phố trên mây của chúng mình đây rồi!"
Chúng tôi hì hục kéo cái thùng vào sân nhà tôi. Phải mất đến mười lăm phút cùng sự hiệp lực của ba "kiến trúc sư" nhí, cái thùng mới chịu nằm yên vị dưới bóng mát của cây khế. Công việc thiết kế bắt đầu ngay lập tức. Công cụ của chúng tôi là một con dao rọc giấy gỉ sét (mượn tạm từ bàn làm việc của ba dưới sự giám sát nghiêm ngặt của chính ba) và vài cuộn băng dính điện màu đen.
"Mận, cậu cắt cho tớ cái cửa sổ hình tròn ở đây," Tí Sún ra lệnh với tư cách là kỹ sư trưởng. "Chúng mình cần nhìn thấy bầu trời để biết khi nào quân địch tấn công bằng máy bay giấy."
Tôi cẩn thận khoét một cái lỗ lên vách thùng. Cái Tủn thì đảm nhận phần nội thất. Nó mang ra những tấm thảm trải sàn được làm từ báo cũ, và dùng những mẩu bút chì màu vẽ lên tường những bức tranh về các khu vườn đầy hoa.
"Đây không phải là cái thùng giấy," cái Tủn lẩm bẩm khi đang tô màu. "Đây là cung điện ánh sáng. Người lớn không được vào đây vì họ quá to và vì họ hay hỏi những câu làm mất đi phép thuật."
Tôi chui vào trong thùng, cảm giác đầu tiên là mùi của bìa cứng cũ hòa quyện với mùi nắng. Không gian bên trong tối mờ mờ, nhưng chính cái bóng tối đó làm cho trí tưởng tượng của tôi bùng nổ. Chỉ cần nhìn qua cái cửa sổ tròn tôi vừa cắt, tôi thấy cây khế già bỗng chốc hóa thành một khu rừng rậm nhiệt đới, và con chó mực đang nằm ngủ ngoài sân bỗng trở thành một con hổ dữ đang canh gác cổng thành.
Người lớn thường hỏi: "Nhà cháu có rộng không?". Họ đo đạc hạnh phúc bằng mét vuông. Nhưng trong cái thùng giấy này, mét vuông là một khái niệm vô nghĩa. Nó đủ rộng để chứa cả một vũ trụ, và cũng đủ hẹp để chúng tôi cảm nhận được hơi thở của nhau. Đó là một kiểu kiến trúc bằng hơi thở – nơi mà không gian co giãn theo giấc mơ của người ở trong đó.
Ba tôi đi làm về, thấy cái thùng giấy nằm giữa sân, ba không hề quát mắng vì tội chiếm dụng không gian. Ba đứng lại, gõ nhẹ vào vách thùng: – Có ai ở nhà không? Cho tôi thuê một phòng được không?
Tí Sún ló đầu ra qua cửa sổ: – Ở đây chỉ đón khách có 'visa tuổi thơ' thôi bác ơi. Bác có mang theo kẹo kéo hay truyện tranh gì không?
Ba cười, rồi ba thực sự ngồi xuống sân, sát cạnh cái thùng giấy. Ba không chui vào được, vì đúng là người lớn thường có cái bụng và cái vai quá khổ cho những giấc mơ nhỏ bé. Nhưng ba lại đưa tay vào qua cái cửa sổ, trong lòng bàn tay là ba viên kẹo cao su thổi bóng.
– Đây là phí nhập cư. Cho ba ngồi ngoài hiên này nghỉ một chút nhé?
Tôi thấy ba tựa lưng vào vách thùng carton yếu ớt đó một cách tin tưởng. Một người đàn ông nặng gần bảy mươi ký tựa vào một cái thùng giấy, thế mà cái thùng không hề sụp đổ. Có lẽ vì lúc đó, ba cũng đã biến mình thành một hạt bụi nhẹ tênh trong thế giới của chúng tôi.
– Ba ơi, sao nhà của người lớn lại phải xây bằng gạch cứng thế? – Tôi hỏi vọng ra từ bên trong "cung điện".
Ba im lặng một lúc, tôi nghe thấy tiếng lá khế xào xạc trên mái thùng. – Vì người lớn sợ gió thổi bay mất những thứ họ sở hữu, con ạ. Họ sợ sự bấp bênh. Nhưng họ không biết rằng, gạch đá càng cứng thì tâm hồn càng dễ bị nhốt chặt. Đôi khi ba cũng ước nhà mình làm bằng giấy như thế này, để mỗi khi thấy chán, ba chỉ cần gấp nó lại rồi mang đi nơi khác.
Câu nói của ba làm tôi suy nghĩ. Hóa ra, những bức tường kiên cố kia không chỉ để ngăn trộm, mà còn để ngăn cả những sự đổi thay. Người lớn xây nhà để khẳng định sự tồn tại, còn chúng tôi xây nhà để tận hưởng sự tồn tại. Nhà của chúng tôi có thể bị mưa làm nát, có thể bị gió thổi lật, nhưng chúng tôi chẳng bao giờ thấy tiếc. Vì chúng tôi biết rằng, vật liệu quan trọng nhất để xây tổ ấm không phải là xi măng mà là những tiếng cười.
Chiều hôm đó, một cơn dông bất chợt kéo đến. Bầu trời tối sầm lại như có ai đó vừa đổ một lọ mực khổng lồ lên trên. Gió rít qua những khe hở của cái thùng giấy, làm "cung điện" của chúng tôi rung rinh bần bật.
– Cấp báo! Bão cấp mười hai đang đổ bộ vào thành phố mây! – Tí Sún hét lên.
Chúng tôi cuống cuồng dùng băng dính gia cố lại những chỗ hở. Nhưng nước mưa bắt đầu rơi xuống, những giọt nước to và nặng làm bìa giấy mềm oặt ra. Mẹ tôi chạy ra sân, la toáng lên: – Mận ơi! Tí Sún! Tủn! Vào nhà mau! Ướt hết bây giờ! Bỏ cái đống rác đó đi!
Chúng tôi luyến tiếc nhìn "cung điện" đang dần tan chảy dưới cơn mưa. Cái Tủn suýt khóc khi thấy những bông hoa nó vẽ bị nước mưa làm nhòe nhoẹt. Khi chúng tôi đã an toàn đứng trong hiên nhà nhìn ra, cái thùng giấy chỉ còn là một đống giấy nát bấy, thảm hại nằm bẹp dưới sân.
– Hết rồi... – Tí Sún buồn bã nói.
Nhưng ba tôi, lúc này cũng đang đứng cạnh chúng tôi, lại vỗ vai Tí Sún: – Không hết đâu. Ngày mai bà Năm lại mua cái máy giặt, hoặc mẹ Mận lại mua cái lò vi sóng. Lâu đài này sập thì mình xây lâu đài khác. Cái hay của nhà bằng giấy là mình có thể xây lại nó hàng nghìn lần mà không cần phải vay vốn ngân hàng.
Tôi nhìn ba, rồi nhìn cơn mưa đang gột rửa mọi thứ. Ba nói đúng. Người lớn thường đau khổ khi ngôi nhà của họ bị nứt vách hay dột nát vì họ nghĩ đó là sự vĩnh cửu. Còn chúng tôi, chúng tôi hiểu về sự vô thường của giấy. Chúng tôi yêu cái thùng giấy không phải vì nó bền bỉ, mà vì nó đã cùng chúng tôi trải qua một buổi sáng rực rỡ.
Sự trưởng thành, có lẽ, chính là quá trình người ta đổi những ngôi nhà giấy lấy những ngôi nhà gạch. Người ta đổi sự tự do lấy sự an toàn. Nhưng tôi tự hứa với lòng mình rằng, ngay cả khi sau này tôi có sống trong một biệt thự lộng lẫy nhất thế giới, tôi cũng sẽ luôn dành một chỗ trong nhà để chứa những cái thùng carton rỗng. Để khi cảm thấy cuộc đời quá nặng nề, tôi sẽ lại chui vào đó, cắt một cái cửa sổ hình tròn và nhìn thế giới qua lăng kính của một đứa trẻ.
Tối đó, sau khi mưa tạnh, mùi đất ẩm bốc lên ngào ngạt. Tôi ngồi trong phòng mình – một căn phòng có tường sơn màu xanh nhạt và đầy đủ tiện nghi. Nhưng tôi thấy nó không ấm áp bằng cái thùng giấy lúc chiều. Tôi lấy một tờ giấy trắng, gấp thành một ngôi nhà nhỏ xíu đặt trên bàn học.
Mẹ bước vào, thấy ngôi nhà giấy, mẹ định dọn đi để lấy chỗ cho tôi để sách vở. – Cái này để làm gì thế con? Chật chỗ quá. Ba đi sau mẹ, khẽ đặt tay lên vai mẹ: – Cứ để đó đi em. Đó là 'vốn dự phòng' của Mận đấy. Sau này khi cuộc đời làm nó mệt mỏi, nó sẽ cần ngôi nhà này để quay về.
Mẹ nhìn ba vẻ khó hiểu, nhưng mẹ không vứt ngôi nhà giấy đi nữa. Mẹ chỉ cười, bảo tôi đi ngủ sớm. Tôi nằm xuống giường, nhắm mắt lại và tưởng tượng mình đang nằm trong cái thùng carton khổng lồ, trôi bồng bềnh giữa đại dương mây trắng. Ở đó, tôi gặp lại Tí Sún và cái Tủn. Chúng tôi cùng nhau xây dựng một thành phố không có khóa cửa, không có hàng rào, nơi mà mọi ngôi nhà đều có cửa sổ hình tròn để mọi người có thể bắt tay nhau qua đó.
Tuổi thơ của tôi là những công trình kiến trúc ngắn ngủi nhưng vĩ đại như thế. Chúng tôi không để lại những kỳ quan thế giới cho hậu thế, nhưng chúng tôi để lại những vết hằn của niềm vui trong trí nhớ. Chúng tôi xây dựng thế giới bằng hơi thở, bằng những câu chuyện kể và bằng sự bao dung dành cho những thứ dễ vỡ.
Khi tôi lớn lên, nếu ai đó hỏi tôi rằng: "Nhà cháu ở đâu?", tôi sẽ không chỉ địa chỉ số nhà, đường phố. Tôi sẽ nói rằng: "Nhà tôi nằm ở giữa một giấc mơ và một chiếc thùng carton cũ, nơi mà cửa sổ luôn mở ra phía mặt trời và mái nhà luôn ngập tràn tiếng chim hót".
Chương 9 khép lại khi tiếng ếch nhái sau cơn mưa bắt đầu hòa tấu. Thành phố trên mây có thể đã tan chảy, nhưng những kiến trúc sư nhí thì vẫn còn đó, đang ấp ủ những bản vẽ mới cho ngày mai. Vì chúng tôi biết rằng, chỉ cần trái tim còn đập những nhịp hồn nhiên, thì bất cứ mảnh giấy vụn nào cũng có thể trở thành một lâu đài lộng lẫy.
Và tôi chợt nhận ra, ba tôi – người đàn ông hay lo âu về tiền điện – thực chất cũng là một kiến trúc sư bậc thầy. Ba đã xây cho tôi một ngôi nhà tâm hồn vững chãi hơn bất kỳ bức tường gạch nào bằng cách bảo vệ những ngôi nhà giấy của tôi. Ba dạy tôi rằng, điều quan trọng nhất không phải là giữ cho mái nhà không sập, mà là giữ cho người ở trong nhà không ngừng mơ ước.
Sáng mai, tôi sẽ ra ngõ tìm xem có ai bỏ đi cái thùng giấy nào nữa không. Nếu không có, tôi sẽ dùng những trang báo cũ để xây một "Học viện hàng hải" trên một chiếc thuyền giấy. Và chúng tôi sẽ lại ra khơi, chinh phục những vũng nước sau mưa, với tư cách là những thủy thủ không bao giờ biết sợ những con sóng của thời gian.