Sau khi rời khỏi quán cà phê "Bụi" với lời hứa sáng mai sẽ quay lại nhận việc, Hoàng lững thững đi bộ trên vỉa hè. Thành phố về đêm không ngủ, nhưng nó cũng chẳng hề nương tay với những kẻ đang lạc lối. Một cơn mưa rào bất chợt đổ xuống – loại mưa miền Nam không báo trước, xối xả và mang theo cái lạnh len lỏi vào tận xương tủy.
Hoàng không kịp chạy về phòng trọ. Chiếc xe máy cũ mượn của chủ nhà đã được trả lại sau vụ "lỗ ròng" tiền phạt Grab. Cậu đứng nép dưới gầm cầu vượt bộ hành, nhìn màn mưa trắng xóa giăng kín lối về. Ánh đèn đường nhòe đi, đổ những vệt màu loang lổ trên mặt đường nhựa sũng nước.
Cậu ngồi xuống một bậc tam cấp khô ráo hiếm hoi, vòng tay ôm lấy đầu gối. Trong sự tĩnh lặng của đêm mưa, tiếng chuông điện thoại trong túi bỗng rung lên liên hồi. Vẫn là số điện thoại của mẹ.
Hoàng nhìn màn hình, ngón tay chần chừ định vuốt sang nút nghe nhưng rồi khựng lại. Cậu nhớ đến bữa cơm nhà: có bát canh chua cá lóc nghi ngút khói, có tiếng tivi bản tin thời sự lúc 7 giờ, và có cả sự kỳ vọng nặng nề mà cậu vừa rũ bỏ. Nếu bây giờ nghe máy, cậu sẽ nói gì? Rằng cậu đang ngồi gầm cầu với 20 ngàn đồng trong túi? Rằng cậu vừa bị đuổi việc dắt chó vì một con Husky có "chỉ số phá hoại" cao hơn chỉ số IQ?
Nỗi nhớ nhà như một con sóng ngầm, lặng lẽ dâng lên và nhấn chìm sự kiên cường giả tạo mà Hoàng dựng lên suốt mấy ngày qua. Cậu nhớ cái chăn ấm, nhớ sự bảo bọc mà cậu từng coi là "xiềng xích". Cậu nhận ra, tự do có mùi vị rất giống với sự cô đơn.
Này cậu em, thất tình hay thất nghiệp mà mặt mũi như sắp đi đấu giá thế kia?
Một giọng nói khàn khàn vang lên từ phía góc tối của gầm cầu. Một người đàn ông vô gia cư, nằm trên xấp bìa carton cũ, đang dùng một chiếc radio nhỏ phát ra những bản nhạc bolero rè rè.
Hoàng gượng cười, đáp bằng giọng đặc sệt thuật ngữ chuyên ngành:
Dạ, con đang trải qua giai đoạn "điều chỉnh cấu trúc" cá nhân ạ. Thị trường cuộc đời con đang trong chu kỳ suy thoái cục bộ.
Người đàn ông bật cười, để lộ vài chiếc răng sún:
Nói chuyện gì nghe nhức đầu quá. Ở đây thì chỉ có hai loại thôi: một là đói, hai là no. Cháu thuộc loại nào?
Con thuộc loại... đang tính toán chi phí biên cho một bữa ăn đêm ạ. - Hoàng thành thật đáp.
Người đàn ông lôi từ trong cái túi nilon bên cạnh ra một củ khoai lang luộc đã nguội ngắt, bẻ đôi rồi chìa một nửa về phía Hoàng:
Ăn đi. Đời mà, có lúc phải ăn khoai để nhớ cơm, có lúc phải ngủ gầm cầu để nhớ nhà. Nhớ nhà là tốt, chứng tỏ cháu vẫn còn nơi để về. Nhiều người ở đây, muốn nhớ nhà còn chẳng biết nhà ở đâu mà nhớ.
Hoàng nhận lấy nửa củ khoai. Vị ngọt bùi của nó tan trong miệng, xen lẫn vị mặn của một giọt nước mắt vô tình rơi xuống. Cậu nhận ra mình vẫn còn may mắn chán. Cậu có một gia đình để nhớ, có một con đường để quay lại nếu cậu thực sự muốn đầu hàng. Nhưng chính cái "may mắn" đó lại làm cậu thấy hổ thẹn.
"Mình đã nộp giấy trắng cơ mà. Mình đã viết tâm thư 'ngầu lòi' cơ mà. Nếu bây giờ quay về, mình chỉ là một đứa trẻ dỗi hờn, chứ không phải một người đàn ông đi tìm định hướng," Hoàng thầm nghĩ.
Cậu bắt đầu vận dụng tư duy logic để trấn an bản thân: "Giả thuyết: Nếu quay về bây giờ, chi phí chìm (sunk cost) của việc bỏ học sẽ trở nên vô nghĩa. Kết quả: Thất bại toàn tập. Phương án tối ưu: Tiếp tục chịu đựng sự sụt giảm lợi ích ngắn hạn để hướng tới sự tự chủ dài hạn."
Hoàng lau nước mắt, cắn thêm một miếng khoai lang. Tiếng radio của người đàn ông vẫn vang lên đều đều: "Đời là vạn ngày sầu...". Cậu chợt thấy bản nhạc sến súa này sao mà hợp cảnh đến thế.
Chú này, chú ngủ ở đây lâu chưa? - Hoàng hỏi.
Lâu đến mức chú thuộc lòng từng vệt nứt trên bê tông cái cầu này rồi. Đời không có công thức đâu cháu ạ. Cứ sống qua đêm nay cái đã, mai nắng lên rồi tính tiếp.
Cơn mưa bắt đầu ngớt. Hoàng đứng dậy, cúi chào người bạn đồng hành bất đắc dĩ. Cậu bước ra khỏi gầm cầu, hít một hơi thật sâu cái không khí ẩm ướt nhưng mát lạnh của thành phố sau mưa.
Cậu đi qua một tiệm internet 24/7. Thay vì vào đó để trú ẩn, cậu dừng lại dưới ánh đèn neon rực rỡ của quán. Cậu nhìn thấy bóng mình trong gương: quần áo nhăn nhúm, mặt mày lem luốc, nhưng đôi mắt thì đã bớt đi vẻ mông lung của một sinh viên chỉ biết đọc sách.
Hoàng lấy điện thoại ra, không gọi lại cho mẹ, nhưng cậu nhắn một tin ngắn gọn: "Con vẫn ổn. Con bắt đầu đi làm thêm ở quán cà phê. Bố mẹ đừng lo. Khi nào con tìm thấy câu trả lời, con sẽ về."
Cậu gửi tin nhắn đi, cảm thấy nhẹ lòng hơn hẳn. Cậu nhận ra rằng, sự trưởng thành không phải là việc cắt đứt hoàn toàn với quá khứ, mà là việc đủ can đảm để thông báo rằng mình đang tự đi trên đôi chân của chính mình, dù đôi chân đó có đang dẫm trên bùn lầy hay đứng dưới gầm cầu.
Đêm đó, Hoàng về đến phòng trọ khi đồng hồ đã điểm 1 giờ sáng. Cậu không ngủ ngay. Cậu ngồi vào bàn, dưới ánh đèn pin (vì phòng trọ đã bị cắt điện do chưa đóng tiền tháng trước), mở cuốn sổ cũ ra.
Cậu viết: "Chương 12: Đêm mưa. Bài học: Khoai lang của người lạ ngọt hơn bánh mì của mình. Nhà là nơi để nhớ, không phải nơi để trốn. Mục tiêu ngày mai: Không để vỡ chiếc ly nào tại quán Bụi."
Cạnh đó, đôi dép tổ ong của cậu đã bị Ngáo gặm mất một góc từ hôm trước vẫn nằm chỏng chơ. Hoàng mỉm cười, cầm lấy đôi dép, lẩm bẩm: "Dù sao thì mình cũng đã bắt đầu có... vết sứt đầu tiên rồi. Giống cái ấm tích của bà bán trà đá thôi."
Cậu nhắm mắt lại, tiếng mưa rơi đều trên mái tôn như một bản nhạc ru ngủ cho những nỗ lực thầm lặng. Ngày mai, quán cà phê "Bụi" đang chờ cậu, và Hoàng biết, cậu sẽ không bao giờ nhìn những vị khách bằng con mắt của một "giáo sư" nữa, mà sẽ nhìn họ bằng ánh mắt của một người đang thực sự sống.