Nếu âm thanh của dòng sông là tiếng máy nổ "tạch tạch" của những chiếc ghe hàng bông, thì âm thanh của con đường đất ven đê lại chính là tiếng còi bóp "toe toe" phát ra từ cái kèn cao su của bác thợ kẹo kéo. Mỗi khi tiếng còi ấy vang lên từ đằng xa, xuyên qua những tán lá dừa nước xào xạc, cả xóm nhỏ như bừng tỉnh khỏi cơn ngái ngủ trưa hè. Lũ trẻ chúng tôi, dù đang dở tay nặn tượng bùn hay đang thiu thiu ngủ trên võng, đều bật dậy như có một luồng điện chạy qua, chân không kịp mang dép, đầu trần chạy ùa ra ngõ.
Bác thợ kẹo kéo là một người đàn ông trung niên, dáng người gầy nhom nhưng đôi tay thì cuồn cuộn cơ bắp, có lẽ nhờ hàng chục năm vần vò khối mạch nha dẻo quánh. Bác đi một chiếc xe đạp cũ kỹ, phía sau yên xe thồ một chiếc thùng gỗ sơn màu xanh lá cây đã bong tróc. Trên nắp thùng là hai cái hũ thủy tinh tròn trịa, bên trong chứa đầy những hạt đậu phộng rang vàng và vài món đồ chơi bằng nhựa rẻ tiền để làm quà khuyến mãi. Nhưng tâm điểm của mọi sự chú ý chính là khối kẹo trắng ngần, bóng loáng được quấn quanh một chiếc cọc gỗ dựng đứng ngay giữa thùng.
"Kẹo kéo càng kéo càng dài, càng dai càng ngọt đây!"
Bác vừa rao, vừa dùng đôi tay điệu nghệ bắt lấy một đầu của khối kẹo, kéo dãn nó ra thành một sợi dây dài dằng dặc rồi lại gập lại, xoắn vào nhau. Khối kẹo dưới tác động của lực kéo và không khí dần chuyển từ màu vàng mật sang màu trắng tuyết, lấp lánh dưới ánh nắng như một dải lụa tiên.
"Bác ơi, cho cháu một cây năm trăm đồng! Phải có nhiều đậu phộng đó nha bác!"
Thằng Hùng "Sứt" là đứa bao giờ cũng chạy đến đầu tiên, trên tay nó cầm tờ tiền giấy nhăn nhúm mà chắc hẳn nó đã phải thuyết phục mẹ ròng rã cả buổi sáng mới có được. Nó đứng sát sạt vào thùng kẹo, đôi mắt thèm thuồng nhìn theo từng chuyển động của bác thợ.
Bác thợ cười hiền, lấy ra một miếng bánh tráng nhỏ, rắc lên đó một nắm đậu phộng rang giòn rụm. Sau đó, bác dùng một động tác cực kỳ dứt khoát: tay trái kéo sợi kẹo ra, tay phải cầm cây kéo nhỏ bấm "cụp" một cái. Đoạn kẹo vừa dài vừa dẻo nằm gọn ghẽ trên lớp đậu phộng, bác nhanh tay cuộn tròn lại rồi đưa cho thằng Hùng.
"Của con đây. Ăn từ từ thôi kẻo dính răng là không nói chuyện được với con Tí đâu nhé!"
Cả lũ cười ồ lên làm con Tí đỏ mặt, nó đứng nép sau lưng tôi, tay mân mê cái vạt áo bà ba đã cũ. Tôi biết con Tí cũng thèm lắm, nhưng nhà nó dạo này đang thắt chặt chi tiêu để chuẩn bị cho chuyến đi xa mà nó đã kể với tôi dưới gốc dừa. Tôi thọc tay vào túi quần, may mắn thay vẫn còn một đồng bạc lẻ bà nội cho từ hôm qua để dành mua bút chì.
"Bác cho cháu một cây giống thằng Hùng, nhưng chia làm hai nhé bác."
Tôi chìa đồng tiền ra, tim đập thình thịch vì sợ bác thợ từ chối yêu cầu "chia đôi" kỳ lạ này. Nhưng bác thợ kẹo kéo có vẻ là người rất thấu hiểu tâm lý trẻ thơ. Bác không cắt một cây lớn mà kéo ra hai sợi nhỏ hơn, rắc đậu phộng đều tăm tắp rồi đưa cho tôi và con Tí mỗi đứa một phần.
"Cảm ơn mày nha Tèo," con Tí thì thầm, nó cắn một miếng nhỏ xíu, nhai chậm rãi như muốn giữ cái vị ngọt thanh ấy ở lại trên đầu lưỡi thật lâu. "Kẹo của bác này bao giờ cũng ngon nhất, không bị gắt cổ như kẹo dừa nhà ông Bảy."
Chúng tôi ngồi bệt xuống vệ cỏ ven đường, dưới bóng râm của một cây còng già. Trong cái nắng oi nồng của buổi trưa, miếng kẹo kéo trở thành một thứ quà tặng tuyệt vời nhất của thế gian. Vị ngọt của đường mạch nha hòa quyện với vị béo bùi của đậu phộng, thêm cái giòn tan của bánh tráng và mùi vani thoang thoảng tạo nên một bản giao hưởng hương vị mà chỉ những đứa trẻ nghèo vùng quê mới thực sự thấu cảm được hết giá trị của nó.
Đó không chỉ là một món ăn, đó là cả một giấc mơ ngọt ngào được chắt chiu từ những giọt mồ hôi của người thợ. Có lần, tôi được chứng kiến bác thợ kẹo kéo ngồi nghỉ chân bên gốc đa đầu làng. Bác lấy chiếc khăn rằn lau mồ hôi, uống một ngụm nước mưa từ cái bình tông cũ. Tôi tò mò lại gần hỏi:
"Bác ơi, sao kẹo của bác lại trắng đẹp thế? Mẹ cháu nấu đường ở nhà nó cứ có màu nâu đen thôi."
Bác nhìn tôi, đôi mắt đầy những nếp nhăn của sự trải đời:
"Bí mật nằm ở đôi bàn tay con ạ. Đường mạch nha ban đầu cũng tối màu như cuộc đời này vậy. Nhưng nếu con chịu khó vất vả, chịu khó kéo nó ra, nhồi nó lại, cho nó tiếp xúc với không khí và ánh sáng, thì tự khắc nó sẽ trở nên trắng trong và dẻo dai. Con người cũng thế thôi, phải qua rèn luyện mới thành hình được."
Lời của bác thợ kẹo kéo lúc đó đối với tôi giống như những triết lý cao siêu mà thầy Bình thường dạy trên lớp. Tôi nhìn đôi bàn tay chai sần của bác, những ngón tay hơi bè ra vì phải cầm kéo và kéo kẹo hàng vạn lần. Hóa ra, đằng sau mỗi cây kẹo ngọt ngào là một quá trình lao động bền bỉ, là sự nhẫn nại của một người chọn nghề mang lại niềm vui cho trẻ nhỏ để làm kế sinh nhai.
Cái nghề kẹo kéo này cũng đầy rẫy những rủi ro. Có những ngày trời mưa tầm tã, đường đê lầy lội, chiếc xe đạp của bác bị sa lầy, kẹo bị ẩm không kéo được, bác lại phải lủi thủi quay về với chiếc thùng gỗ còn đầy nguyên. Hay những khi có đoàn hát về làng, đám trẻ dồn hết tiền mua vé xem cải lương, bác lại đứng lặng lẽ một góc đường với tiếng còi "toe toe" đơn độc giữa màn đêm.
Nhưng dù thế nào, cứ đến ngày nắng, bác lại xuất hiện. Hình ảnh bác thợ kẹo kéo với chiếc áo sơ mi bạc màu và nụ cười hiền hậu đã trở thành một phần không thể thiếu của phong cảnh quê hương tôi. Nó giống như rặng dừa nghiêng bóng dưới mương, giống như cây cầu dừa lắt lẻo qua sông.
"Này Tèo, sau này lớn lên tao sẽ mở một tiệm kẹo kéo thật lớn trên thành phố," thằng Hùng "Sứt" vừa liếm những mẩu đậu phộng cuối cùng dính trên tay vừa tuyên bố hùng hồn. "Tao sẽ cho mày với con Tí ăn miễn phí cả đời luôn."
"Mày làm thợ kẹo kéo mà tay chân vụng về như thế thì chỉ có nước kéo kẹo vào lỗ mũi thôi," con Tí trêu chọc làm thằng Hùng nổi khùng đuổi đánh nó chạy vòng quanh gốc còng.
Tôi ngồi nhìn theo hai đứa bạn, lòng thầm nghĩ về cái tương lai xa xôi ấy. Liệu sau này lớn lên, khi chúng tôi không còn là những đứa trẻ đứng đợi tiếng còi xe đạp, cái vị ngọt này có còn nguyên vẹn không? Hay khi đó, chúng tôi sẽ bị cuốn vào những vòng xoáy của cơm áo gạo tiền, đến mức quên mất cái cảm giác hồi hộp khi nhìn sợi kẹo dãn ra dưới bàn tay bác thợ?
Kẹo kéo còn có một trò chơi đi kèm mà chúng tôi rất thích, đó là "rút thăm trúng thưởng". Chỉ cần bỏ thêm hai trăm đồng, bạn sẽ được rút một chiếc thẻ tre nhỏ trong cái hộp gỗ của bác thợ. Nếu may mắn rút được thẻ có chữ "Nhất", bạn sẽ nhận được một con lật đật hoặc một cái kèn nhựa. Nếu là chữ "Khuyến khích", bạn sẽ được thêm một cây kẹo nhỏ.
Tôi chưa bao giờ trúng giải Nhất, nhưng con Tí thì có lần đã rút được một chiếc nhẫn nhựa có gắn viên đá giả màu xanh lục. Nó quý chiếc nhẫn đó đến mức không dám đeo, chỉ lâu lâu mới lấy ra nhìn rồi lại bọc vào mảnh vải đỏ cất kỹ trong túi áo.
"Mày thấy không Tèo, ông trời cũng muốn tao có đồ đẹp để đi thành phố đó," con Tí khoe với tôi vào một buổi chiều đầy nắng.
Tôi nhìn chiếc nhẫn nhựa rẻ tiền ấy, bỗng thấy nó tỏa sáng rực rỡ hơn cả những trang sức đắt tiền mà tôi thấy trong những bộ phim đen trắng nhà ông Cửu. Sự quý giá của một món quà không nằm ở giá trị vật chất của nó, mà nằm ở niềm hy vọng và niềm vui mà nó mang lại cho một tâm hồn nhỏ bé.
Mùa hè năm đó, trước khi gia đình con Tí chính thức dời đi, bác thợ kẹo kéo ghé qua xóm chúng tôi lần cuối trong mùa. Dường như bác cũng biết có một cuộc chia ly sắp diễn ra. Bác kéo một cây kẹo dài kỷ lục, quấn quanh nó là rất nhiều lớp đậu phộng và vừng thơm phức, rồi bác bẻ làm đôi đưa cho tôi và con Tí mà không lấy tiền.
"Bác tặng hai đứa. Đi đâu thì đi, nhớ giữ lấy cái vị ngọt của quê mình nhé," bác nói, giọng hơi khàn đi vì bụi đường.
Chúng tôi đứng nhìn theo bóng bác thợ kẹo kéo khuất dần sau rặng tràm đầu làng. Tiếng còi "toe toe" nhỏ dần, nhỏ dần rồi tắt hẳn, để lại một khoảng không gian mênh mông và tĩnh lặng. Đó là lần cuối cùng tôi được ăn kẹo kéo của bác. Sau này, vùng quê tôi bắt đầu phát triển, những xe kem hiện đại với tiếng nhạc xập xình dần thay thế tiếng còi cao su đơn sơ. Những gói bánh kẹo công nghiệp đủ màu sắc tràn ngập các cửa hàng tạp hóa, làm cho kẹo kéo thủ công trở thành một thứ đồ cổ xa xỉ của ký ức.
Bác thợ kẹo kéo giờ chắc đã giải nghệ, hoặc có lẽ bác đã mang chiếc thùng gỗ ấy đi đến một vùng quê xa xôi nào đó, nơi những đứa trẻ vẫn còn biết chờ đợi tiếng còi mỗi trưa hè. Nhưng với tôi, cái vị ngọt mạch nha và mùi đậu phộng rang ngày ấy vẫn luôn thường trực trong tâm trí.
Mỗi khi thấy cuộc sống có quá nhiều đắng cay, tôi lại nhắm mắt lại, tưởng tượng mình đang đứng dưới gốc còng già, tay cầm cây kẹo kéo chia đôi với con Tí. Tôi nhớ về cái cách khối kẹo trắng ra khi được kéo dãn, và tôi tự nhủ với mình rằng: "Phải kiên trì, phải chịu khó vần vò với số phận, rồi những thứ đen tối cũng sẽ trở nên trắng trong."
Giấc mơ ngọt ngào của tuổi thơ tôi không phải là những lâu đài tráng lệ hay những kho báu vàng ngọc. Nó đơn giản chỉ là một hũ kẹo kéo ven đường, là nụ cười của một người thợ nghèo và là sự sẻ chia giữa những đứa bạn cùng xóm. Những hũ kẹo ấy đã nuôi dưỡng tâm hồn tôi, dạy tôi biết trân trọng sức lao động và biết tìm thấy niềm hạnh phúc trong những điều bình dị nhất.
Dòng sông vẫn chảy, rặng dừa vẫn xanh, và cây cầu dừa vẫn lắt lẻo đón những bàn chân qua lại. Con Tí giờ chắc đã đeo trên tay những chiếc nhẫn vàng thật, thằng Hùng "Sứt" có lẽ đã thực hiện được ước mơ mở một cái gì đó của riêng nó. Còn tôi, tôi vẫn đi tìm cái vị ngọt đã mất ấy giữa những phố thị ồn ào.
Có những chiều lang thang trên phố, tôi chợt nghe thấy một tiếng còi xa xăm. Tôi vội vã quay lại, hy vọng thấy một chiếc xe đạp với thùng gỗ màu xanh lá. Nhưng không, đó chỉ là tiếng còi xe máy của một người giao hàng vội vã. Tôi khẽ mỉm cười một mình, cảm thấy hơi đắng chát nơi cổ họng.
Hóa ra, kẹo kéo không chỉ ngọt bởi đường, nó ngọt bởi sự hiện diện của những người ta yêu thương, ngọt bởi không gian của một xóm nhỏ yên bình và ngọt bởi sự vô tư của một thời không bao giờ trở lại. Những hũ kẹo kéo đã đóng nắp trong thực tại, nhưng chúng vẫn luôn mở ra trong những trang văn, trong những hoài niệm khôn nguôi về một vùng đất đầy nắng và gió.
Tôi sẽ nhớ mãi bóng dáng bác thợ kẹo kéo lầm lũi trên con đường đê, nhớ tiếng còi "toe toe" đã từng là nhịp tim của cả xóm nhỏ. Và tôi biết, dù cuộc đời có kéo tôi đi xa đến đâu, sợi dây ký ức ấy vẫn sẽ dẻo dai như sợi kẹo kéo năm nào, luôn kéo tôi trở về với gốc dừa, với con mương và với những giấc mơ ngọt ngào nhất của tuổi thơ tôi.
Hôm nay trời lại nắng, và gió lại thổi qua những tàu lá dừa nước. Tôi thấy một đám trẻ con hàng xóm đang tụ tập chơi đùa, chúng đang cầm những que kem đầy màu sắc. Tôi tự hỏi, liệu trong chúng có đứa nào biết về "phép màu" của khối mạch nha trắng muốt không? Hay đó sẽ mãi là một bí mật mà chỉ thế hệ chúng tôi mới được phép sở hữu?
Ngọt hay đắng, dai hay giòn, tất cả đều nằm ở cách chúng ta đón nhận. Bác thợ kẹo kéo đã dạy tôi bài học đó, và tôi sẽ mang theo nó như một vật báu, giống như chiếc răng sữa tôi chôn dưới gốc dừa, hay chiếc nhẫn nhựa của con Tí. Vì suy cho cùng, cuộc đời này chính là một khối kẹo kéo khổng lồ, và mỗi chúng ta đều là những người thợ đang cố gắng kéo ra những sợi tơ hạnh phúc cho riêng mình.