Sự bình yên của xóm nhỏ cuối cùng cũng bị phá vỡ bởi những vệt sơn đỏ chói chang. Chúng xuất hiện lù lù trên những thân cây bần ven sông, trên hàng rào dâm bụt nhà bà Năm, và đáng sợ nhất là một dấu mốc đỏ rực nằm ngay sát gốc cây dừa lão của nhà tôi. Dấu mốc ấy giống như một vết thương hở, báo hiệu rằng lưỡi rìu của sự thay đổi đang vung lên trên đầu "vị thần đứng nghiêng".
Sáng hôm ấy, không khí đặc quánh sự lo âu. Những người hàng xóm không còn tụ tập để bàn tán về chiếc tivi màu hay chuyện mùa màng, họ đứng quanh những dấu mốc đỏ, nét mặt ai nấy đều thẫn thờ như vừa bị mất một phần máu thịt. Tiếng máy nổ từ phía thượng nguồn vọng lại mỗi lúc một gần, tiếng kim loại va chạm vào nhau chát chúa, báo hiệu những đoàn xe ủi đất đang tiến dần về phía bãi bồi này.
"Họ bảo tuần sau sẽ bắt đầu ủi trắng từ rặng bần cho tới đây để đổ đá làm đường cao tốc."
Ba tôi nói, giọng trầm đục khi đang ngồi mài lại con dao đi rừng dưới bóng dừa. Ba không nhìn mẹ, nhưng đôi vai ba rung lên nhẹ theo từng nhịp mài. Mẹ tôi thì đang ngồi thẫn thờ bên hiên, tay cầm chiếc nón lá rách nhưng chẳng buồn đội lên.
"Thế cây dừa nhà mình... họ có tha cho nó không ông?" Mẹ hỏi, giọng nhỏ như tiếng gió thoảng qua kẽ lá.
Ba im lặng. Sự im lặng của ba là câu trả lời nghiệt ngã nhất. Con đường quy hoạch là một đường thẳng tắp trên bản đồ của những vị khách lạ, và một cây dừa nghiêng dù có thiêng liêng đến đâu cũng chỉ là một vật cản cần được dọn dẹp.
Thằng Tèo sún và tôi đứng nhìn dấu mốc đỏ trên thân cây dừa. Với chúng tôi, dấu mốc ấy không phải là ký hiệu kỹ thuật, nó là bản án tử hình dành cho vương quốc của tuổi thơ.
"Tao sẽ dùng bùn trát kín cái mốc này lại, Măng ạ. Nếu họ không thấy dấu đỏ, họ sẽ không dám chặt đâu."
Tèo sún vừa nói vừa hì hục bới đất mương, trát những lớp bùn nhão nhoét lên thân cây. Tôi cũng lao vào giúp nó, hai đứa trẻ hì hục làm việc với niềm tin ngây ngô rằng mình có thể che mắt được định mệnh. Nhưng chúng tôi càng trát bùn, những vệt sơn đỏ càng như rực lên, thách thức sự nỗ lực tuyệt vọng của chúng tôi.
Cả ngày hôm đó, tôi không rời gốc dừa lấy một bước. Tôi ngồi tựa lưng vào lớp vỏ xù xì, cảm nhận sự vững chãi cuối cùng của người bạn lớn. Tôi nhớ lại tất cả những trò chơi, những bài toán lớp 2, những chuyến đò của ba và cả những lời dạy của nội. Tất cả dường như đều được lưu giữ trong những thớ gỗ này. Nếu cây dừa ngã xuống, liệu những ký ức ấy có tan biến theo mây khói?
Buổi chiều, khi nắng vàng vọt nhuộm màu u buồn lên dòng sông đang rút nước, ông nội chậm rãi bước ra sân. Ông không mang theo điếu cày như mọi khi. Ông đi một vòng quanh gốc cây, tay chạm nhẹ vào từng vết sẹo mà hôm trước ông vừa kể cho tôi nghe.
"Nội ơi, nội làm phép cho cây dừa đi nội. Nội bảo cây dừa có thần mà, thần sẽ đuổi mấy cái xe ủi đi chứ?" Tôi chạy lại níu lấy vạt áo của ông.
Nội ngồi xuống rễ cây, kéo tôi vào lòng. Đôi mắt nội đục mờ nhìn ra phía con đường đất đang bị cày xới ở đằng xa:
"Măng à, thần linh của đất đai không dùng phép thuật để đánh nhau với con người đâu. Thần linh nằm trong lòng người. Nếu trong lòng con vẫn còn giữ được bóng mát của cây dừa, thì dù nó có ngã xuống, bóng mát ấy vẫn theo con suốt đời. Sự thay đổi là để các con sau này đi học, đi làm không phải lội bùn, không phải chờ đò vất vả như đời ba con."
"Nhưng con không cần đường nhựa, con chỉ cần cây dừa thôi!" Tôi hét lên, nước mắt giàn giụa.
Nội không giải thích thêm. Ông biết rằng đối với một đứa trẻ, sự tiến bộ là một khái niệm quá trừu tượng so với sự mất mát hiện hữu. Ông chỉ im lặng vuốt tóc tôi, hơi thở ông mang theo mùi trầu không và mùi của thời gian đang dần khép lại.
Đêm hôm đó là một đêm trăng rằm rực rỡ. Ánh trăng sáng đến mức có thể nhìn thấy từng gân lá dừa đang run rẩy trong gió đêm. Đây có lẽ là đêm cuối cùng vương quốc của chúng tôi còn nguyên vẹn, vì sáng mai, những người công nhân sẽ đến với cưa máy và máy xúc.
Tôi, thằng Tèo sún và cái Tí lẻn ra khỏi nhà khi người lớn đã đi ngủ. Ba đứa trẻ ngồi quây quần dưới gốc dừa. Ánh trăng đổ những bóng đen dài xuống mặt đất, tạo thành một không gian huyền ảo như trong truyện cổ tích của nội.
"Hôm nay, chúng ta phải lập lời thề." Tôi lên tiếng, giọng trang trọng như một vị vua thực thụ.
"Thề gì hả anh Măng?" Cái Tí ôm con búp bê vải, mắt sưng húp vì khóc cả buổi chiều.
"Thề rằng dù sau này chúng ta có đi đâu, dù nơi này có biến thành đường nhựa hay phố xá, chúng ta cũng không bao giờ quên vị thần đứng nghiêng này. Và mỗi năm, vào đêm trăng rằm này, nếu có thể, chúng ta phải trở về đây, ngay tại chỗ này để nhắc lại những câu chuyện cũ."
Thằng Tèo sún lấy ra một hũ thủy tinh nhỏ, bên trong đựng mấy viên bi ve đẹp nhất của nó và một bẹ dừa khô đã được gọt giũa cẩn thận.
"Chúng ta sẽ chôn cái này xuống dưới gốc cây. Đây là kho báu của vương quốc mình. Người ta có thể chặt cây, nhưng họ sẽ không bao giờ đào hết được những gì chúng ta đã chôn giấu dưới lòng đất mẹ."
Chúng tôi cùng nhau đào một cái hố nhỏ ngay phía sau gốc dừa, nơi rễ cây ăn sâu và chắc nhất. Từng nắm đất được bới lên, mang theo mùi nồng nàn của phù sa và sự ấm áp của đất mẹ. Chúng tôi đặt cái hũ xuống, đắp đất lại thật kỹ rồi cùng nhau đặt tay lên thân cây dừa.
"Cây dừa ơi, cảm ơn bạn đã cho chúng tôi bóng mát. Cảm ơn bạn đã giữ cho chúng tôi những bí mật. Chúng tôi sẽ không bao giờ quên bạn đâu." Cái Tí thầm thì, nó hôn nhẹ lên lớp vỏ xù xì của cây dừa.
Dưới ánh trăng, cây dừa dường như cũng đang nghiêng xuống thấp hơn, những tàu lá xào xạc tạo thành một thứ âm thanh dịu dàng như lời vỗ về cuối cùng. Gió từ dòng sông thổi về mang theo hơi nước mát lạnh, phủ lên ba đứa trẻ đang ngồi bó gối dưới gốc cây.
"Mai này lớn lên, tao sẽ làm kỹ sư xây dựng, tao sẽ xây những con đường đi vòng qua những cái cây đẹp như thế này." Tèo sún dõng dạc nói, đôi mắt nó phản chiếu ánh trăng đầy quyết tâm.
"Còn em sẽ trồng thật nhiều cây dừa ở chỗ mới. Em sẽ bắt ba lấy hạt dừa của cây này mang theo để trồng, để nó lại có những người con nghiêng mình như thế này nữa." Cái Tí tiếp lời.
Tôi nhìn về phía dòng sông, nơi chiếc đò dọc của ba đang nằm im lìm trên bãi bùn. Tôi chợt nhận ra rằng, sự ra đi của cây dừa và sự biến mất của chuyến đò là cái giá mà chúng tôi phải trả để bước vào một thế giới rộng lớn hơn. Người lớn đã chấp nhận nỗi đau này từ lâu, và giờ đến lượt chúng tôi phải học cách đối mặt với nó.
Đêm đó, ba đứa trẻ không ai muốn về nhà. Chúng tôi nằm dài trên đám cỏ dưới gốc dừa, nhìn lên những vì sao lấp lánh qua kẽ lá. Tôi tự hỏi, liệu trên những ngôi sao kia có cây dừa nào không? Liệu những vị thần đứng nghiêng ở trên đó có phải chịu cảnh giải tỏa như ở thế giới này không?
Sáng hôm sau, tiếng cưa máy gầm rú xé toạc bầu không khí tĩnh lặng của buổi sớm mai. Những vị khách lạ trở lại với bộ quần áo bảo hộ và những chiếc nón nhựa cứng nhắc. Họ không nhìn cây dừa với sự tôn kính, họ nhìn nó như một chướng ngại vật cần được dọn dẹp theo đúng tiến độ.
Ba tôi đứng ở hiên nhà, tay nắm chặt thành ghế gỗ. Mẹ tôi quay mặt vào trong, vai rung lên bần bật. Ông nội ngồi im trên phản, đôi mắt nhắm nghiền như đang chìm vào một lời cầu nguyện sâu thẳm.
Tôi chạy ra gốc dừa, đứng chắn trước dấu mốc đỏ. Nhưng chú Sáu hái dừa – người hôm nay đóng vai trò là người đốn hạ vì chỉ có chú mới hiểu tính nết của cây dừa này nhất – đã nhẹ nhàng nhấc tôi ra xa.
"Măng à, để chú làm. Thà để chú tiễn nó đi còn hơn để những người lạ mặt không biết gì về nó đụng vào." Chú Sáu nói, giọng chú lạc đi, đôi mắt đỏ hoe.
Nhát rìu đầu tiên bổ xuống. Một tiếng "chát" khô khốc vang lên, xé lòng. Tôi bịt tai lại, nhắm mắt chặt, nhưng tiếng xé thịt của gỗ vẫn cứ lọt vào tâm trí. Cây dừa lão, vị thần đứng nghiêng của tôi, bắt đầu rung rinh dữ dội. Những tàu lá dừa khô rụng xuống như những giọt lệ của trời xanh.
Sau một hồi lâu đấu tranh, cây dừa bắt đầu nghiêng dần, nghiêng dần rồi đổ ập xuống mặt đất. Một tiếng "ầm" vang dội, mặt đất rung chuyển, bụi bay mù mịt. Vương quốc của tôi chính thức sụp đổ.
Khi bụi mờ tan đi, chỉ còn lại một khoảng trống hoác trên bầu trời, nơi mà chỉ mới vài phút trước bóng dáng uy nghi của cây dừa còn hiện hữu. Dòng sông phía trước bỗng trở nên trống trải đến đáng sợ. Không còn bóng cây che chở, nắng sớm chiếu rọi gay gắt xuống nền đất vừa bị cày xới.
Tôi chạy lại phía thân cây nằm chỏng chơ. Chú Sáu đã vạt đi một mảng vỏ, để lộ lớp gỗ trắng bên trong. Lạ kỳ thay, mùi hương từ thân dừa vừa bị hạ xuống không phải mùi của sự chết chóc, mà là một mùi thơm thanh khiết, ngọt ngào của nước dừa và nhựa sống tích tụ qua hàng chục năm.
"Đừng khóc con. Nhìn xem, nó vẫn đẹp đến phút cuối cùng." Chú Sáu đưa cho tôi một mảnh gỗ nhỏ vừa bị văng ra.
Tôi cầm mảnh gỗ trong tay, cảm nhận sự ấm áp còn sót lại. Dấu mốc đỏ giờ đây đã bị xẻ đôi, mất đi vẻ đe dọa thường thấy. Ba tôi bước xuống sân, ông không nói lời nào, chỉ lặng lẽ nhặt lấy những buồng dừa cuối cùng còn sót lại trên ngọn cây bị hạ.
Những ngày sau đó, mọi thứ diễn ra rất nhanh. Những chiếc máy xúc tiến vào, san phẳng rặng dừa, lấp đi những rãnh nước nơi chúng tôi từng thả thuyền lá. Con đường đất nhỏ bé biến thành một dải đá xám xịt. Ngôi nhà của tôi cũng được tháo dỡ để lùi sâu vào phía trong, nhường chỗ cho hành lang con đường mới.
Thế giới cũ của tôi đã biến mất, thay vào đó là sự ồn ào của công trường, tiếng động cơ và mùi khói bụi. Nhưng mỗi tối trăng rằm, tôi vẫn thấy ông nội ra ngồi bên cạnh cái hố nơi chúng tôi đã chôn hũ thủy tinh kho báu. Dù mặt đất đã bị phủ lên bằng một lớp đá dăm, nhưng nội bảo cái rễ sâu nhất của cây dừa vẫn nằm ở đó, và nó vẫn đang tiếp tục nuôi dưỡng mảnh đất này theo cách của riêng nó.
Lời hứa dưới ánh trăng của ba đứa trẻ chúng tôi vẫn còn nguyên vẹn. Chúng tôi không còn vương quốc dưới gốc dừa, nhưng chúng tôi mang theo vương quốc ấy vào trong những giấc mơ và vào trong cách chúng tôi nhìn cuộc đời. Sự thay đổi có thể lấy đi hình bóng của một cái cây, nhưng nó không thể lấy đi bóng mát mà cái cây đó đã gieo trồng trong tâm hồn chúng tôi.
Tôi nhìn con đường mới đang thành hình, nhìn những chuyến xe tải chở vật liệu chạy rầm rập qua chỗ cây dừa từng đứng. Một thế giới mới đang mở ra, rực rỡ và hiện đại hơn. Nhưng trong thâm tâm của một đứa trẻ lớn lên từ phù sa dòng sông, tôi biết rằng mình sẽ mãi mãi là đứa con của vị thần đứng nghiêng.
Cái Tí đã trồng một mầm dừa mới ở phía sau ngôi nhà mới của chúng tôi. Mầm dừa ấy nhỏ bé, xanh mướt và tràn đầy sức sống.
"Anh Măng nhìn xem, nó đang lớn đấy. Mai này nó cũng sẽ nghiêng giống như ông của nó thôi."
Tôi mỉm cười, lòng bỗng thấy nhẹ nhõm. Cuộc sống luôn tìm cách để tiếp diễn. Những dấu mốc đỏ có thể đánh dấu sự kết thúc của một chương cũ, nhưng chính chúng ta mới là người viết tiếp những chương mới bằng tất cả tình yêu và ký ức của mình.
Dòng sông vẫn chảy, phù sa vẫn bồi. Con đường mới rồi sẽ mang chúng tôi đi xa, đến những chân trời rộng lớn mà chiếc radio của nội từng kể. Nhưng tôi biết, dù đi đến đâu, chỉ cần nhắm mắt lại, tôi vẫn sẽ nghe thấy tiếng lá dừa xào xạc trong gió trăng, vẫn thấy bóng dáng vị thần đứng nghiêng che chở cho tuổi thơ tôi, mãi mãi không phai mờ.