Thẩm Dương mùa đông năm ấy lạnh đến mức hơi thở cũng có thể đóng băng ngay khi vừa chạm vào không khí. Trong phòng bệnh nồng nặc mùi thuốc sát trùng và sự mục nát của những bức tường tróc lở, Thẩm Tĩnh nằm đó, gương mặt trắng bệch như tờ giấy bản, đôi mắt vô hồn nhìn trân trân lên trần nhà. Bên cạnh bà, một sinh linh bé nhỏ vừa chào đời đang ngọ nguậy trong lớp tã lót cũ kỹ được tận dụng từ những mảnh vải xô dư thừa. Khi nữ hộ lý trẻ tuổi cầm tờ giấy khai sinh đi đến, hỏi bằng giọng điệu vô cảm về tên đứa trẻ và họ của người cha, không gian dường như ngưng đọng lại. Thẩm Tĩnh không khóc, bà chỉ mím chặt môi đến mức rỉ máu. Bà cầm lấy cây bút bằng đôi bàn tay đầy những vết chai sần và vết kim đâm chi chít từ những ngày tháng thức trắng đêm bên máy khâu để kiếm tiền gửi cho chồng ăn học tại thủ đô. Từng nét chữ hiện ra, run rẩy nhưng dứt khoát. Thẩm Nhất Lan. Đứa trẻ này sẽ mang họ mẹ, sẽ là một đóa lan cô độc nhưng kiêu hãnh giữa mùa đông, tuyệt đối không liên quan đến người đàn ông mang họ Trình kia, người đã để lại cho bà một tờ giấy ly hôn và một tương lai vỡ vụn ngay khi ông ta nhận được học hàm Giáo sư.
Mười sáu năm sau, cái tên ấy trở thành định mệnh gắn chặt vào cuộc đời tôi.
Tôi đứng trước gương, lặng lẽ chỉnh lại chiếc cổ áo sơ mi trắng được là phẳng phiêu đến mức không có lấy một nếp nhăn. Sáng nào cũng vậy, mẹ sẽ đứng sau lưng tôi, dùng chiếc lược bí chải từng lọn tóc của tôi cho đến khi chúng vào nếp một cách cứng nhắc. Tiếng lược ma sát trên da đầu tạo ra những âm thanh rền rĩ khiến tôi rùng mình. Mẹ tôi, người đàn bà chưa bao giờ mặc một bộ quần áo mới trong suốt mười mấy năm qua, người luôn ăn những phần cơm thừa canh cặn để nhường cho tôi từng miếng thịt, miếng cá, đang nhìn tôi qua tấm gương ố vàng. Ánh mắt mẹ không có sự dịu dàng của một người mẹ bình thường, nó chứa đựng một thứ áp lực nặng nề và đặc quánh như chì. Mẹ nói giọng khàn đặc, mỗi từ thốt ra đều như một tảng đá đè nặng lên ngực tôi rằng Nhất Lan, con phải nhớ, con không có đường lui, con chỉ có thể tiến về phía trước, con phải là người giỏi nhất, vì con là tất cả những gì mẹ còn lại sau khi đã vứt bỏ cả cuộc đời mình.
Tôi nhìn vào hình ảnh phản chiếu của mình, thấy một cô gái có đôi mắt giống hệt mẹ, nhưng sâu thẳm trong đó là sự rỗng tuếch. Trong căn nhà nhỏ hẹp này, mọi thứ đều được sắp xếp theo một trật tự đến nghẹt thở. Những chồng sách tham khảo cao ngất ngưởng trên bàn học, những bảng kế hoạch thời gian được dán kín tường, và cả tiếng máy khâu lạch cạch vang lên đều đặn mỗi đêm như nhịp tim của một con quái vật đang canh chừng tôi. Mẹ không bao giờ đánh tôi, bà chỉ im lặng mỗi khi tôi đạt điểm chín thay vì điểm mười. Sự im lặng đó đau đớn hơn bất kỳ trận đòn roi nào, bởi nó mang theo hơi thở của sự thất vọng và một lời nhắc nhở không lời về sự hy sinh vĩ đại mà bà đã đổ xuống cuộc đời tôi. Tôi biết, mỗi hạt cơm tôi ăn vào đều nhuốm mùi mồ hôi chua chát và những đêm dài mẹ thức trắng để thêu thùa thuê cho những nhà giàu có trong thành phố.
Bữa sáng hôm nay vẫn là một quả trứng luộc và một ly sữa ấm, món ăn mà mẹ bảo là tốt cho não bộ của một thiên tài. Mẹ ngồi đối diện, đôi bàn tay thô ráp đan vào nhau, không ăn gì, chỉ chăm chú nhìn tôi nuốt từng miếng một. Ánh mắt ấy như muốn xuyên thấu qua lồng ngực tôi, kiểm soát cả nhịp tim và suy nghĩ của tôi. Mẹ chợt vươn tay ra, xoa nhẹ lên gò má tôi, nhưng tôi lại cảm thấy như một sợi dây thừng đang siết chặt lấy cổ. Mẹ thầm thì rằng Nhất Lan, cha con là một giáo sư đại học, ông ta có bộ óc của một kẻ vĩ đại nhưng có trái tim của một loài cầm thú, mẹ đã dùng xương máu của mình để nuôi ông ta thành danh, và giờ mẹ sẽ dùng phần đời còn lại để biến con thành một kẻ còn vĩ đại hơn ông ta, để một ngày nào đó khi nhìn thấy con, ông ta sẽ phải quỳ xuống trong hối hận.
Tôi không trả lời, chỉ lặng lẽ cúi đầu nhìn cái bóng của mình đổ dài trên sàn nhà xám xịt. Trong tâm trí tôi, hình ảnh người cha giáo sư ấy chưa bao giờ hiện hữu như một con người, mà chỉ là một bóng ma đen tối, một cột mốc mà tôi buộc phải vượt qua nếu muốn mẹ mình được mỉm cười. Nhưng tôi cũng biết, dù tôi có đạt được bao nhiêu bằng khen, dù tôi có trở thành thiên tài đi chăng nữa, thì sự hận thù trong lòng mẹ sẽ không bao giờ nguôi ngoai, và cái tên không có họ cha này sẽ mãi là một vết sẹo không bao giờ lành, nhắc nhở tôi rằng tôi sinh ra không phải vì tình yêu, mà vì một cuộc phục thù kéo dài đằng đẵng. Tiếng máy khâu dưới bếp lại bắt đầu vang lên, đều đặn, lạnh lẽo, xé toạc sự tĩnh lặng của buổi sáng, báo hiệu một ngày nữa tôi lại phải sống trong cái lồng kính do chính tình thương của mẹ tạo ra.
Tôi xách cặp ra cửa, cảm nhận ánh mắt mẹ vẫn dõi theo sau lưng, một ánh mắt không bao giờ buông tha cho đến khi tôi hoàn toàn tan biến vào đám đông ngoài kia.