Cây dừa lão trước nhà tôi không chỉ là một vị thần đứng canh giữ sự bình yên cho gia đình, mà nó còn kiêm luôn vai trò là "Trụ sở tối cao" của đám trẻ con trong xóm. Nếu thế giới người lớn có những cuộc họp căng thẳng trong các tòa nhà gạch, nơi họ bàn về thuế má, giá lúa hay chuyện bầu cử trưởng thôn, thì thế giới của chúng tôi cũng có những cuộc nghị sự quan trọng không kém. Những cuộc họp này thường diễn ra vào những buổi trưa, khi mặt trời lên đến đỉnh đầu và mặt đất bắt đầu bốc lên hơi nóng hầm hập, báo hiệu thời điểm lý tưởng để đám trẻ lẻn ra khỏi giường khi người lớn đã bắt đầu ngáy khò khò.
Trụ sở của chúng tôi là một cái hốc nằm giữa hai rễ dừa to tướng, nơi đất bị mòn đi tạo thành một cái lòng chảo vừa vặn cho bốn đứa ngồi. Thành phần "Ban quản trị" gồm có tôi – người tự phong là Chủ tịch vì là chủ sở hữu cây dừa; thằng Tèo "Sún" – Phó chủ tịch phụ trách an ninh và đối ngoại; thằng Hùng "Còi" – chuyên gia hậu cần; và tất nhiên không thể thiếu cái Tí, em gái tôi, người giữ chức vụ... quan sát viên nhưng lúc nào cũng đòi biểu quyết.
Cuộc họp hôm nay cực kỳ khẩn cấp. Vấn đề nằm ở chỗ, cái tủ gỗ cũ kỹ trong buồng mẹ tôi – nơi cất giữ kho báu quý giá nhất thế gian: những túi bánh in, kẹo dừa và thỉnh thoảng là vài đồng tiền lẻ - đã bị mẹ đổi mật mã. Nói đúng hơn, mẹ đã mang cái chìa khóa đi theo và giấu nó ở một nơi mà trí thông minh của một đứa trẻ lớp hai như tôi vẫn chưa giải mã được.
"Tình hình hiện tại là cực kỳ nghiêm trọng."
Tôi bắt đầu buổi họp bằng giọng trầm trọng nhất có thể, tay cầm một cành dừa khô để gõ xuống đất làm nghị sự.
"Đối phương đã siết chặt an ninh. Cái tủ đã bị khóa, và chúng ta đang đứng trước nguy cơ... chết đói vì thiếu đường."
Thằng Tèo sún, đang bận cạy một mảng vỏ dừa khô, ngẩng lên lo lắng:
"Mày có chắc là mẹ mày không giấu dưới gối không? Tao thấy mẹ tao hay giấu tiền ở đấy."
"Tao đã kiểm tra rồi." Tôi lắc đầu thất vọng. "Dưới gối, trong kẽ giường, ngay cả trong cái hũ sành đựng gạo tao cũng đã thọc tay vào khuấy nát cả lên nhưng không thấy gì ngoài mấy con mọt gạo."
Thằng Hùng còi, đứa lúc nào cũng mang theo cái bụng đói dù vừa mới ăn cơm xong, góp ý:
"Hay là mình dùng vũ lực? Tao có cái kìm của ba tao, mình ra bẻ khóa luôn!"
Tôi trừng mắt nhìn nó:
"Mày điên à? Bẻ khóa là thành kẻ trộm thực thụ rồi. Vả lại, tiếng động ấy sẽ làm mẹ tao thức giấc. Mày có muốn ăn 'bánh canh lươn' bằng roi mây không?"
Nhắc đến roi mây, cả đám bất giác rùng mình. Ở vùng quê này, roi mây là một thứ vũ khí có tính răn đe khủng khiếp, có khả năng biến những con hổ oai hùng nhất dưới gốc dừa thành những con mèo con khóc lóc thảm thiết trong nháy mắt.
Lúc này, cái Tí đang bận rộn thắt nút cho mấy cái lá dừa khô, bỗng dưng lên tiếng bằng một giọng tỉnh bơ:
"Em thấy mẹ xỏ nó vào sợi dây thun, rồi đeo vào cổ chân lúc mẹ đi tắm đấy."
Cả ba đứa chúng tôi đứng hình, quay sang nhìn cái Tí như nhìn một vị cứu tinh vừa từ trên trời rơi xuống.
"Cổ chân hả Tí? Sao mày biết?" Tèo sún hỏi, mắt nó sáng lên như hai bóng đèn pin.
"Thì nãy em thấy mẹ ngồi ở hiên gãi chân, em thấy cái chìa khóa lấp lánh ở đó. Mẹ bảo đeo vậy cho khỏi quên."
Đấy, triết lý của người lớn đôi khi đơn giản đến mức bọn trẻ con chúng tôi thường nghĩ quá xa mà bỏ qua. Người lớn luôn sợ quên, và họ thường giấu những thứ quan trọng ở những nơi gắn liền với cơ thể họ.
"Vậy là chiến dịch 'Giải cứu bánh in' sẽ chuyển sang giai đoạn hai: Chờ mẹ ngủ say."
Tôi hạ lệnh. Chúng tôi ngồi im lặng dưới gốc dừa, lắng nghe âm thanh của buổi trưa quê kiểng. Tiếng gió từ dòng sông phía trước thổi vào, mang theo mùi nồng của phù sa và tiếng xào xạc của những rặng bần xa xa. Những chú chuồn chuồn ớt đỏ rực bay lượn xung quanh, thỉnh thoảng lại đậu xuống ngọn cỏ như thể cũng muốn tham gia cuộc họp của chúng tôi.
Không gian trưa ở đây kỳ diệu lắm. Nó thanh bình đến mức bạn có thể nghe thấy cả tiếng một quả dừa khô rụng "bõm" xuống mương nước phía sau nhà, hay tiếng một con gà mái cục tác vì vừa đẻ xong quả trứng hồng hào. Những âm thanh đó, đối với chúng tôi, là nhịp đập của sự sống.
"Măng này, mày có nghĩ là cây dừa này biết nói chuyện không?"
Tèo sún đột nhiên hỏi, cắt ngang sự im lặng. Nó đang nhìn lên những tàu lá dừa cao tít tắp đang nhảy múa trên nền trời xanh ngắt.
"Biết chứ. Nhưng nó chỉ nói chuyện với ai chịu đứng im lặng thật lâu thôi." Tôi trả lời theo kiểu của ông nội.
"Thế nó nói gì?"
"Nó nói về những đám mây. Nó nói rằng đám mây hình con rồng đằng kia đang chuẩn bị đi dự tiệc ở bên kia sông. Và nó nói rằng... mày sắp bị mẹ gọi về vì tội trốn ngủ trưa."
Tèo giật mình nhìn quanh, rồi thở phào khi thấy phía bên kia hàng rào dâm bụt, nhà nó vẫn im lìm.
Những cuộc trò chuyện dưới gốc dừa của chúng tôi thường xuyên nhảy từ chủ đề này sang chủ đề khác một cách phi logic, giống như cách những con cào cào nhảy từ bụi cỏ này sang bụi cỏ khác. Chúng tôi bàn về việc tại sao con chó Mực lại thích sủa những người lạ mặc áo vàng, hay tại sao ông nội lại có thể đoán được trời sắp mưa chỉ bằng cách nhìn vào những đám kiến bò lên cao.
Đối với chúng tôi, thế giới xung quanh là một bộ bách khoa toàn thư khổng lồ mà mỗi trang đều chứa đựng những bí ẩn chưa có lời giải. Người lớn dường như đã đọc hết bộ sách đó rồi, nên họ chẳng còn thấy gì thú vị. Họ nhìn cây dừa chỉ thấy trái dừa, nhìn dòng sông chỉ thấy cá, còn chúng tôi nhìn thấy cả một vương quốc thủy tề dưới làn nước đục và một tòa lâu đài trên ngọn cây.
"Anh Măng, nếu sau này mình lớn lên, mình còn ngồi đây không?" Cái Tí hỏi, giọng nó hơi buồn buồn.
"Tất nhiên là còn chứ. Anh sẽ làm chủ tịch, mày làm phó chủ tịch, còn thằng Tèo sẽ làm bảo vệ."
Tèo sún phản đối: "Sao tao lại làm bảo vệ? Tao muốn làm đại ca cơ!"
"Đại ca thì phải có răng cửa. Khi nào răng mày mọc lại thì tao xem xét."
Cả đám cười ồ lên, làm một chú chim sâu đang đậu gần đó giật mình bay mất. Tiếng cười của trẻ con trong veo, tan vào không gian tĩnh lặng của buổi trưa, len lỏi qua những kẽ lá, bay cao lên tận ngọn dừa rồi hòa vào mây khói.
Nhưng cuộc họp khẩn cấp không chỉ có niềm vui. Đôi khi, nó cũng nhuốm màu lo lắng. Hùng còi bỗng hạ thấp giọng:
"Tụi mày nghe chuyện gì chưa? Ba tao bảo sắp tới người ta sẽ về đây xây một cái cầu lớn. Họ nói sẽ phải phá bỏ nhiều cây dọc bờ sông lắm."
Một khoảng lặng kéo dài. Tôi nhìn cây dừa của mình. Nó đã đứng đó từ trước khi tôi có mặt trên đời này, nó là người bạn đầu tiên tôi biết khi bắt đầu nhận thức được thế giới. Ý nghĩ về việc một ngày nào đó cây dừa biến mất khiến tôi thấy lồng ngực mình hơi nhói lên, một cảm giác lạ lẫm mà tôi chưa biết gọi tên là gì.
"Họ sẽ không phá cây dừa nhà tao đâu." Tôi khẳng định, dù trong lòng hơi run. "Nó là vị thần mà. Ai dám đụng vào vị thần chứ?"
"Nhưng người lớn đâu có tin vào thần thánh." Tèo sún lẩm bẩm. "Họ chỉ tin vào những thứ có thể đo đạc bằng thước và tính bằng tiền thôi."
Câu nói của thằng Tèo khiến tôi suy nghĩ. Hóa ra, đứa trẻ sún răng này đôi khi lại có những nhận xét sắc sảo đến đau lòng. Người lớn dường như đang sống trong một thế giới hoàn toàn khác, nơi những vẻ đẹp vô hình bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho những con đường nhựa bằng phẳng và những ngôi nhà bê tông cốt thép. Họ gọi đó là "sự phát triển", còn tôi gọi đó là "sự mất tích của những điều kỳ diệu".
Buổi chiều bắt đầu buông xuống, bóng của cây dừa kéo dài trên sân, trông như một cánh tay dài đang cố chạm vào ngôi nhà. Cuộc họp khẩn cấp kết thúc mà không có kế hoạch hành động cụ thể nào cho chiến dịch "Giải cứu bánh in", vì cả đám chợt nhận ra rằng, dù có lấy được bánh, chúng tôi cũng không thể ăn nó một cách ngon lành nếu lòng vẫn còn lo lắng về tương lai của cây dừa.
"Thôi, giải tán đi tụi bây. Để tao đi hỏi ông nội xem cái cầu đó có thật không." Tôi ra lệnh giải tán.
Chúng tôi chia tay nhau dưới gốc dừa, mỗi đứa mang theo một nỗi niềm riêng. Cái Tí vẫn ôm con búp bê vải, thẩn thơ đi theo tôi vào nhà. Tôi nhìn lại cây dừa, thấy những tàu lá của nó vẫn rung rinh trong gió chiều, như thể đang vẫy chào và trấn an tôi rằng: "Đừng lo, Măng ạ. Thần thánh không dễ dàng biến mất thế đâu."
Bên trong nhà, mùi cơm chín đã bắt đầu lan tỏa. Mẹ tôi đang ngồi ở hiên, quả đúng là có một sợi dây thun quấn quanh cổ chân, treo lủng lẳng một chiếc chìa khóa nhỏ xíu. Nhưng lúc này, tôi chẳng còn thiết tha gì đến túi bánh in nữa. Tôi bước đến bên mẹ, ngồi xuống cạnh chân mẹ, khẽ hỏi:
"Mẹ ơi, người ta sắp xây cầu thật hả mẹ?"
Mẹ nhìn tôi, hơi ngạc nhiên trước câu hỏi nghiêm túc đột ngột của đứa con vốn chỉ biết nghịch đất:
"Ừ, nghe đâu là vậy con ạ. Có cầu thì đi lại thuận tiện, xóm mình sẽ giàu lên."
"Thế có phải chặt cây dừa không mẹ?"
Mẹ im lặng một lúc, ánh mắt mẹ cũng hướng ra phía cây dừa đang đứng nghiêng ngoài hiên. Trong đôi mắt mẹ, tôi thấy một thoáng buồn thương, một sự luyến tiếc kín đáo mà người lớn thường cố giấu đi.
"Mẹ cũng không biết nữa, Măng ạ. Nhưng nếu phải chặt, mẹ cũng tiếc lắm. Cây dừa đó mẹ trồng chung với nội hồi mẹ mới về làm dâu mà."
Tôi không nói gì thêm, chỉ dựa đầu vào vai mẹ. Hóa ra người lớn cũng biết tiếc nuối, chỉ là họ không bộc lộ nó bằng cách gào khóc hay tổ chức họp khẩn cấp như chúng tôi. Họ giữ nỗi đau ấy trong những tiếng thở dài và trong cách họ nhìn xa xăm ra dòng sông mỗi buổi chiều.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình biến thành một người khổng lồ. Tôi đứng chắn trước cây dừa, hai tay dang rộng để che chở cho nó trước những chiếc máy xúc khổng lồ. Trong giấc mơ, cây dừa biết nói thật. Nó nói cảm ơn tôi bằng giọng của gió rít qua tàu lá, và nó tặng cho tôi một trái dừa bằng vàng nguyên khối.
Sáng hôm sau tỉnh dậy, tôi thấy mình vẫn là thằng Măng bé nhỏ, nằm trên chiếc phản gỗ quen thuộc. Cây dừa vẫn đứng đó, nghiêng mình ba mươi độ, bình thản và uy nghi.
Tôi nhận ra rằng, tuổi thơ không phải là một quãng thời gian bất biến. Nó là một dòng chảy, và những cuộc họp dưới gốc dừa là những hòn đá cuội giữ cho dòng chảy đó không bị cuốn đi quá nhanh. Dù sau này có cái cầu hay không, dù cây dừa có còn đứng đó hay không, thì những buổi trưa đầy nắng và những kế hoạch ngây ngô của chúng tôi đã được khắc sâu vào vỏ cây, vào lòng đất và vào cả linh hồn của chúng tôi.
Cuộc sống đời thường ở vùng quê nghèo này vẫn cứ tiếp diễn. Người lớn vẫn mải mê với những lo toan, và trẻ con vẫn tiếp tục những trò chơi không hồi kết. Nhưng dưới gốc dừa ấy, một phần tâm hồn của tôi đã bắt đầu trưởng thành, bắt đầu học cách yêu thương và lo lắng cho những điều không thuộc về mình.
Cây dừa vẫn đứng đó, như một vị thần im lặng, chứng kiến tất cả sự đổi thay của thời gian và lòng người. Và tôi biết, dù có chuyện gì xảy ra, gốc dừa ấy sẽ luôn là nơi trú ẩn an toàn nhất cho những trái tim còn biết mơ mộng giữa bộn bề cuộc sống.
Tôi bước ra sân, vươn vai một cái thật dài, rồi lại chạy ra gốc dừa. Thằng Tèo chắc cũng sắp sang rồi. Hôm nay chúng tôi sẽ bàn về một vấn đề mới: Làm sao để huấn luyện đám kiến lửa thành một đội quân bảo vệ cây dừa. Cuộc họp khẩn cấp tiếp theo xin được phép bắt đầu!