Nếu ngày khai trường là một cuộc viễn chinh đầy hăm hở vào vùng đất mới, thì bài kiểm tra chính là trận chiến thực sự đầu tiên mà chúng tôi phải đối mặt. Trong thế giới của trẻ thơ, con số vốn dĩ rất hiền lành: số ba là ba viên bi xanh lấp lánh, số năm là năm ngón tay hay dính đầy nhựa cây khế, và số mười là một bàn tay đầy đủ niềm vui. Thế nhưng, khi bước vào lớp Một của cô Nguyệt, những con số bỗng nhiên mang một sức nặng ghê gớm. Chúng không còn là những người bạn nữa, mà trở thành những thẩm phán nghiêm khắc định đoạt việc chúng tôi là "con ngoan trò giỏi" hay là "đứa trẻ hư" trong mắt cha mẹ.
Sáng hôm ấy, bầu trời xám xịt như thể cũng đang lo lắng cùng lũ trẻ xóm tôi. Cô Nguyệt bước vào lớp với một xấp giấy trắng tinh khôi trên tay. Tiếng giày của cô gõ nhịp đều đặn trên nền gạch: "Cộp... cộp... cộp...". Âm thanh đó hôm nay nghe khô khốc lạ thường.
"Hôm nay chúng ta sẽ làm bài kiểm tra viết chữ cái và các phép tính cộng trong phạm vi mười các em nhé," cô Nguyệt thông báo bằng một giọng điềm tĩnh, nhưng đối với tôi và Hải sún, nó chẳng khác nào một hồi chuông báo động.
Hải sún ngồi bên cạnh tôi, nó đang mải mê gặm nát cái đuôi bút chì. "Tí ơi, tao quên mất dấu cộng quay hướng nào rồi. Nó nằm ngang hay nằm dọc?"
"Mày khùng quá, nó giống như cái ngã tư đường làng mình ấy," tôi thì thầm đáp, lòng bàn tay bắt đầu rịn mồ hôi.
Tờ giấy trắng được phát xuống. Nó nằm đó, lạnh lùng và thách thức. Cô Nguyệt bắt đầu đọc. Cô đọc đến đâu, tiếng bút chì rít trên giấy vang lên đến đó. Trong không gian yên lặng đến mức nghe rõ cả tiếng một con ruồi đang vo ve bên cửa sổ, tôi thấy mình lạc lõng vô cùng. Chữ "O" tròn xoe tôi tập viết hằng ngày bỗng nhiên hôm nay cứ méo mó như một quả trứng bị dập. Chữ "L" thì dài ngoằng như cái chân của bác bảo vệ Tư.
Nhưng rắc rối nhất vẫn là những phép tính. "Ba cộng bốn bằng mấy?". Tôi xòe bàn tay trái ra, đếm thầm: một, hai, ba. Rồi tôi định xòe tiếp bàn tay phải, nhưng bàn tay phải đang bận cầm bút. Tôi lúng túng, định dùng chân để đếm nhưng đôi giày xăng-đan mới của mẹ mua quá chật, tôi chẳng thể cử động được ngón chân nào.
Tôi nhìn sang Hải sún. Nó đang nhìn chằm chằm vào tờ giấy với vẻ mặt tuyệt vọng. Bất thình lình, tôi thấy một giọt nước tròn xoe rơi xuống trang giấy trắng của nó. Rồi giọt thứ hai, thứ ba. Trang giấy của Hải sún bắt đầu nhòe đi, những con chữ vốn đã méo mó giờ đây trông như những con nòng nọc đang bơi trong một vũng bùn.
Hải sún khóc. Nó không khóc thành tiếng, chỉ có những bờ vai rung lên bần bật. Nỗi sợ hãi thất bại đối với một đứa trẻ sáu tuổi đôi khi còn đáng sợ hơn cả bóng tối dưới gầm giường. Nó sợ về nhà sẽ thấy ánh mắt thất vọng của ba nó, sợ cái lỗ hổng răng sún của nó sẽ trở thành trò cười nếu nó không làm được bài.
Tôi vươn tay định nắm lấy tay nó, nhưng cô Nguyệt đã đi tới. Cô không mắng, cô chỉ nhẹ nhàng đặt tay lên vai Hải sún. "Sao thế Hải? Con thấy khó quá à?"
Hải sún ngước lên, mặt mũi lem luốc những vết chì và nước mắt. "Thưa cô... con không nhớ... con không nhớ số bảy viết thế nào... Số bảy có cái gậy hay không có cái gậy ạ?"
Cô Nguyệt mỉm cười, một nụ cười dịu dàng làm tan đi cái không khí đặc quánh của phòng học. Cô cúi xuống, dùng ngón tay vẽ một số bảy lên mặt bàn gỗ bụi bặm. "Nó giống như một chiếc cuốc nhỏ để bác nông dân ra đồng đấy con. Con cứ bình tĩnh, con làm được mà."
Tôi nhìn cảnh tượng đó và chợt nhận ra một điều mà sau này khi lớn lên tôi mới hiểu hết: Người thầy vĩ đại không phải là người dạy ta cách đạt điểm mười, mà là người dạy ta cách không sợ hãi trước những trang giấy trắng.
Bài kiểm tra kết thúc. Chúng tôi nộp bài trong sự hụt hẫng. Khi bước ra khỏi lớp, Hải sún không còn khóc nữa, nhưng nó im lặng lạ thường. Chúng tôi đi về phía gốc cây bàng già.
"Tí này, mày nghĩ mình có bị điểm kém không?" Hải sún hỏi, tay nó mân mê cái phù hiệu hơi bị tuột chỉ.
"Chắc là không đâu. Tao thấy chữ A của mày đẹp mà, dù nó hơi bị... ướt một tí," tôi cố gắng an ủi.
"Mẹ tao bảo, nếu tao được điểm mười, mẹ sẽ mua cho tao một con gà nhựa có thể kêu 'chíp chíp'. Nếu tao được điểm một, chắc mẹ sẽ biến tao thành con gà quay mất."
Tôi bật cười, nhưng trong lòng cũng lo lắng không kém. Ở nhà, ba tôi vốn rất coi trọng việc học. Ba luôn bảo: "Ba đi làm vất vả cũng chỉ để con có cái chữ vào đầu cho bằng người ta". Cái câu "bằng người ta" ấy giống như một quả tạ vô hình treo trên cổ tôi. Nếu tôi không được điểm mười, liệu tôi có còn là "người ta" trong mắt ba không?
Buổi chiều hôm sau, cô Nguyệt trả bài. Đó là khoảnh khắc hồi hộp hơn cả lúc chờ trăng lên đêm Trung Thu. Cô gọi tên từng bạn.
"Tí, tám điểm. Chữ viết khá nhưng phép cộng còn nhầm một câu."
Tôi cầm tờ giấy, cảm thấy một luồng điện chạy qua người. Tám điểm. Không phải mười, nhưng cũng không phải một. Tôi thở phào nhẹ nhõm. Nhưng khi nhìn sang Hải sún, tôi thấy nó đang cầm tờ giấy với một con số năm đỏ chói. Số năm — con số của sự lửng lơ, không hẳn là thất bại nhưng chắc chắn không phải là thành công.
Suốt con đường về nhà, Hải sún không nói một lời nào. Nó cứ nhìn đăm đăm vào đôi dép cao su của mình. Khi đi ngang qua bưu điện cũ, nó bỗng dừng lại.
"Tí, hay là mình gửi tờ giấy này cho ông Trời đi? Nhờ ông Trời sửa số năm thành số tám giống mày."
Tôi lắc đầu: "Ông Trời không sửa điểm đâu Hải ơi. Ba tao bảo điểm số là dấu vết của những gì mình đã làm. Mình làm sai thì mình phải nhận."
Hải sún thở dài, nó vò nát tờ giấy kiểm tra rồi định ném vào bụi rậm. Nhưng rồi nó khựng lại, từ từ vuốt phẳng tờ giấy ra. "Không được, mẹ tao bảo không được vứt bỏ những gì thuộc về mình, dù nó xấu hay đẹp."
Về đến nhà, tôi thấy ba đang ngồi uống trà ở hiên. Tôi rón rén đưa tờ giấy kiểm tra cho ba. Ba nhìn con số tám, rồi nhìn tôi. Tôi chuẩn bị tâm thế cho một bài thuyết giảng về việc tại sao lại nhầm phép cộng. Nhưng ba chỉ khẽ gật đầu.
"Tám điểm à? Thế là được rồi. Nhưng con có biết mình sai ở đâu không?"
"Dạ, con tính ba cộng bốn bằng sáu ạ."
Ba cười, nụ cười hiền hậu làm tôi thấy nhẹ nhõm vô cùng. Ba kéo tôi ngồi vào lòng. "Ba cộng bốn bằng bảy, giống như nhà mình có ba người, thêm bốn người khách nữa là bảy cái bát. Lần sau con cứ tưởng tượng ra cái bát, con sẽ không bao giờ nhầm."
Tôi ngước nhìn ba: "Ba ơi, nếu con được điểm năm như Hải sún, ba có mắng con không?"
Ba im lặng một lát, tay lơ đãng xoa lên những đường vân gỗ của chiếc bàn tròn. "Điểm số giống như cái gương vậy con ạ. Nó cho con thấy gương mặt của sự nỗ lực. Nếu con đã cố hết sức mà chỉ được năm điểm, ba sẽ không mắng. Ba chỉ buồn nếu con được mười điểm mà lại bằng cách nhìn bài của bạn."
Tôi chợt hiểu ra một triết lý lớn lao: Người lớn không yêu cầu chúng tôi phải hoàn hảo; họ chỉ yêu cầu chúng tôi phải trung thực với chính mình. Những giọt nước mắt của Hải sún trên trang giấy trắng không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, mà là dấu hiệu của việc nó thực sự quan tâm đến những gì mình đang làm.
Chiều hôm đó, tôi xuống gầm bàn gỗ. Tôi lấy tờ giấy kiểm tra tám điểm ra, dán nó lên vách gầm bàn bằng một mẩu băng dính cũ. Con số tám đỏ chói nhìn tôi, như một lời nhắc nhở về một buổi sáng mù sương và những phép tính nhầm lẫn.
Hải sún chạy sang, tay nó cầm tờ giấy năm điểm đã được vuốt phẳng phiu. "Tí ơi! Mẹ tao không biến tao thành gà quay đâu! Mẹ bảo năm điểm là... là 'nửa người' rồi, cố thêm năm điểm nữa là thành 'người nguyên vẹn'!"
Chúng tôi cười vang cả góc vườn. Nỗi sợ hãi về bài kiểm tra đã tan biến, nhường chỗ cho một bài học về sự chấp nhận. Chúng tôi nhận ra rằng, trang giấy trắng không đáng sợ, con số năm hay số tám cũng không định nghĩa được chúng tôi là ai. Chúng tôi vẫn là những vị hoàng đế của vương quốc gầm bàn, với những ước mơ không bao giờ bị giới hạn bởi những ô vuông vở tập viết.
Tôi nhìn ra ngoài sân, nắng chiều đang nhuộm vàng những quả khế ngọt. Một ngày nữa lại trôi qua, một bài kiểm tra đã nằm lại phía sau. Cuộc đời sau này chắc chắn sẽ còn hàng nghìn bài kiểm tra khác, khó khăn hơn, khắc nghiệt hơn cả những phép tính cộng của cô Nguyệt. Sẽ có những lúc chúng tôi nhận được con điểm không như ý, sẽ có những lúc chúng tôi muốn khóc trên những trang giấy trắng của cuộc đời.
Nhưng tôi biết, chỉ cần chúng tôi còn có ba mẹ đứng ở cổng trường chờ đợi, còn có những gầm bàn gỗ để trở về, và còn có những người bạn sẵn sàng chia sẻ cả những giọt nước mắt lẫn nụ cười, chúng tôi sẽ vượt qua được tất cả.
"Này Hải, nếu lần sau mày lại quên số bảy viết thế nào thì sao?" tôi hỏi.
"Thì tao sẽ mượn cái cuốc của ba tao mang vào lớp cho cô Nguyệt xem!" Hải sún dõng dạc trả lời, chiếc răng sún của nó lấp lánh dưới nắng.
Chúng tôi lại bắt đầu một cuộc chơi mới, nơi không có điểm số, chỉ có những tiếng cười giòn tan. Những giọt nước mắt trên trang giấy trắng của Hải sún đã khô từ lâu, nhưng dấu vết của nó dường như đã làm cho tình bạn của chúng tôi thêm bền chặt.
Người lớn thường quá coi trọng những con số, họ so sánh chúng như so sánh những món hàng. Họ quên mất rằng, đằng sau mỗi con số là một trái tim đang đập, một trí tưởng tượng đang bay bổng và một linh hồn đang tập những bước đi đầu tiên trên con đường trưởng thành đầy chông gai.
Tối hôm đó, tôi thấy ba ngồi ghi chép gì đó vào sổ tay. Tôi lại gần, thấy ba đang tính toán tiền học phí cho tôi và tiền thuốc cho ông nội. Ba thở dài, nhưng khi thấy tôi, ba vội vàng đóng sổ lại và mỉm cười.
"Ba cũng đang làm bài kiểm tra à ba?"
Ba ngẩn người ra một giây, rồi gật đầu: "Đúng rồi Tí. Người lớn ngày nào cũng phải làm bài kiểm tra. Có bài kiểm tra về lòng kiên nhẫn, có bài về sự chịu đựng, và có cả bài kiểm tra về cách làm một người cha tốt nữa."
"Thế ba được mấy điểm ạ?"
Ba ôm tôi vào lòng, hôn lên trán tôi. "Chỉ cần con ngoan và biết yêu thương, ba lúc nào cũng tự cho mình điểm mười."
Tôi nhắm mắt lại, cảm thấy mình là đứa trẻ giàu có nhất thế gian. Điểm mười của ba không nằm trên giấy, nó nằm trong hơi ấm của cái ôm này.
Vương quốc gầm bàn của tôi tối nay tràn ngập ánh sáng. Tôi thầm hứa với lòng mình, ngày mai tôi sẽ tập viết chữ số bảy thật đẹp, không phải để được gà nhựa, mà để thấy ba luôn được "điểm mười" trong bài kiểm tra của chính mình.
Tháng Chín trôi qua trong những nỗ lực thầm lặng. Những trang giấy trắng dần đầy ắp những con chữ, những phép tính. Chúng tôi không còn sợ hãi những bài kiểm tra nữa, vì chúng tôi đã biết rằng, mỗi sai lầm là một nấc thang để dẫn đến sự hiểu biết. Và quan trọng hơn cả, chúng tôi biết rằng, dù có chuyện gì xảy ra, tình yêu thương vẫn là con số lớn nhất, bao trùm lên mọi phép tính của cuộc đời.