Sáng thứ Hai tại Thành Phố Z không bắt đầu bằng tiếng chim hót hay ánh bình minh dịu dàng, mà bằng tiếng gầm rú của những động cơ xe buýt kẹt cứng và tiếng máy xúc của anh Lấp đang dọn dẹp một đống xà bần bị đổ trộm đêm qua.
Linh "Maps" ngồi trong văn phòng máy lạnh của Ban Quy hoạch Đô thị Thông minh, nhìn vào bản đồ 3D của dự án "Phố Đi Bộ Kiểu Mẫu". Trên màn hình, mọi thứ thật hoàn hảo: những hàng cây xanh mướt thẳng tắp, vỉa hè lát đá granite bằng phẳng, và không hề có một sợi dây điện nào lộ ra ngoài. Nhưng khi cô nhìn qua cửa sổ xuống con đường thực tế bên dưới, cô chỉ thấy một chiếc cột điện "Trăm tay" đang oằn mình gánh một búi dây cáp to bằng vòng người ôm, trông như một con quái vật mực đen ngòm đang rình rập vồ lấy người đi đường.
"Linh này, bản thiết kế của em đẹp lắm, nhưng em quên mất một chi tiết quan trọng rồi," giọng ông Xoay vang lên đầy vẻ dạy dỗ từ phía sau.
Linh xoay ghế lại, thấy ông Xoay đang cầm một ly cà phê, cặp kính cận dày cộm đeo ngược khiến khuôn mặt ông trông càng thêm phần "trừu tượng".
"Dạ thưa sếp, chi tiết gì ạ?" Linh lễ phép hỏi.
"Em chưa tính đến 'yếu tố nghệ thuật của sự ngẫu hứng'," ông Xoay vừa nói vừa vung tay vẽ một vòng tròn trống rỗng vào không trung. "Em vẽ vỉa hè rộng 5 mét cho người đi bộ là quá lãng phí. Chúng ta phải chia nó ra: 1 mét cho tủ điện, 1 mét cho bồn hoa, 2 mét cho các hộ kinh doanh thuê chỗ đặt bàn ghế, và 1 mét cuối cùng... chúng ta sẽ dành để trồng cây xanh mọc nghiêng 45 độ. Như thế mới tạo ra cảm giác chuyển động đô thị!"
Linh há hốc mồm: "Nhưng sếp ơi, nếu vậy thì người đi bộ sẽ đi vào đâu ạ?"
Ông Xoay cười hiền hậu, vỗ vai cô: "Người đi bộ ở Thành Phố Z có kỹ năng của diễn viên xiếc, em không phải lo. Họ có thể đi thăng bằng trên gờ bó vỉa hoặc đu dây qua các tủ điện. Đó gọi là sự tương tác chủ động giữa con người và hạ tầng!"
Linh cảm thấy một cơn đau đầu âm ỉ kéo đến. Cô chợt nhớ đến Minh "Google" và những lời mỉa mai của anh về "nỗi lòng của gạch đá". Cô quyết định phải làm một cái gì đó khác đi. Thay vì ngồi đây nghe ông Xoay giảng về nghệ thuật sắp đặt, cô cần phải đối mặt với thực tế.
Chiều hôm đó, Linh đứng đợi Minh ở ngã ba quán trà đá bà Tám Cắt. Cô không mặc váy công sở nữa mà thay bằng quần jean, áo phông và đi một đôi giày thể thao bền chắc.
"Ồ, hôm nay kỹ sư không đi taxi à?" Minh dừng xe, gạt chân chống, nheo mắt nhìn cô. "Bộ trang phục này trông có vẻ sẵn sàng cho một cuộc đào tẩu đấy."
"Tôi muốn đi cùng anh," Linh nói thẳng, giọng kiên quyết. "Tôi muốn thấy cái 'tọa độ logic' của anh. Tôi muốn biết tại sao bản đồ của tôi luôn sai, còn bộ não của anh luôn đúng."
Minh im lặng một lúc, nhìn Linh từ đầu đến chân rồi thở dài: "Cô có biết đi theo tôi là phải chấp nhận hít khói bụi, lội nước cống và đôi khi là phải chạy trốn khỏi sự truy đuổi của những con chó dữ trong hẻm không?"
"Tôi sẵn sàng," Linh đáp, tay nắm chặt chiếc điện thoại đang mở sẵn ứng dụng ghi chú.
"Được thôi. Nhưng tôi không miễn phí đâu đấy. Một buổi chiều làm 'phụ xe' cho tôi, đổi lại cô phải giải thích cho tôi hiểu tại sao cái tòa nhà 'Mỏng nhất hành tinh' kia lại được cấp phép xây dựng ngay giữa ngã ba đường," Minh chỉ tay về phía một công trình trông như một tờ giấy dán vào không trung cách đó không xa.
Linh ngượng ngùng: "Cái đó... đó là do lỗi đánh máy trong bản quy hoạch... Tôi sẽ giải thích sau."
Cuộc hành trình bắt đầu. Minh dẫn Linh đi sâu vào những "vùng trắng" trên bản đồ – những khu dân cư mà ngay cả bưu điện cũng ngại gửi thư. Anh chỉ cho cô cách nhìn vào màu sắc của nhựa đường để biết đâu là đoạn đường vừa được "thăm hỏi" bởi đội thi công, cách nghe tiếng động cơ xe buýt để biết đoạn đường phía trước đang tắc đến mức nào.
"Nhìn cái ổ gà kia đi," Minh đột ngột dừng xe trước một cái hố nước đọng xám xịt. "Cô thấy nó là một cái hố, nhưng tôi thấy nó là một cái van xả áp cho cả khu này. Mỗi khi mưa xuống, nếu không có cái ổ gà này để nước tụ lại, móng của mấy căn nhà siêu mỏng đằng kia sẽ sụp ngay lập tức. Hạ tầng của chúng ta lỗi lầm đến mức, đôi khi những cái sai lại đang hỗ trợ để giữ cho cái sai lớn hơn không đổ sụp."
Linh lặng người. Những kiến thức về kỹ thuật bền vững của cô dường như đang bị bẻ gãy bởi những lý lẽ thực dụng đến đau đớn của Minh.
"Người ta cứ mắng gạch đá, mắng ổ gà," Minh tiếp tục, giọng thâm trầm. "Nhưng gạch đá nó không biết nói dối. Chỉ có con người vẽ lên nó mới biết nói dối thôi. Cái vỉa hè kia rộng 5 mét trên giấy của cô, thực tế nó chỉ còn 10 phân cho con người. Gạch đá nó cũng đau chứ, nó phải gánh cả tủ điện, cả quán bún chả, cả những tham vọng viển vông của các ông."
Trong suốt buổi chiều, Linh đã ghi chép đầy ắp sổ tay. Cô bắt đầu hiểu rằng Thành Phố Z không phải là một bài toán lỗi, mà là một thực thể sống đang cố gắng tồn tại theo cách riêng của nó, bất chấp những sự quy hoạch "linh hoạt" của ông Xoay hay những nhát cuốc của anh Lấp.
Khi hoàng hôn buông xuống, nhuộm đỏ những sợi dây điện chằng chịt, Minh thả Linh ở đầu phố.
"Hôm nay thế nào, kỹ sư? Có muốn quay lại văn phòng máy lạnh để vẽ tiếp 'Phố Đi Bộ' không?"
Linh nhìn xuống đôi giày thể thao đã bám đầy bùn, khẽ mỉm cười: "Tôi sẽ vẽ lại. Nhưng lần này, tôi sẽ vẽ cả những con hẻm xuyên qua phòng khách nhà bà Sáu Điếc."
Minh nhếch mép, nổ máy xe chuẩn bị cho đơn hàng đêm. "Khá đấy. Nhưng nhớ đừng ghi tên tôi vào bản đồ. Tôi không muốn bị bà Tám Cắt kiện vì làm lộ bí mật kinh doanh đâu."
Tối hôm đó, trong sổ tay của Minh có thêm một dòng: "Ngày 18, phụ xe mới: Kỹ sư Linh. Kỹ năng: Biết lắng nghe gạch đá. Đánh giá: Có tiềm năng trở thành 'Thổ địa'. Ghi chú: Phải tăng phí ship vì hôm nay chở thêm một người và 50 trang ghi chép về nỗi buồn đô thị."
Thành Phố Z về đêm vẫn ồn ào và lộn xộn, nhưng trong mắt Linh, những ánh đèn đường vàng vọt giờ đây không còn chỉ là những điểm sáng trên bản đồ, mà là những dấu hiệu của một sự sống mãnh liệt đang luồn lách giữa những kẽ hở của bê tông.