Nếu vương quốc gầm bàn của tôi là nơi ngự trị của sự tự do, nơi mà một con kiến cũng có thể làm đại tướng và một mẩu bánh quy có thể nuôi sống cả một hành tinh tưởng tượng, thì ngôi trường tiểu học ở đầu làng lại hiện ra như một pháo đài uy nghiêm và đầy đe dọa. Đối với tôi, ngày khai trường không phải là một ngày hội của cờ và hoa như người lớn vẫn hân hoan quảng cáo trên loa phóng thanh; đó là ngày mà tôi cảm thấy mình bị "trục xuất" khỏi thiên đường của những trò chơi để gia nhập vào một guồng quay khắc nghiệt của những kỷ luật.
Sáng sớm hôm ấy, mẹ đã đánh thức tôi dậy bằng một bộ quần áo mới tinh, phẳng phiu đến mức tôi sợ rằng chỉ cần mình cử động mạnh một chút là lớp hồ cứng trên cổ áo sẽ cứa vào cổ. Chiếc cặp sách màu xanh hải quân to sù sụ trên lưng khiến tôi trông không khác gì một chú rùa đang cố gắng bò ra khỏi cái mai an toàn của mình.
"Tí, đứng yên để mẹ sửa lại cái phù hiệu. Hôm nay con là học sinh lớp Một rồi, không được nghịch đất như mọi khi đâu nghe chưa?" Mẹ dặn dò, tay mẹ thoăn thoắt cài lại chiếc cúc áo trên cùng, khiến tôi cảm thấy hơi thở của mình trở nên khó khăn hơn một chút.
Ba dắt xe máy ra cổng, vẻ mặt ba rạng rỡ lạ thường. Ba không nói gì về tiền điện hay giá vàng, ba chỉ nhìn tôi rồi cười: "Cố gắng lên anh bạn nhỏ. Đây là nơi con sẽ học cách chinh phục thế giới bằng những con chữ đấy."
Tôi nhìn ba, lòng thầm nghĩ: Thế giới của con vốn dĩ đã nằm gọn dưới gầm bàn rồi, con cần gì phải chinh phục thêm cái gì nữa?
Con đường dẫn đến trường vốn hằng ngày vẫn quen thuộc với những bụi cỏ mật và hàng tre rì rào, hôm nay bỗng trở nên xa lạ. Có rất nhiều những "chú rùa" giống tôi, khoác trên mình những chiếc cặp đủ màu sắc, tay nắm chặt tay cha mẹ. Tôi gặp Hải sún ở cổng trường. Nó trông thật thảm hại trong bộ đồng phục rộng thùng thình, và cái răng sún của nó dường như càng lộ rõ hơn khi nó cố gắng mỉm cười để giấu đi sự lo lắng.
"Tí ơi, mày có thấy cái cổng trường to quá không?" Hải sún thì thầm, mắt nó đảo liên hồi. "Tao nghe nói trong đó có những bà tiên hắc ám chuyên bắt trẻ con ngồi im một chỗ cả ngày để viết những con chữ dài như con rắn đấy."
"Mày lại nghe mấy anh lớp trên dọa rồi," tôi trấn an nó, dù chân tôi cũng đang run lẩy bẩy. "Làm gì có tiên hắc ám. Chỉ có cô giáo thôi. Mẹ tao bảo cô giáo như mẹ hiền mà."
"Mẹ hiền thì cũng có lúc cầm roi mây chứ bộ!" Hải sún lầm bầm.
Tiếng trống trường vang lên: "Tùng! Tùng! Tùng!". Đó không phải là âm thanh vui tai của những buổi diễn tuồng ở đình làng. Đó là âm thanh của mệnh lệnh. Chúng tôi được xếp thành hàng dài, ngay ngắn như những đoàn kiến đen mà tôi từng quan sát dưới gầm bàn. Nhưng khác với loài kiến luôn biết mình đi đâu, chúng tôi — những đứa trẻ sáu tuổi — đứng đó với tâm thế của những kẻ sắp bước vào một vùng đất hoàn toàn xa lạ.
Tôi bị tách khỏi ba mẹ khi cô giáo chủ nhiệm dắt cả lớp vào phòng học. Cô tên là cô Nguyệt. Cô không giống tiên hắc ám, cô có mái tóc dài đen mượt và nụ cười dịu dàng, nhưng đôi mắt cô lại có một cái nhìn thấu thị khiến tôi cảm thấy mình không thể giấu bất kỳ bí mật nào trong túi quần — dù đó là một viên bi đẹp nhất hay một con dế vừa bắt được lúc sáng.
Phòng học nồng nặc mùi vôi mới và mùi gỗ sơn mài. Những chiếc bàn gỗ dài, đen bóng loáng xếp thành từng dãy ngay ngắn. Trên bức tường trước mặt, có những tấm bảng in hình chữ cái: A, B, C... Những con chữ ấy to lớn, đen ngòm và uốn lượn một cách khó hiểu. Đối với tôi lúc bấy giờ, chúng không phải là công cụ để đọc sách; chúng là những sinh vật khổng lồ đang nhìn chằm chằm xuống chúng tôi, thách thức sự kiên nhẫn của những ngón tay vốn chỉ quen cầm gậy tre và nặn đất sét.
"Chào các em. Từ hôm nay, đây sẽ là ngôi nhà thứ hai của các em," cô Nguyệt nói, giọng cô vang vọng giữa bốn bức tường. "Chúng ta sẽ bắt đầu bằng cách học viết chữ A nhé."
Cô cầm viên phấn trắng, viết một chữ A thật lớn lên bảng. Tiếng phấn rít trên bảng đen khiến tôi rùng mình. Cô bảo chữ A giống như một chiếc mái nhà, còn nét ngang ở giữa là cái xà ngang chắc chắn. Tôi nhìn chữ A của cô, rồi nhìn vào tờ giấy trắng tinh khôi đặt trước mặt.
Tôi cầm bút chì bằng cả bàn tay, giống như cách tôi cầm một thanh kiếm gỗ để đánh trận giả. Cánh tay tôi cứng đờ. Tôi cố gắng vẽ lại "mái nhà" ấy, nhưng thay vì một chữ A ngay ngắn, trên giấy của tôi lại xuất hiện một hình thù méo mó, trông giống như một cái lều bị bão đánh sập hơn là một con chữ.
"Tí, con không nên cầm bút như thế. Cầm bằng ba ngón tay thôi," cô Nguyệt đi xuống bên cạnh tôi từ lúc nào không hay. Cô nhẹ nhàng nắm lấy bàn tay tôi, điều chỉnh lại tư thế. Hơi ấm từ bàn tay cô làm tôi bớt căng thẳng hơn một chút.
Nhưng nỗi sợ về những con chữ vẫn không biến mất. Tôi nhìn sang Hải sún. Nó đang vã mồ hôi hột, chiếc lưỡi thò ra một bên khóe môi — dấu hiệu đặc trưng mỗi khi nó tập trung quá mức. Trang giấy của nó dính đầy những vết chì tẩy xóa đen thui.
"Khó quá mày ơi," Hải sún thầm thì khi cô giáo đi lên bảng. "Tao muốn viết chữ 'Dế' cơ, sao cứ bắt viết chữ 'A' mãi thế này?"
"Vì có chữ A thì mới có mọi thứ khác chứ," tôi đáp, dù chính tôi cũng thấy mệt mỏi với cái mái nhà không chịu đứng thẳng này.
Giờ ra chơi, chúng tôi ùa ra sân như những con chim bị xổng lồng. Nhưng sân trường quá rộng, và tiếng hét của các anh chị lớp lớn khiến chúng tôi thấy lạc lõng. Tôi và Hải sún tìm đến một góc vắng dưới gốc cây bàng già.
"Mày biết không Tí, tao thấy người lớn thật đáng sợ," Hải sún nói, tay nó bóc một miếng vỏ cây bàng. "Họ bắt mình đi học để mình biết chữ, rồi sau đó mình lại dùng cái chữ đó để đọc những hóa đơn tiền điện, những tờ báo nói về chiến tranh và giá vàng như ba mày vẫn làm. Có khi biết chữ xong, mình sẽ hết thấy vui như bây giờ."
Tôi lặng người trước suy nghĩ của Hải sún. Tôi nhớ về ba, người hằng đêm vẫn ngồi bên bàn làm việc với những xấp tài liệu dày cộp và đôi mắt mệt mỏi sau cặp kính. Ba biết rất nhiều chữ, ba có thể đọc được cả những cuốn sách dày bằng cái gối của tôi. Nhưng có vẻ như càng biết nhiều chữ, ba càng ít cười hơn.
"Có lẽ họ muốn mình biết chữ để mình không bị ai lừa," tôi cố gắng tìm một lý do tích cực. "Mẹ tao bảo không biết chữ là khổ lắm, giống như đi trong bóng tối mà không có đèn vậy."
"Nhưng ở dưới gầm bàn của mày đâu có chữ, sao tao với mày vẫn thấy vui?" Hải sún vặn lại.
Tôi không trả lời được. Quả thật, thế giới tuyệt vời nhất của tôi được xây dựng bằng hình ảnh, bằng âm thanh và bằng cảm xúc, chứ không phải bằng những quy tắc văn phạm.
Khi tiếng trống vào lớp vang lên, tôi cảm thấy một nỗi buồn man mác. Tôi nhận ra rằng, từ hôm nay, thời gian của tôi sẽ được chia thành những tiết học 45 phút, cuộc đời của tôi sẽ được đánh giá bằng những con điểm đỏ chói, và những giấc mơ của tôi sẽ phải nằm gọn trong những ô vuông của cuốn vở ô ly.
Tiết học tiếp theo là môn Tập đọc. Cô Nguyệt gọi từng bạn đứng dậy đọc những âm vần đầu tiên. Đến lượt tôi, tôi đứng dậy, cảm thấy hàng chục cặp mắt đang đổ dồn vào mình. Tôi nhìn lên bảng, chữ "o" tròn xoe như quả trứng gà, chữ "ô" thì có thêm cái nón.
"O... Ô... Ơ..." tôi đọc, giọng run run.
Cô Nguyệt gật đầu khích lệ: "Tốt lắm, Tí. Con đọc rất rõ ràng."
Một cảm giác ấm áp bỗng lan tỏa trong ngực tôi. Đó là một niềm vui mới mẻ, khác hẳn với niềm vui khi bắt được một con dế hay khi chia nhau quả khế ngọt. Đó là niềm vui của việc "giải mã" được thế giới. Những hình thù kỳ lạ kia bỗng chốc không còn là những sinh vật đe dọa nữa; chúng bắt đầu kể cho tôi nghe những câu chuyện.
Chữ "o" nhắc tôi nhớ đến quả bóng nhựa tôi hằng ao ước. Chữ "ô" giống như cái ô mà ông nội hay cầm đi mỗi khi trời mưa. Hóa ra, chữ cái không phải là những xiềng xích; chúng là những viên gạch để tôi xây dựng nên những gầm bàn khổng lồ hơn, xa xôi hơn trong trí tưởng tượng của mình.
Chiều hôm đó, khi tan trường, ba đã đợi sẵn ở cổng. Ba bế thốc tôi lên xe: "Thế nào, ngày đầu làm học sinh có bị 'tiên hắc ám' bắt nạt không?"
"Dạ không ba ơi! Cô giáo Nguyệt tốt lắm. Con còn biết viết cả mái nhà chữ A nữa!"
Ba cười, tiếng cười giòn tan hòa vào làn gió chiều. Về đến nhà, việc đầu tiên tôi làm là chạy ngay xuống gầm bàn gỗ. Nhưng lần này, tôi mang theo một mẩu phấn trắng. Tôi viết một chữ A thật to lên chân bàn gỗ.
Bà cụ Điếc đi ngang qua, thấy tôi đang lúi cúi viết lách thì dừng lại, nheo mắt nhìn: "Tí làm gì đấy con? Vẽ bùa à?"
"Không phải bùa đâu bà ơi! Đây là chữ A, chữ đầu tiên của thế giới đấy!" tôi hét to vào tai bà.
Bà cụ cười móm mém, xoa đầu tôi: "Chữ nghĩa là cái nghiệp đấy con ạ. Học cho giỏi để sau này làm thầy, làm cán bộ nhé."
Tôi nhìn chữ A trên chân bàn. Tôi không muốn làm thầy, cũng chẳng muốn làm cán bộ. Tôi chỉ muốn dùng những con chữ này để viết lại những câu chuyện của vương quốc gầm bàn, để một mai khi tôi lớn lên, khi gầm bàn này không còn chứa nổi thân hình của tôi nữa, những ký ức ấy vẫn còn mãi trên mặt gỗ.
Tối hôm đó, tôi thấy ba ngồi bên bàn học của mình. Ba không đọc báo, ba đang cầm cuốn vở của tôi, nhìn ngắm chữ A méo mó với một vẻ mặt vô cùng trân trọng.
"Ba ơi, sao ba lại nhìn chữ của con lâu thế?"
Ba kéo tôi vào lòng: "Ba đang nhìn thấy những bước chân đầu tiên của con vào một thế giới rộng lớn. Ba biết là nó sẽ rất mệt mỏi, đôi khi những con chữ sẽ làm con nhức đầu, nhưng con hãy nhớ rằng, mỗi chữ cái con học được là một chiếc chìa khóa để mở ra một cánh cửa bí mật."
Tôi dựa vào ngực ba, chợt thấy người lớn cũng thật dễ hiểu. Họ ép chúng tôi đi học không phải vì họ muốn làm khổ chúng tôi, mà vì họ sợ rằng nếu không có những chiếc chìa khóa ấy, chúng tôi sẽ bị mắc kẹt mãi mãi trong những gầm bàn chật hẹp, không bao giờ thấy được sự hùng vĩ của bầu trời.
Nỗi sợ về những con chữ khổng lồ dần dần tan biến, nhường chỗ cho một sự tò mò háo hức. Tôi bắt đầu tìm kiếm những con chữ ở khắp mọi nơi: trên nhãn bao thuốc lá của ông nội, trên vỏ hộp sữa của mẹ, và cả trên những tấm biển hiệu rỉ sét ở bưu điện cũ.
Hải sún cũng bắt đầu "yêu" chữ nghĩa theo cách riêng của nó. Nó không thích viết chữ A, nó thích vẽ chữ "H" vì nó bảo chữ đó trông giống như một cái thang để leo lên cây ổi. Chúng tôi nhận ra rằng, trường học không phải là một pháo đài giam cầm, mà là một nơi huấn luyện để chúng tôi trở thành những "hiệp sĩ ngôn từ".
Ngày đầu tiên đến trường đã khép lại bằng một giấc ngủ sâu. Trong mơ, tôi thấy mình đang cưỡi trên lưng một chữ A khổng lồ, bay qua những cánh đồng khế, qua những đám tang của mèo mướp và qua cả những hòm thư bưu điện. Ở trên cao ấy, tôi thấy thế giới thật bao la, và những con chữ không còn đen ngòm đáng sợ nữa, chúng lấp lánh như những vì sao đêm Trung Thu.
Tôi hiểu rằng, lớn lên nghĩa là phải học cách chấp nhận những kỷ luật, nhưng đồng thời cũng là để mở rộng biên giới của tâm hồn. Gầm bàn gỗ của tôi vẫn ở đó, vẫn là nơi trú ẩn thiêng liêng, nhưng tâm trí tôi đã bắt đầu vươn ra xa hơn, theo những nét phấn trắng của cô giáo Nguyệt.
"Tùng! Tùng! Tùng!"
Tiếng trống trường trong tâm tưởng tôi bây giờ không còn là một mệnh lệnh khô khan. Nó là nhịp đập của một cuộc hành trình mới. Một cuộc hành trình mà ở đó, tôi sẽ không chỉ quan sát thế giới, mà còn sẽ viết nên thế giới của chính mình — bắt đầu từ một chữ A méo mó nhưng tràn đầy hy vọng.
Sáng hôm sau, tôi tự mình đeo cặp, không đợi mẹ giục. Tôi chạy sang nhà Hải sún, gọi to: "Hải ơi! Đi học thôi! Hôm nay mình sẽ học viết cái cầu thang chữ H của mày đấy!"
Hải sún chạy ra, răng sún cười rạng rỡ dưới nắng sớm. Hai đứa tôi nắm tay nhau, tung tăng bước trên con đường làng. Những con chữ khổng lồ giờ đây đã trở thành những người bạn nhỏ dẫn đường. Và tôi biết, dù mai này thế giới có rắc rối đến đâu, chỉ cần tôi còn giữ được sự ngây thơ để nhìn chữ "o" như quả trứng gà, tôi sẽ không bao giờ cảm thấy lạc lối.