Sau những phi vụ "long trời lở đất" với ong rừng và bùn lầy, có những ngày làng quê rơi vào một sự tĩnh lặng đến lạ kỳ. Đó là khi cái nắng tháng Sáu chạm ngưỡng đỉnh điểm, hơi nóng từ mặt đất bốc lên hầm hập như lò bát quái, khiến ngay cả những con chó già cũng chẳng buồn sủa, chỉ biết nằm thè lưỡi thở dốc dưới gầm chõng tre.
Ở miền quê này, buổi trưa là một "cuộc chiến tâm lý" giữa người lớn và trẻ con. Với nội tôi, buổi trưa là thời gian để vạn vật nghỉ ngơi, để cái lưng còng của nội được giãn ra trên chiếc chiếu lác thơm mùi nắng. Còn với tôi, buổi trưa lại là khoảng thời gian rực rỡ nhất, khi mà sự giám sát của cha mẹ nới lỏng vì những giấc ngủ mê mệt sau buổi cày.
"Thành ơi, vào ngủ đi con. Nắng này đi ra ngoài là 'con nắng' nó vật cho đấy." – Tiếng nội tôi từ trong buồng vọng ra, nhừa nhựa và đều đặn theo nhịp quạt nan.
Tôi nằm ngoan ngoãn bên cạnh nội, mắt nhắm nghiền nhưng tai thì vểnh lên nghe ngóng. Mùi của nội rất đặc trưng: mùi trầu không cay nồng, mùi nắng bám trên vạt áo nâu và cả mùi của những năm tháng cũ kỹ. Nội quạt cho tôi, ngọn gió từ chiếc quạt nan nhẹ hều nhưng mát rượi, xoa dịu cái nóng hầm hập đang bốc lên từ nền gạch tàu.
Đợi khi tiếng ngáy nhẹ nhàng của nội vang lên, tôi mới bắt đầu thực hiện kế hoạch đào tẩu. Tôi nhích từng milimet một, chậm đến mức tưởng như kim đồng hồ cũng phải sốt ruột thay. Thế nhưng, nội tôi có một "biệt tài" kỳ lạ. Chỉ cần chân tôi vừa chạm đất, tiếng nội lại vang lên, vẫn nhắm mắt nhưng giọng tỉnh táo lạ thường:
"Định đi đâu đấy hả thằng cu? Định đi bắn chim hay hái trộm ổi nhà ai nữa?"
Tôi giật bắn mình, lắp bắp:
"Con... con đi vệ sinh thôi mà nội."
"Cha bố anh! Đi vệ sinh mà dắt cái súng thụt vào cạp quần à?"
Tôi cúi đầu, cười hì hì rồi lại lủi thủi trèo lên chõng. Nhưng nội không mắng. Nội kéo tôi lại gần, vỗ về bằng đôi bàn tay nhăn nheo, thô ráp nhưng ấm áp lạ kỳ. Những lúc ấy, nội thường kể cho tôi nghe về những ngày xửa ngày xưa, khi làng còn rặng tre dày đặc che khuất cả lối đi, khi người ta còn phải thắp đèn dầu để học bài mỗi tối.
Giọng nội như một thứ bùa chú, đưa tôi vào một giấc ngủ chập chờn. Trong cơn mơ màng, tôi thấy mình bay lên trên ngọn đa già, nhìn xuống làng quê nhỏ bé với những mái ngói rêu phong. Nhưng rồi, cái sự tinh nghịch của đứa trẻ lên mười lại nhanh chóng chiến thắng cơn buồn ngủ.
Khoảng một tiếng sau, khi nội đã thực sự chìm vào giấc nồng, tôi "đào tẩu" thành công. Tôi lẻn ra phía sau vườn, nơi thằng Tý "Sứt" và cái Hẹ đã đợi sẵn dưới gốc cây khế ngọt. Mặt thằng Tý vẫn còn hơi sưng vì vụ ong đốt hôm nọ, nhìn vừa tội vừa buồn cười.
"Đi đâu giờ?" – Cái Hẹ thì thào, tay nó đang cầm một xâu quả duối chín vàng mọng.
"Ra bến sông đi, nghe nói hôm nay có tàu chở cát về, tụi mình ra nhảy cầu bơi sông." – Tý đề xuất.
Thế là ba đứa dắt tay nhau, chạy tắt qua những bờ ruộng đầy cỏ may bám đầy gấu quần. Dưới cái nắng cháy da cháy thịt, chúng tôi thấy mình như những con chim sổ lồng. Không có sự quản thúc, không có bài tập về nhà, chỉ có bầu trời xanh ngắt và dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa trước mắt.
Chúng tôi leo lên thành cầu đá cũ, hít một hơi thật sâu rồi gieo mình xuống dòng nước mát lạnh. Tùm! Tùm! Tùm! Nước sông gột rửa hết cái nóng, cái bụi bặm và cả nỗi sợ bị mắng. Chúng tôi lặn ngụp, đuổi bắt nhau như những con rái cá nhỏ. Cái Hẹ bơi giỏi nhất, nó có thể lặn một hơi dài rồi bất thình lình trồi lên dọa cho tôi đứng tim.
Mải chơi đến mức khi ánh nắng đã bắt đầu nhạt màu, đổ bóng dài trên mặt nước, chúng tôi mới tá hỏa dắt nhau về. Về đến cổng nhà, tôi thấy nội đã đứng đó từ bao giờ, tay cầm chiếc roi mây nhỏ, mắt nhìn đăm đăm ra ngõ.
"Cái thằng nghịch như quỷ sứ kia! Có vào nhà ngay không? Đi nắng cho lắm vào rồi tối lại sốt đùng đùng cho mà xem!" – Nội mắng, giọng gắt gỏng nhưng cái tay cầm roi thì cứ giơ lên rồi lại hạ xuống, chẳng bao giờ nỡ quất thật đau.
Tôi lủi thủi đi vào, mặt mũi đen nhẻm, tóc bết đầy phù sa sông. Nội bắt tôi đứng vào chum nước mưa, dùng gáo dừa dội từng gáo nước mát lạnh lên người tôi. Nội vừa dội vừa lẩm bẩm chửi:
"Cha bố mày, giống hệt thằng bố mày ngày xưa, chẳng bao giờ chịu ngồi yên một chỗ. Sau này lớn lên rồi có nhớ cái nắng này không?"
Lúc đó, tôi chỉ biết cười trừ. Tôi chưa hiểu hết câu hỏi của nội. Tôi chỉ biết rằng, dưới làn nước mưa mát rượi và tiếng mắng yêu của nội, tôi cảm thấy bình yên đến lạ. Nội mắng đấy, nhưng rồi lại lẳng lặng đi vào bếp, bới cho tôi một bát cơm cháy giòn rụm chấm với nước mắm kho quẹt để "bù sức sau khi đi phá làng phá xóm".
Buổi trưa trốn ngủ ấy đã trở thành một phần không thể thiếu của mùa hè. Để sau này, giữa những bộn bề của cuộc sống thành thị, mỗi khi nghe tiếng ve sầu kêu râm ran vào một buổi trưa oi ả, tôi lại thèm được nghe tiếng chửi yêu của nội, thèm được nằm trên chiếc chõng tre lắt lẻo và mơ về những chuyến phiêu lưu dưới gầm trời đầy nắng.