Trong danh mục những tài sản quý giá nhất của một đứa trẻ ở xóm tôi, chiếc xe đạp đứng ở vị trí thượng tôn, cao hơn cả đống bi ve hổ phách hay những chiếc ná cao su được gọt đẽo công phu từ cành chạc ổi. Nhưng chiếc xe của tôi không phải là loại xe địa hình bóng loáng có số có má như mấy đứa trẻ trên phố. Nó là một chiếc xe đạp Thống Nhất cũ của bố, khung xe sơn màu xanh hòa bình đã bong tróc từng mảng, mỗi khi lăn bánh lại phát ra những âm thanh “kít... kịt...” như tiếng một ông lão đang càm ràm về chứng đau khớp.
Chiếc xe ấy cao đến mức tôi không thể ngồi lên yên mà đạp như người bình thường. Để điều khiển nó, tôi phải thực hiện một kỹ thuật mà lũ trẻ thời đó gọi là “đạp xỏ không”. Nghĩa là tôi luồn một chân qua khung tam giác của xe, người nghiêng hẳn sang một bên, vẹo cả cột sống để chân chạm được vào bàn đạp. Đó là một tư thế vừa khổ sở, vừa kiêu hãnh, giống như một hiệp sĩ đang cưỡi trên lưng một con rồng bướng bỉnh không chịu khuất phục.
“Tí! Hôm nay mình đi đến tận cùng thế giới không?” – Thằng Cún “Mắt Híp” cưỡi trên chiếc xe mini của chị nó, xuất hiện trước cổng với vẻ mặt của một nhà thám hiểm vĩ đại.
“Tận cùng thế giới là ở đâu?” – Tôi hỏi, tay đang cố lau vết dầu xích bám đen xì trên bắp chân.
“Thì là cuối con đê làng mình chứ đâu! Bà tao bảo hết con đê đó là đến chỗ mặt trời đi ngủ. Đi không?”
Tôi gật đầu không chút do dự. Với một đứa trẻ tám tuổi, “tận cùng thế giới” là một khái niệm vừa đáng sợ vừa đầy kích thích. Chúng tôi bắt đầu cuộc hành trình vào một buổi chiều mà nắng vàng như mật đổ xuống mặt đường nhựa bong tróc.
Chiếc xe Thống Nhất của tôi bắt đầu dở chứng ngay từ đoạn dốc đầu làng. Xích xe bị trùng, cứ mỗi lần tôi dồn sức đạp mạnh là nó lại tuột ra khỏi đĩa, kêu “cạch” một cái khô khốc. Tôi phải xuống xe, dùng tay không lắp lại sợi xích dính đầy mỡ đen. Đôi tay tôi chẳng mấy chốc đã lem luốc như vừa đi đào than về. Nhưng kỳ lạ thay, tôi không thấy khó chịu. Nhìn vết bẩn trên tay, tôi lại thấy mình giống như một người thợ máy thực thụ đang sửa chữa một cỗ máy thời gian.
Người lớn đi xe đạp để đến đích. Họ đạp thật nhanh để kịp giờ làm, kịp buổi chợ, kịp cuộc hẹn. Họ nhìn con đường như một chướng ngại vật cần vượt qua càng sớm càng tốt. Còn chúng tôi đi xe đạp để cảm nhận con đường. Khi tôi nghiêng người đạp xỏ không, tôi cảm nhận được từng cơn gió luồn qua khe áo, cảm nhận được mùi nồng nàn của lúa đang thì con gái, và cả mùi của khói rơm rạ từ những cánh đồng xa xa.
“Mày chậm quá Tí ơi!” – Thằng Cún hét lên khi nó đã bỏ xa tôi một đoạn.
“Đừng có vội!” – Tôi đáp lại – “Ông nội tao bảo đi chậm thì mới thấy được con kiến nó đang đi đâu!”.
Thực ra đó là tôi nói dối để chữa thẹn cho đôi chân ngắn của mình, nhưng ngẫm lại tôi thấy mình nói đúng. Khi đi chậm, tôi thấy một chú bướm vàng đang chấp chới bên bụi hoa dâm bụt, thấy bà cụ Tư đang ngồi thong thả nhai trầu bên hiên nhà, và thấy cả những đám mây đang lười biếng thay hình đổi dạng trên bầu trời. Cuộc sống hiện ra giống như một cuộn phim nhựa quay chậm, đẹp đẽ và rõ nét đến từng chi tiết nhỏ.
Khi chúng tôi đến được chân đê, mồ hôi đã đầm đìa trên lưng áo. Con đê làng tôi cao sừng sững, được phủ một lớp cỏ gà xanh mướt. Đây là nơi phân chia giữa xóm làng yên bình và thế giới bên ngoài đầy bí ẩn. Đạp xe lên đỉnh đê là một thử thách thực sự. Tôi phải dốc hết sức bình sinh, đôi chân bé nhỏ gồng lên, chiếc xe kêu lên những tiếng rên rỉ đau đớn.
Và rồi, khi bánh xe chạm đến đỉnh đê, một khung cảnh choáng ngợp hiện ra. Dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa cuồn cuộn chảy phía dưới, mênh mông và bao la. Phía bên kia sông là những bãi ngô xanh ngắt trải dài đến tận chân trời. Mặt trời đang từ từ hạ thấp xuống, nhuộm đỏ cả một vùng không gian.
“Kìa! Tận cùng thế giới kìa!” – Thằng Cún chỉ tay về phía đường chân trời, nơi sông và trời như nhập làm một.
Chúng tôi buông xe xuống bãi cỏ, nằm vật ra thở hổn hển. Tiếng dế mèn bắt đầu trỗi lên dưới những gốc cỏ. Tôi nhìn chiếc xe đạp nằm chỏng chơ bên cạnh. Trong ánh hoàng hôn, những mảng sơn bong tróc của nó bỗng lấp lánh như vảy rồng. Tôi chợt nhận ra, chiếc xe này không chỉ là phương tiện, nó là người bạn đồng hành đã cùng bố đi qua những năm tháng gian khổ, và giờ đây nó lại đưa tôi đến với những giấc mơ xa xôi nhất.
“Cún này, mày có nghĩ người lớn cũng thích đi đến tận cùng thế giới như mình không?”
Thằng Cún nhổ một ngọn cỏ gà, ngậm vào miệng: “Chắc là không. Người lớn chỉ thích đến những chỗ có bảng hiệu to, có đèn màu rực rỡ thôi. Với họ, cuối con đê này chỉ là nơi đổ rác hoặc chỗ chăn bò.”
Tôi thấy buồn cho người lớn. Họ có những chiếc xe máy chạy nhanh hơn, những chiếc ô tô sang trọng hơn, nhưng họ lại chẳng bao giờ có được cảm giác sung sướng khi chinh phục được một đỉnh đê bằng đôi chân trần của mình. Họ đứng quá cao và đi quá nhanh, nên họ đã vô tình đánh mất khả năng kinh ngạc trước vẻ đẹp của một buổi chiều tà.
Bỗng nhiên, tôi nhìn thấy bố. Bố đang đi bộ dọc theo con đê, chiếc áo sơ mi bạc màu đẫm mồ hôi. Bố đi làm về muộn và chọn con đường này để về nhà. Khi thấy tôi, bố hơi ngạc nhiên rồi nở một nụ cười rạng rỡ.
“Tí! Sao lại lên tận đây?”
“Con đi tìm tận cùng thế giới bố ạ!”
Bố ngồi xuống cạnh tôi, nhìn ra dòng sông đang chảy xiết. Bố đặt bàn tay to lớn lên vai tôi, giọng bố trầm ngâm:
“Tận cùng thế giới không ở đâu xa đâu con. Nó nằm ở chính nơi mà con cảm thấy lòng mình bình yên nhất. Với bố, tận cùng thế giới chính là ngôi nhà có mẹ con đang đợi cơm và có con đang nghịch ngợm dưới gầm giường.”
Tôi nhìn bố, thấy đôi mắt bố cũng đang phản chiếu ánh hoàng hôn rực rỡ. Hóa ra, hành trình của bố mỗi ngày cũng là một hành trình thám hiểm. Bố đi làm để mang về cho tôi những quyển vở, những đôi dép mới, và mỗi bước chân của bố đều chứa đựng một tình yêu thầm lặng. Bố không đi xe đạp thong dong như tôi, bố phải đạp thật nhanh để gánh vác cả gia đình, nhưng trong lòng bố vẫn luôn giữ một “cuối con đê” riêng cho mình.
Trời bắt đầu tối. Chúng tôi dắt xe đi xuống đê. Lần này là dốc xuống nên tôi không cần đạp. Tôi thả chân ra, để chiếc xe tự trôi theo quán tính. Gió thổi lộng vào tai, tiếng rít của không khí làm tôi thấy mình như đang bay. Cảm giác tự do này thật khó tả. Nó không phải là sự tự do của việc muốn làm gì thì làm, mà là sự tự do khi mình hoàn toàn tin tưởng vào chiếc xe cũ kỹ dưới chân mình và vào con đường phía trước.
Về đến làng, đèn đường (những chiếc bóng điện vàng vọt) đã thắp lên. Mùi khói bếp nồng đượm len lỏi trong không gian. Tôi thấy mẹ đang đứng tựa cửa ngóng ra ngõ.
“Hai cái thằng này, đi đâu mà để mặt mũi chân tay đen nhẻm thế kia? Mau vào rửa ráy rồi ăn cơm!”
Tiếng quát của mẹ lúc này nghe sao mà êm ái thế. Tôi dắt chiếc xe vào sân, cẩn thận dựng nó cạnh gốc khế. Tôi lấy một chiếc giẻ rách, thấm chút nước rồi lau sạch những vết bùn đất trên khung xe. Tôi muốn chiếc xe cũng được sạch sẽ sau một chuyến hành trình dài.
Đêm đó, nằm trong màn, tôi thấy chân mình vẫn còn dư vị của việc đạp xỏ không. Cảm giác hơi mỏi, hơi tê, nhưng lòng lại tràn đầy một sự thỏa mãn kỳ lạ. Tôi hiểu ra rằng, cuộc đời này cũng giống như một chiếc xe đạp cũ. Đôi khi nó tuột xích, đôi khi nó kêu rít vì thiếu dầu, nhưng nếu mình biết cách trân trọng và kiên trì với nó, nó sẽ đưa mình đến những nơi tuyệt đẹp mà những cỗ máy hào nhoáng không bao giờ chạm tới được.
Người lớn thường hay phàn nàn về sự cũ kỹ, lỗi thời. Họ muốn thay mới mọi thứ từ cái nồi, cái chảo đến những cảm xúc trong lòng. Nhưng họ không biết rằng, chính cái “cũ” mới là thứ giữ lại hơi ấm của thời gian. Chiếc xe của bố đã cũ, nhưng nó chứa đựng những giọt mồ hôi của mười năm đi làm không nghỉ. Hũ dưa cà của bà đã cũ, nhưng nó mang theo hương vị của bao mùa nắng mưa. Và ngay cả tuổi thơ của tôi, rồi cũng sẽ trở nên cũ kỹ, nhưng nó sẽ là nền móng vững chắc nhất để tôi xây dựng tòa tháp của sự trưởng thành.
Sáng hôm sau, tôi thấy bố đang đứng xăm xoi chiếc xe. Bố cầm một hộp sơn nhỏ màu xanh mới, tỉ mẩn quét lên những chỗ bị bong tróc.
“Bố sơn lại xe ạ?”
“Ừ, cho nó đẹp để mai mốt Tí còn tập đi chính diện, chứ cứ đạp xỏ không mãi thì người thành hình chữ S mất con ạ.”
Tôi cười khì khì. Tôi chợt thấy chiếc xe như đang khoác lên mình một chiếc áo mới, chuẩn bị cho những hành trình mới. Tôi cũng vậy, mỗi ngày trôi qua, tôi lại học được một điều gì đó mới mẻ từ những thứ cũ xưa.
Thế giới của tôi không cần phải có biên giới rộng lớn. Nó chỉ cần có con đê làng, có chiếc xe đạp cũ và có những người thân yêu luôn đợi tôi trở về. Tận cùng thế giới không phải là một vách đá hay một vực thẳm, mà là một vòng tay ấm áp.
Tôi chạy ra cổng, gọi vắt vẻo: “Cún ơi! Ra đây xem xe tao có áo mới này!”.
Tiếng cười của chúng tôi vang vọng khắp ngõ nhỏ, hòa cùng tiếng chim hót trên cành khế. Cuộc đời vẫn thật thong dong như vòng quay của chiếc xe đạp Thống Nhất, chậm rãi nhưng chắc chắn, mang theo bao nhiêu ước mơ nhỏ nhoi của một thời để chỏm.
Hành trình của Tí và chiếc xe đạp cũ thực chất là hành trình khám phá giá trị của sự chậm rãi trong một thế giới luôn hối hả. Bạn có nhận ra rằng, đôi khi những điều cũ kỹ nhất lại chính là những điều bền vững nhất không?