Đảo Vàng vốn là một vương quốc tự cung tự cấp về mặt giải trí. Niềm vui của chúng tôi được dệt nên từ những sợi dây chuối, những con cào cào lá tre hay những trận cầu rực lửa trên sân phơi lúa. Thế nhưng, vào một buổi chiều khi nắng bắt đầu nhạt màu trên những ngọn cau, một âm thanh lạ kỳ bỗng vang lên từ phía con đường mòn dẫn ra bến sông. Đó không phải là tiếng mõ trâu đều đặn, cũng không phải tiếng sáo diều vi vu, mà là tiếng kèn đồng rè rè xen lẫn tiếng trống lụp bụp đầy phấn khích.
Gánh xiếc rong đã đến.
Đối với lũ trẻ ở một vùng quê quanh năm chỉ biết đến màu xanh của mạ và màu vàng của lúa, gánh xiếc giống như một con tàu vũ trụ vừa hạ cánh xuống trái đất. Họ mang theo mùi của bụi đường viễn xứ, mùi của những bộ trang phục sặc sỡ đã sờn cũ và quan trọng nhất là mang theo hơi thở của một thế giới khác – nơi mà những quy luật vật lý dường như bị bẻ cong bởi những đôi tay ma thuật.
"Nhìn kìa! Có cả một con khỉ mặc áo đỏ đang nhào lộn trên nóc xe!"
Thằng Tèo hét lên, tay nó chỉ về phía chiếc xe tải cũ kỹ, rỉ sét nhưng được trang trí bằng những dải ruy băng xanh đỏ tím vàng. Chiếc xe lừ lừ tiến vào bãi đất trống bên cạnh gốc đa, nơi vốn là "lãnh địa" của những trận đá bóng giẻ vụn của chúng tôi.
"Mày có thấy cái ông chú râu dài kia không? Tao cá là chú ấy có thể biến ra hoa hồng từ lỗ tai đấy." – Con Tí thì thầm, đôi mắt nó mở to hết cỡ, tràn đầy sự ngưỡng mộ pha chút sợ hãi.
Tôi đứng lặng người giữa đám đông trẻ con đang ùa ra như ong vỡ tổ. Gánh xiếc rong không chỉ mang đến niềm vui, họ mang đến sự náo động. Trong khoảnh khắc ấy, vương quốc Đảo Vàng vốn bình lặng bỗng chốc trở nên chật chội và nhỏ bé trước sự hiện diện của những con người phương xa này.
Họ bắt đầu dựng rạp. Những tấm bạt màu xanh công nhân được căng lên, cột vào những cọc tre đóng xuống lòng đất khô khốc. Một người đàn ông có làn da sạm nắng, đôi mắt sâu hoắm đầy vẻ mệt mỏi nhưng lại nở nụ cười rất tươi, bước ra thông báo bằng cái loa cầm tay:
"Hỡi các bà con cô bác, hỡi những hiệp sĩ nhí của vùng đất xinh đẹp này! Tối nay, tại đây, một thế giới huyền bí sẽ mở ra! Hãy chuẩn bị tinh thần để thấy những điều chưa từng thấy, nghe những điều chưa từng nghe!"
Tèo nhìn tôi, ánh mắt nó lấp lánh một dự tính "đại quy mô":
"Mùi, Tí, chúng mình phải tìm cách vào xem. Nghe nói vé vào cửa là bằng tiền thật, mà tụi mình thì chỉ có tiền lá mít thôi."
"Thế phải làm sao?" – Tí lo lắng – "Bố mẹ tao chắc chắn sẽ bảo xem xiếc là phí tiền, thà để mua đường phổi còn hơn."
"Chúng ta sẽ không mua vé." – Tèo hạ thấp giọng, vẻ mặt của một thủ lĩnh đang dàn trận – "Chúng ta sẽ làm những 'điệp viên bóng đêm'. Tao đã quan sát rồi, phía sau rạp, chỗ có bụi chuối già ấy, tấm bạt hơi bị trùng. Chỉ cần chui qua đó là chúng mình sẽ có mặt ở hàng ghế đầu của thiên đường."
Trời sập tối. Ánh đèn dầu từ những ngôi nhà lá bắt đầu leo lét, nhưng phía bãi đất trống lại rực rỡ bởi những ngọn đèn bão và vài chiếc bóng đèn điện chạy bằng máy phát nổ xình xịch. Mùi khói dầu quyện với mùi bắp rang bơ – một thứ mùi xa lạ và quyến rũ – lan tỏa khắp không gian.
Ba đứa chúng tôi dắt tay nhau, rón rén đi vòng qua phía sau rạp xiếc. Đêm ở đồng quê tĩnh lặng đến mức tôi có thể nghe thấy cả tiếng tim mình đập liên hồi. Gió thổi qua rặng chuối, những tàu lá xào xạc nghe như những lời cảnh báo.
"Suỵt! Nhẹ thôi Tèo, mày lại dẫm phải lá khô rồi." – Tôi nhắc nhở.
"Tại cái bụi chuối này nó nhiều gai quá." – Tèo làu bàu nhưng vẫn khéo léo gạt những tàu lá sang một bên.
Chúng tôi tiếp cận được tấm bạt xanh. Quả đúng như Tèo nói, có một khe hở nhỏ ở sát mặt đất. Từng đứa một bò vào, cảm giác bùn đất bám vào áo quần và hơi nóng từ bên trong rạp phả ra. Khi tôi vừa chui đầu vào, một cảnh tượng rực rỡ hiện ra trước mắt.
Dưới ánh sáng chói chang của những ngọn đèn, một cô gái mặc bộ đồ lấp lánh đang đứng trên một sợi dây mảnh mai vắt ngang qua sân khấu. Cô ấy di chuyển nhẹ nhàng như một cánh bướm, đôi tay cầm một chiếc quạt nan xòe rộng để giữ thăng bằng. Phía dưới, hàng trăm người dân trong làng, những gương mặt vốn thường ngày chỉ biết đến công việc ruộng đồng, giờ đây đang há hốc mồm kinh ngạc.
"Kìa! Cô ấy đang bay!" – Tí thốt lên, tay nó bịt chặt miệng để không reo hò quá lớn.
"Đấy không phải là bay, đấy là sự tập trung cực độ." – Thằng Tèo ra vẻ thông thái, dù đôi mắt nó cũng đang dán chặt vào sợi dây thừng kia – "Tao nghe nói những người này phải tập luyện từ khi còn nhỏ xíu, cơ thể họ dẻo như dây sắn ấy."
Chương trình tiếp tục với màn ảo thuật của người đàn ông râu dài. Ông ta đặt một chiếc mũ không lên bàn, gõ nhẹ ba cái, và đột nhiên, một đôi chim bồ câu trắng muốt vỗ cánh bay ra, lượn một vòng trên đầu khán giả trước khi biến mất vào bóng tối của mái rạp. Cả rạp xiếc ồ lên tán thưởng. Tiếng vỗ tay vang dội như sấm rền.
Tôi ngồi thu mình trong bóng tối sau những hàng ghế gỗ, lòng dâng lên một cảm xúc khó tả. Những con người này, họ đi từ nơi này sang nơi khác, mang theo những ảo ảnh để sưởi ấm tâm hồn cho những làng quê nghèo. Cuộc đời họ có lẽ cũng giống như những con chim bồ câu kia, bay đến rồi đi, chẳng để lại gì ngoài những tiếng ồ à kinh ngạc.
"Này Mùi, mày có nghĩ những người này có nhà không?" – Tèo bỗng hỏi, giọng nó trầm xuống.
"Chắc là cái xe tải kia chính là nhà của họ." – Tôi trả lời.
"Thế thì buồn nhỉ? Họ không có cánh đồng lúa, không có ngôi miếu cổ, cũng không có Đảo Vàng để quay về." – Con Tí bùi ngùi – "Họ cứ phải diễn mãi những trò này để đổi lấy vài đồng bạc lẻ và tiếng vỗ tay của người lạ."
Câu nói của con Tí làm tôi sực tỉnh. Đằng sau những trang phục lấp lánh kia, tôi bắt đầu nhận thấy những vết vá trên tấm bạt, những nếp nhăn trên trán người ảo thuật và sự mệt mỏi trong đôi mắt của cô gái đi dây. Thế giới của họ rực rỡ nhưng cũng đầy chông chênh, hệt như sợi dây thừng mà cô gái đang đứng trên đó.
Sau buổi diễn, khi khán giả đã giải tán và đèn bắt đầu tắt, ba đứa chúng tôi vẫn nán lại bên ngoài rạp. Chúng tôi thấy những thành viên gánh xiếc đang quây quần bên một bếp lửa nhỏ ở phía sau xe tải. Họ ăn những bát cơm đạm bạc, trò chuyện nhỏ nhẹ bằng một chất giọng phương xa mà chúng tôi nghe không rõ lắm.
"Chú ơi!" – Thằng Tèo bỗng nhiên đánh bạo bước ra khỏi bóng tối, tiến về phía người ảo thuật râu dài.
Người đàn ông ngẩng đầu lên, nhìn thấy ba đứa trẻ lấm lem bùn đất, ông không mắng mà chỉ mỉm cười hiền hậu:
"Chào các hiệp sĩ nhỏ. Các cháu vào xem xiếc bằng lối 'bí mật' hả?"
Ba đứa đứng hình. Hóa ra ông ấy biết hết, chỉ là ông ấy đã để yên cho chúng tôi được tận hưởng phép màu.
"Dạ... chúng cháu xin lỗi chú." – Tôi lí nhí.
"Không sao, nghệ thuật là dành cho tất cả mọi người, đặc biệt là những đứa trẻ có đôi mắt tò mò như các cháu." – Ông chú ảo thuật lấy từ trong túi ra một quả cam nhỏ, tung hứng nó bằng một tay – "Các cháu có thích cuộc sống nay đây mai đó như chú không?"
"Chúng cháu thích xiếc, nhưng chúng cháu không muốn rời xa Đảo Vàng." – Tèo trả lời chắc nịch.
Ông chú cười, ánh mắt phản chiếu ánh lửa bập bùng:
"Đúng lắm. Đừng bao giờ rời bỏ mảnh đất của mình nếu không thực sự cần thiết. Chú đi khắp nơi, diễn hàng ngàn trò, nhưng trong giấc mơ chú vẫn thấy mình đang ngồi dưới gốc đa làng cũ đấy thôi."
Ông chú đưa cho mỗi đứa một múi cam ngọt lịm, rồi ông lấy từ sau tai thằng Tèo ra một đồng xu nhỏ một cách thần kỳ:
"Cầm lấy đi, đây là món quà cho những điệp viên bóng đêm. Hãy giữ lấy niềm tin vào những điều kỳ diệu, vì khi các cháu lớn lên, thế giới sẽ cố gắng thuyết phục các cháu rằng chẳng có phép màu nào tồn tại đâu."
Chúng tôi dắt tay nhau đi về trong đêm tối. Hương cam vẫn còn đọng lại trên đầu ngỡi, ngọt và thanh khiết. Đêm nay, Đảo Vàng dường như rộng lớn hơn một chút. Nó không còn chỉ là thế giới của bùn đất và lúa gạo, mà đã được thêu dệt thêm những sợi tơ màu sắc của niềm mơ ước từ phương xa.
"Này, tao nghĩ ông chú ảo thuật đó là một vị tiên." – Con Tí khẳng định – "Tiên không nhất thiết phải có cánh, chỉ cần họ làm cho người ta thấy hạnh phúc trong chốc lát là được rồi."
"Còn tao," – Thằng Tèo lật qua lật lại đồng xu – "Tao sẽ học cách tung hứng. Tao sẽ tung hứng những hạt lúa, tung hứng những viên bi ve. Tao muốn làm cho bố mẹ tao cười khi họ đi làm đồng về mệt mỏi."
Tôi nhìn lên bầu trời, thấy những vì sao dường như cũng đang biểu diễn một màn xiếc ánh sáng kỳ vĩ trên sân khấu của vũ trụ. Gánh xiếc rong rồi sẽ đi, để lại bãi đất trống với những dấu chân và những mẩu ruy băng rách. Nhưng trong lòng chúng tôi, một hạt giống của sự lãng mạn đã được gieo xuống. Chúng tôi hiểu rằng, ngoài kia có những cuộc đời khác, những cách sống khác, và dù ở đâu, con người cũng cần những ảo ảnh đẹp đẽ để làm dịu đi những nhọc nhằn của thực tế.
Ngày hôm sau, gánh xiếc nhổ trại. Chiếc xe tải cũ kỹ lại lăn bánh trên con đường bụi mù, mang theo tiếng kèn đồng rè rè mờ dần về phía cuối chân trời. Đảo Vàng quay trở lại với nhịp sống vốn có của nó. Tiếng trâu bò gọi nhau, tiếng liềm cắt vào gốc rạ, tiếng gió thổi qua rặng tre.
Thế nhưng, có cái gì đó đã vĩnh viễn thay đổi.
Tôi thấy thằng Tèo đứng bên bờ mương, cố gắng tung hứng ba hòn sỏi bằng một tay. Tôi thấy con Tí thử đi thăng bằng trên một thân cây chuối đổ, đôi tay giang rộng như cánh chim. Và tôi, tôi ngồi dưới gốc đa, mở cuốn sổ tay của mình ra để ghi lại những gì đã thấy. Tôi không viết về những trò ảo thuật, tôi viết về đôi mắt của người đàn ông râu dài khi nhìn vào ngọn lửa.
"Mùi ơi, mày viết gì đấy?" – Tèo chạy lại, mồ hôi nhễ nhại.
"Tao viết về gánh xiếc. Tao muốn giữ họ lại ở đây, trong những trang giấy này, để khi nào họ đi xa, họ vẫn còn hiện diện trong vương quốc của mình."
Tèo gật gù:
"Phải đấy. Chữ nghĩa của mày cũng là một loại ảo thuật. Mày biến những thứ đã biến mất trở thành hiện hữu."
Đúng thế. Tuổi thơ của chúng tôi cũng là một gánh xiếc rong. Nó đến vào một buổi chiều rực nắng, biểu diễn những màn nhào lộn tuyệt vời của cảm xúc, rồi một ngày nào đó, nó cũng sẽ nhổ trại và ra đi, mang theo những chú hề, những cô gái đi dây và những ảo thuật gia. Cái xe tải của thời gian sẽ chở chúng tôi rời khỏi Đảo Vàng để đến với những thành phố xa lạ, những vùng đất của người lớn đầy rẫy những lo toan.
Nhưng chừng nào chúng tôi còn nhớ được mùi cam ngọt, nhớ được ánh sáng từ những ngọn đèn bão và niềm tin vào việc chim bồ câu có thể bay ra từ một chiếc mũ không, chừng đó chúng tôi vẫn còn giữ được chiếc vé vào cửa của thiên đường tuổi thơ.
Chiều hôm ấy, ba đứa chúng tôi nằm dài trên đống rơm khô, nhìn mây bay trên đầu. Những đám mây hôm nay cũng giống như những con thú trong gánh xiếc: có con giống chú khỉ áo đỏ, có con giống con voi khổng lồ. Chúng tôi nằm đó, không nói gì, chỉ để cho trí tưởng tượng bay cao, bay xa, vượt qua cả rặng núi, đến tận nơi mà gánh xiếc đang dừng chân tiếp theo.
"Mùi này, nếu sau này tao làm ảo thuật gia thật, tao sẽ biến Đảo Vàng này thành một biển bánh kẹo cho tất cả trẻ con thế giới." – Tèo lầm bầm trong cơn ngái ngủ.
"Thế thì răng chúng nó sẽ sún hết mất." – Tí cười khúc khích.
Tiếng cười tan vào gió chiều. Một chương nữa của tuổi thơ lại khép lại, nhưng nó mở ra một chân trời mới của những ước mơ. Gánh xiếc rong có thể đã đi, nhưng ảo ảnh về một thế giới kỳ diệu thì vẫn còn lại, lấp lánh như đồng xu nhỏ trong túi áo của thằng Tèo.
Và tôi biết, dù cuộc đời có ném cho tôi bao nhiêu gian nan, tôi cũng sẽ học được cách giữ thăng bằng trên sợi dây thừng của số phận, giống như cô gái ấy, với một chiếc quạt nan của niềm tin và một trái tim không bao giờ ngừng rung động trước cái đẹp.
Đảo Vàng vẫn nằm đó, bao dung và lặng lẽ, chứng kiến những đứa trẻ của nó lớn lên qua từng mùa gặt, qua từng trận mưa và qua cả những ảo ảnh từ phương xa đưa tới. Chúng tôi chính là những diễn viên chính trên sân khấu của chính mình, và dù không có khán giả, chúng tôi vẫn sẽ diễn một màn đời thật rực rỡ dưới ánh nắng vàng óng của quê hương.