Nếu có một bảng xếp hạng những kẻ thù lớn nhất của trẻ con xóm tôi, thì chắc chắn "nước sạch" và "xà phòng" sẽ đứng đầu danh sách, vượt xa cả môn Toán hay những trận đòn roi của ba.
Đối với người lớn, việc sạch sẽ là một loại tôn giáo. Họ có thể dành cả giờ đồng hồ để kỳ cọ những thứ mà theo tôi là chẳng có gì bẩn. Mẹ tôi là một tín đồ nhiệt thành của giáo phái này. Mỗi khi thấy tôi đi từ sân vào với đôi chân nhuộm màu đất đỏ, mẹ lại thốt lên như thể tôi vừa bước ra từ một vụ nổ hạt nhân nào đó: "Mận! Đi rửa chân ngay! Con muốn biến cái nhà này thành chuồng heo hả?".
Tôi nhìn xuống đôi chân mình. Những vệt bùn khô lại trông như một bản đồ địa lý về những vùng đất mà tôi đã đi qua trong buổi chiều. Có dấu vết của bãi đất trống sau đình, có cả màu xám của tro bếp nhà chú Năm. Đối với tôi, đó là những huân chương của một ngày lao động vất vả. Nhưng đối với mẹ, đó là "vi khuẩn".
"Vi khuẩn là cái gì hả Tí?" Tôi hỏi thằng bạn thân khi cả bọn đang tụ tập ở gốc cây trứng cá, sau khi đã thành công trong việc trốn buổi tắm chiều.
Tí triết gia đẩy gọng kính, ra vẻ uyên bác:
"Vi khuẩn là một loại sinh vật vô hình mà người lớn phát minh ra để hù dọa trẻ con. Nó giống như ông ba bị vậy, nhưng thay vì bắt cóc mày, nó sẽ làm mày đau bụng hoặc nổi mẩn. Thực tế thì, tao nghĩ vi khuẩn chính là linh hồn của sự vui chơi. Càng bẩn thì mày càng chơi vui, đúng không?"
Thằng Hải "còi" gật đầu lia lịa. Nó là đứa bẩn nhất hội, và cũng là đứa hạnh phúc nhất. Trên cổ nó luôn có một lớp "ghét" dày đến mức chúng tôi đùa rằng nếu cạo ra có thể đem đi nặn thành một con voi nhỏ.
"Ba tao bảo sạch sẽ là nếp sống văn minh," Hải còi nói, tay vẫn đang bới đất tìm dế. "Nhưng tao thấy văn minh mệt quá. Tắm xong là mất hết mùi của tự nhiên. Tao thích mùi nắng, mùi mồ hôi và mùi của mấy con dế này hơn là mùi xà bông cam của mẹ tao."
Thế là, ngay tại gốc cây trứng cá rợp bóng mát đó, "Đại hội những người không thích rửa mặt" chính thức được thành lập. Chúng tôi bầu thằng Hải làm chủ tịch vì thành tích ba ngày chưa chạm vào nước. Tôi làm thư ký, còn thằng Tí làm cố vấn chiến lược.
Nhiệm vụ của Đại hội là tìm ra những phương pháp để đối phó với sự cưỡng chế tắm rửa của phụ huynh.
"Chiêu thứ nhất: Giả vờ dội nước," Tí bắt đầu thuyết giảng. "Mày vào nhà tắm, bật nước cho chảy rào rào, sau đó dùng tay tát nước vào tường cho nó ướt hết đi. Quan trọng nhất là phải làm ướt cục xà phòng và cái khăn mặt. Người lớn rất hay kiểm tra khăn mặt để xem mình có nói dối không."
"Nhưng còn cái mùi thì sao?" Tôi thắc mắc. "Mẹ tao có mũi thính như chó béc-giê vậy."
"Đó là lúc mày cần đến chiêu thứ hai: Ngụy trang mùi hương. Sau khi giả vờ tắm, mày phải chạy ngay ra chỗ có phấn rôm của em bé hoặc lén xức một ít nước hoa của chị Hai. Nếu không có, hãy lăn lộn vào đống quần áo sạch đang phơi. Mùi nắng sẽ át đi mùi bùn."
Chúng tôi nghe như nuốt từng lời. Những kiến thức này không có trong sách giáo khoa, nhưng nó lại là kỹ năng sinh tồn tối thượng trong thế giới đầy rẫy những vòi hoa sen và bánh xà phòng.
Tuy nhiên, cuộc đời không bao giờ đơn giản như những bài giảng của thằng Tí. Bi kịch xảy ra vào chiều hôm đó khi con bé Tủn xuất hiện.
Tủn không giống chúng tôi. Nó là một đứa bé gái kỳ lạ, luôn thơm tho mùi sữa và tóc tết hai bên gọn gàng. Nó là "gián điệp" của phe người lớn, hoặc ít nhất là chúng tôi nghĩ thế vì nó luôn mách mẹ tôi mỗi khi thấy tôi ăn vụng hay trốn tắm.
"Mấy anh đang làm gì ở đây mà trông như mấy con trâu chọi vậy?" Tủn đứng chống nạnh, đôi mắt to tròn nhìn chúng tôi với vẻ khinh bỉ.
"Tụi anh đang họp đại hội quan trọng, con gái không được biết," tôi đáp, cố gắng tỏ ra uy quyền.
"Họp đại hội ở dơ hả?" Tủn bĩu môi. "Anh Mận ơi, mẹ anh đang cầm roi đứng ở cổng kìa. Mẹ bảo nếu anh không về tắm ngay thì tối nay anh sẽ phải ngủ với con Ki."
Tim tôi rụng rời. Ngủ với con Ki — con chó mực của nhà tôi — thì cũng không sao, vì nó cũng bẩn và thân thiện y như tôi. Nhưng cái roi mây của mẹ thì lại là một câu chuyện khác hoàn toàn. Nó có khả năng tạo ra những "đường kẻ nghệ thuật" trên mông mà tôi không hề mong muốn.
Đại hội nhanh chóng tan rã. Chủ tịch Hải còi lẩn mất vào lùm cây, cố vấn Tí thì đột ngột nhớ ra phải về học bài. Còn tôi, tôi lủi thủi đi về phía "phòng tra tấn" — cái nhà tắm cũ kỹ ở cuối sân.
Bước vào nhà tắm, hơi nước mát lạnh làm tôi rùng mình. Tôi nhìn cái chậu nhôm đầy nước, thấy cái bóng của mình phản chiếu trong đó. Một thằng nhóc lem luốc, tóc tai dựng ngược, mặt mũi đầy vệt than. Tôi bỗng nhớ lại lời thằng Tí về việc "mất đi linh hồn của sự vui chơi".
Tôi quyết định áp dụng chiêu của Tí. Tôi bật vòi nước, để nó chảy xuống sàn tạo ra tiếng động vui tai. Tôi cầm cục xà phòng lên, nhúng vào nước cho nó trơn tuột rồi lại đặt xuống. Tôi lấy khăn mặt lau ướt bồn rửa. Mọi thứ hoàn hảo. Tôi đứng đó, khô ráo và tự mãn với trí thông minh của mình.
"Xong chưa Mận?" Tiếng mẹ vang lên ngoài cửa.
"Dạ xong rồi mẹ! Con sạch bóng loáng rồi!"
Tôi bước ra với vẻ mặt tươi tỉnh nhất có thể. Nhưng mẹ không nhìn vào mặt tôi. Mẹ cúi xuống, cầm lấy bàn tay tôi.
"Bàn tay sạch đấy," mẹ nói, giọng có chút nghi hoặc. "Nhưng tại sao cái tai của con vẫn còn cả một cánh đồng lúa ở trỏng?"
Tôi đứng hình. Thằng Tí quên mất không dạy tôi cách ngụy trang cho cái lỗ tai! Người lớn luôn có những góc nhìn hiểm hóc mà trẻ con không bao giờ lường trước được. Mẹ dắt tai tôi quay lại nhà tắm, và lần này là một cuộc "tổng vệ sinh" thực sự.
Dưới bàn tay sắt đá của mẹ, lớp "huân chương" của tôi lần lượt ra đi. Mẹ kỳ cọ mạnh đến mức tôi tưởng lớp da của mình cũng sắp bị lột sạch để lộ ra phần thịt bên trong.
"Mẹ ơi đau! Con sạch rồi mà!" tôi la oai oái.
"Sạch cái nỗi gì! Nhìn cái nước trong chậu kìa, đen thui như nước cống. Con là người chứ có phải là con lợn ỉ đâu mà ghét tắm thế?"
Mẹ vừa làm vừa cằn nhằn về việc giữ gìn sức khỏe, về việc vi khuẩn sẽ xâm nhập và làm tôi đổ bệnh. Trong lúc bị "hành hạ", tôi chợt nhận ra một điều chiêm nghiệm sâu sắc: Người lớn sợ bẩn vì họ sợ sự hỗn loạn. Đối với họ, bùn đất là biểu tượng của sự không kiểm soát được, của cái gì đó hoang dã và không đúng quy trình. Họ muốn mọi thứ phải trắng trẻo, thơm tho và nằm trong ngăn xếp.
Còn chúng tôi, lũ trẻ con, chúng tôi yêu bùn đất vì đó là nơi sự sống bắt đầu. Bạn không thể trồng một hạt đậu trong một cái lọ xà phòng thơm, bạn phải đặt nó vào đất bẩn. Bạn không thể thấy được sự kỳ diệu của một con giun đất nếu bạn sợ bẩn tay. Sự sạch sẽ quá mức đôi khi là kẻ thù của sự khám phá.
Khi tôi bước ra khỏi nhà tắm, da thịt đỏ ửng và thơm nức mùi xà phòng bông bưởi, tôi cảm thấy mình thật xa lạ với chính mình. Tôi không còn là "thư ký Mận" của Đại hội nữa, mà là một "bé ngoan" tiêu chuẩn trong mắt mẹ.
Tối đó, khi ngồi vào mâm cơm, ba nhìn tôi rồi cười:
"Chà, hôm nay con trai ba trông như một quý ông thực thụ nhỉ?"
Tôi nhìn ba, thấy đôi bàn tay ba cũng đầy những vết chai sần và bụi bẩn từ công trường. Ba là kỹ sư, cả ngày ba làm việc với sắt thép và bùn đất. Nhưng khi về nhà, ba cũng phải trải qua nghi lễ "tẩy trần" giống hệt tôi.
"Ba có thích tắm không?" Tôi hỏi nhỏ.
Ba khựng lại một chút, ánh mắt lấp lánh sự tinh nghịch:
"Thú thật là không. Hồi bằng tuổi con, ba cũng trốn tắm suốt. Nhưng mẹ con nói đúng, sạch sẽ giúp mình cảm thấy tỉnh táo hơn để làm những việc quan trọng."
"Việc quan trọng là việc gì hả ba? Là đi làm kiếm tiền ạ?"
Ba đặt đôi đũa xuống, nhìn tôi nghiêm túc:
"Kiếm tiền cũng quan trọng, nhưng quan trọng nhất là để giữ cho tâm hồn mình cũng sạch sẽ như cái tai của con lúc này vậy. Thế giới ngoài kia bẩn lắm Mận ạ, không chỉ có bùn đất đâu. Có những thứ bẩn hơn nhiều mà xà phòng không rửa sạch được."
Tôi nhìn ba, không hiểu lắm. Làm sao có thứ gì bẩn hơn cả đống bùn sau đình cơ chứ? Nhưng tôi thấy gương mặt ba bỗng trở nên ưu tư. Có lẽ người lớn có những loại "vi khuẩn" khác, loại vi khuẩn làm họ lo lắng và mệt mỏi mỗi khi đêm về.
Tôi chợt thấy thương ba mẹ. Họ dành cả đời để giữ cho nhà cửa sạch sẽ, giữ cho con cái thơm tho, trong khi chính họ lại phải lăn lộn trong cái "bẩn" của cuộc đời để đổi lấy sự bình yên cho chúng tôi. Có lẽ việc ép tôi đi tắm không phải là để hành hạ tôi, mà là cách mẹ muốn bảo vệ chút tinh khôi cuối cùng mà mẹ có thể kiểm soát được.
Đêm đó, tôi nằm vắt tay lên trán, nhớ về Đại hội những người không thích rửa mặt. Ngày mai, tôi sẽ kể cho thằng Tí nghe về phát hiện mới của mình. Rằng đôi khi, chúng ta phải chấp nhận tắm rửa để làm yên lòng những người khổng lồ đang lo lắng cho chúng ta.
Nhưng tôi cũng tự hứa với lòng mình, rằng dù có phải tắm bao nhiêu lần đi nữa, tôi cũng sẽ giữ cho trí tưởng tượng của mình được "lấm lem" một chút. Tôi không muốn một tâm hồn quá sạch sẽ, quá ngăn nắp đến mức khô khan. Tôi muốn nó luôn có chỗ cho những vệt bùn của sự trải nghiệm, những vết hoen ố của những lần vấp ngã, và cả mùi nồng nàn của những buổi chiều tự do dưới gốc cây trứng cá.
Bởi vì, như Tí triết gia đã nói: "Một cuộc đời quá sạch sẽ là một cuộc đời buồn tẻ nhất thế gian."
Tôi nghe tiếng mưa bắt đầu rơi lộp độp trên mái tôn. Mưa cũng là một cách tắm của trời đất. Và ngày mai, sân nhà lại sẽ đầy bùn. Đại hội của chúng tôi chắc chắn sẽ có rất nhiều việc phải làm, và những "huân chương" mới sẽ lại hiện diện trên đôi chân của những đứa trẻ không bao giờ chịu ngồi yên.
Tôi mỉm cười, chìm vào giấc ngủ với mùi xà phòng bông bưởi còn vương trên gối, nhưng trong giấc mơ, tôi lại thấy mình đang tung tăng giữa một cánh đồng bùn lầy vô tận, nơi không có ai cầm roi mây đứng đợi ở cổng nhà.