Hoàng ngồi chết trân trên bệ đá ven sông, mặc cho hơi nóng từ mặt đường nhựa hầm hập phả vào mặt. Câu nói của bà Hà vẫn còn vang vọng bên tai như một bản án chung thân cho năng lực thực tế của cậu: "Cậu dắt con chó còn không xong thì làm được cái gì cho đời?"
Đối với một sinh viên từng tự hào về những con số A+ và những bài tiểu luận xuất sắc về quản trị chiến lược, câu nói đó đau hơn cả một cú tát vật lý. Cậu nhìn đôi bàn tay mình – những ngón tay vốn chỉ quen gõ phím và lật trang sách – giờ đây run rẩy vì đói và vì sự hoang mang tột độ.
Sao, định ngồi đây hóa thạch để làm vật chứng cho thời kỳ suy thoái kinh tế à?
Giọng nói ồm ồm của chú xe ôm kéo Hoàng ra khỏi hố sâu tuyệt vọng. Chú dựng chiếc xe Dream "chiến" lên vỉa hè, thong thả lôi từ trong giỏ xe ra hai chiếc bánh mì không và một túi nilon đựng ít dưa chuột.
Ăn đi con. Nhìn mặt cháu là biết đang 'âm vốn' rồi.
Hoàng đón lấy chiếc bánh mì, cắn một miếng khô khốc. Cậu nuốt nghẹn, rồi trải lòng:
Chú ạ, con thực sự nghi ngờ cái mớ lý thuyết mình học. Con học về quản trị rủi ro, nhưng lại để một con chó ăn mất sổ tiết kiệm của người ta. Con học về tối ưu hóa, nhưng lại bị phạt tiền vì đi ngược chiều. Có lẽ con đúng là một phế phẩm của giáo dục...
Ông chú xe ôm không cười. Chú thong thả bẻ một miếng bánh mì, chấm vào túi muối mè nhỏ xíu, rồi chỉ tay ra dòng sông đang cuộn đỏ phù sa:
Cháu có thấy cái sà lan kia không? Nó chở nặng thì nó đi chậm, nó nhẹ thì nó đi nhanh. Nhưng dù nhanh hay chậm, nó vẫn phải nương theo dòng nước mà đi. Cháu cũng vậy, cháu mang theo một cái bụng đầy chữ nghĩa nên cháu thấy nặng nề khi thực tế nó chẳng giống như trang sách.
Chú dừng lại một chút, ánh mắt nheo nheo nhìn về phía ráng chiều:
Đời này không có điểm số đâu cháu ạ. Trường học cho cháu điểm 9, điểm 10 để cháu thấy mình giỏi. Nhưng vỉa hè nó không cho điểm, nó chỉ cho cháu "điểm dừng". Nếu cháu vấp ngã mà cháu dừng lại, chấp nhận mình là phế phẩm, thì lúc đó cháu mới thực sự thất bại. Còn nếu cháu coi cái mương nước thải hôm nọ, cái biên bản phạt sáng nay, hay cuốn sổ bị chó gặm là một phần của "giáo trình vỉa hè", thì cháu vẫn đang tiến về phía trước.
Hoàng ngẩn người. Một sinh viên kinh tế luôn ám ảnh bởi "Tỷ suất hoàn vốn" (ROI) như cậu lần đầu tiên nhận ra một loại lợi nhuận khác: Lợi nhuận từ những sai lầm.
Nhưng con mất việc rồi chú. Con chẳng còn tiền để mà tái đầu tư vào bản thân nữa.
Ai bảo cháu không còn gì? – Ông chú đập tay vào chiếc xe Dream – Cháu còn đôi chân để đi chạy bàn, còn cái đầu biết tính toán để không làm vỡ ly tách, và quan trọng nhất là cháu còn cái "biển muối" trong lòng mà cháu chưa thèm phát tiết ra đấy. Đi, đứng dậy! Chú dắt cháu đến chỗ làm mới. Chủ quán ở đó hắc ám lắm, nhưng ông ấy công bằng.
Hoàng đứng dậy, phủi sạch lớp bụi trên quần áo. Cậu nhìn xuống dòng sông một lần nữa. Lần này, cậu không còn thấy mình là một phế phẩm bị bỏ rơi, mà thấy mình giống như một biến số đang chờ được gán vào một phương trình mới.
Chiếc xe Dream nổ máy giòn giã, chở Hoàng đi dọc theo những con phố bắt đầu lên đèn. Hoàng nhìn thấy những người lao động tất bật, những quán trà đá vỉa hè đầy ắp tiếng cười, và cả những bông hoa mười giờ đã khép cánh chuẩn bị cho một ngày mới. Cậu nhận ra, thế giới này vận hành không dựa trên những biểu đồ tăng trưởng hoàn mỹ, mà dựa trên sự kiên cường của những con người chấp nhận những "vết sứt" để tiếp tục sống.
Đến trước quán cà phê "Bụi", ông chú xe ôm dừng xe, vỗ vai Hoàng:
Nhớ lấy lời chú: Đừng cố giải bài toán cuộc đời bằng công thức toán học. Hãy giải nó bằng cách hít thở thật sâu và bước vào đó với một trái tim không sợ bị sứt mẻ. Vào đi!
Hoàng hít một hơi thật sâu, chỉnh lại cổ áo. Cậu bước vào quán. Đây sẽ là chiến trường tiếp theo của cậu – nơi không có Ngáo, không có app Grab, chỉ có những vị khách thực tế và những đơn hàng mà cậu phải tự mình quản lý bằng đôi tay và sự nhẫn nại.
Cậu thầm nhủ: "Điểm dừng duy nhất là khi mình từ bỏ. Còn bây giờ, chương mới của giáo trình vỉa hè chính thức bắt đầu."
Cảm giác trống rỗng trong dạ dày vẫn còn đó, nhưng sự trống rỗng trong tâm hồn Hoàng đã bắt đầu được lấp đầy bởi một thứ chất liệu mới: Sự chai sần của một kẻ đang thực sự học cách lớn lên.