Cơn nắng tháng Năm chẳng bao giờ đứng yên một chỗ. Sau cái buổi trưa trốn ngủ đi hái ổi cùng thằng Cò và cái Bình, tôi trở về nhà với một bụng đầy ổi và một tâm hồn lơ lửng trên mây. Nhưng chỉ cần vừa bước chân qua cổng, nhìn thấy bóng dáng mẹ đang chuẩn bị quẩy đôi quang gánh ra đồng, cái sự hưng phấn trẻ con ấy bỗng chốc dịu lại, nhường chỗ cho một cảm giác mà mãi sau này tôi mới biết gọi tên là "xót xa".
Trời về chiều, nắng không còn gay gắt kiểu rót mật nữa mà bắt đầu chuyển sang một màu vàng quánh, đậm đặc và oi nồng. Người ta gọi đó là "nắng quái" – cái thứ nắng cuối ngày hung dữ nhất, như muốn vắt kiệt những giọt mồ hôi cuối cùng của người nông dân trước khi nhường chỗ cho bóng tối.
"Tí đấy à? Lại chạy rông cả trưa phải không con? Mau vào uống bát nước vối bà để trên bàn, rồi trông nhà cho mẹ ra đồng dặm nốt vạt lúa dưới đồng sâu," mẹ nói, tay vẫn thoăn thoắt buộc lại đôi quai dép cao su đúc.
Mẹ tôi không cao, người mẹ gầy mảnh khảnh nhưng đôi vai thì lúc nào cũng như gồng gánh cả bầu trời. Tôi đứng nhìn mẹ, ánh mắt vô tình dừng lại nơi lưng áo bà ba màu nâu đã sờn cũ. Cái màu nâu ấy vốn dĩ đã trầm buồn, nay dưới cái nắng quái ác, nó hiện lên rõ mệt mỏi. Và rồi, tôi nhìn thấy chúng – những vệt muối trắng xóa kết tinh thành từng mảng lớn sau lưng áo mẹ. Mồ hôi ướt đẫm rồi khô đi, rồi lại ướt, rồi lại khô, cứ thế lớp này chồng lên lớp kia tạo thành những "đường biên giới" của sự nhọc nhằn.
"Mẹ ơi, nắng thế này mẹ đợi mát rồi đi," tôi lân la lại gần, tay níu lấy vạt áo mẹ.
Mẹ cười, nụ cười làm những vết chân chim nơi khóe mắt xô lại vào nhau, hiền từ nhưng mệt mỏi: "Đợi mát thì trời tối mất con ạ. Lúa đang độ bén rễ, không dặm kịp thì vụ sau nhà mình lấy gì mà ăn? Con ở nhà ngoan, bà đang thêu áo trong buồng đấy."
Nói rồi, mẹ quẩy gánh bước đi. Tôi đứng tựa cửa, nhìn theo cái bóng gầy liêu xiêu của mẹ khuất dần sau rặng tre đầu ngõ. Màu nắng lúc này đổ dài trên mặt đất, khiến bóng mẹ kéo ra thật xa, thật mỏng manh. Tôi bỗng thấy hối hận vì buổi trưa đã không phụ bà phơi mứt mà lại trốn đi chơi.
Tôi quyết định không ở nhà. Chờ mẹ đi khuất, tôi lén chạy tắt qua lối mòn sau vườn, băng qua cánh đồng để ra chỗ mẹ đang làm. Cánh đồng sau mùa gặt trơ khấc những gốc rạ khô khốc, đất nứt nẻ dưới chân như những vết rạch của thời gian. Nắng từ trên cao dội xuống đầu, nắng từ dưới đất hầm hập bốc lên mặt. Tôi chạy mà cảm thấy như mình đang chui vào một cái lò bánh mì khổng lồ.
Khi ra đến bờ ruộng đồng sâu, tôi thấy mẹ đã đứng dưới bùn. Bùn ở đây thụt đến tận đầu gối, đen kịt và đặc quánh. Mẹ cúi rạp người, một tay bưng khay mạ, một tay thoăn thoắt cắm từng khóm lúa xuống bùn. Tiếng bùn kêu "loẹt xoẹt" theo mỗi bước chân mẹ di chuyển nghe sao mà nặng nề đến thế.
"Mẹ ơi!" Tôi gọi to từ trên bờ.
Mẹ giật mình ngẩng đầu lên, đưa tay quệt ngang mồ hôi trên trán, vô tình để lại một vệt bùn đen trên mặt. "Sao con lại ra đây? Nắng cháy đầu đấy Tí, về mau!"
"Con ra giúp mẹ một tay," tôi vừa nói vừa định xắn quần lội xuống.
"Thôi, thôi! Bùn sâu lắm, con lún xuống là không lên được đâu. Ngồi trên bờ kia, cầm lấy cái nón của mẹ mà che," mẹ xua tay, giọng kiên quyết.
Tôi đành ngồi bệt xuống cỏ, đội chiếc nón lá rách vành của mẹ. Chiếc nón vẫn còn hơi ấm của tóc mẹ, phảng phất mùi mồ hôi và mùi lá khô nồng nồng. Từ vị trí này, tôi quan sát mẹ kỹ hơn. Nắng chiều hắt trực tiếp vào lưng mẹ. Màu nắng ấy bây giờ không còn là "đồng xu vàng" nhảy múa trong kẽ lá vú sữa nữa. Nắng trên lưng mẹ là một màu nắng mặn chát. Nó đốt cháy vai áo, nó nhuộm bạc những sợi tóc lòa xòa ra ngoài vành nón, và nó làm nổi bật lên những vệt muối trắng nhức mắt.
Tôi chợt nhận ra, "màu nắng" của tuổi thơ tôi không chỉ có sự ngọt ngào của trái cây hay tiếng ve hát. Nó còn có cả vị mặn của muối trên vai áo mẹ, có cả sự cam chịu của những người đàn bà làng quê suốt đời bán lưng cho trời, bán mặt cho đất.
Bỗng nhiên, bầu trời vốn đang xanh ngắt bỗng chuyển sang một màu vàng đục, rồi nhanh chóng sầm lại. Những đám mây đen từ đâu kéo đến, lừng lững như những dãy núi di động, nuốt chửng lấy ánh nắng cuối ngày. Gió bắt đầu thổi mạnh, làm những rặng tre xa xa nghiêng ngả, rít lên từng hồi ghê rợn.
"Trời sắp giông rồi! Tí, chạy về mau con! Thu dọn mấy mẹt mứt của bà vào hiên nhé!" Mẹ hét lên, tay càng làm nhanh hơn để kịp xong nốt hàng lúa cuối cùng.
Tôi đứng dậy, nhìn mẹ vẫn đang hối hả dưới ruộng bùn, rồi lại nhìn bầu trời đen kịt. Những tia chớp tím ngắt bắt đầu rạch ngang bầu trời. Cơn mưa mùa hè luôn đến đột ngột và dữ dội như thế. Tôi chạy bán sống bán chết về nhà, lòng thầm cầu nguyện cho mẹ kịp về trước khi mưa đổ xuống.
Vừa chạy, tôi vừa ngoái lại nhìn. Trong ánh sáng nhạt nhòa cuối cùng của ngày, hình ảnh mẹ lầm lũi giữa cánh đồng mênh mông bỗng trở nên nhỏ bé nhưng cũng thật vĩ đại. Màu nắng đã tắt, nhưng những vệt muối trên lưng áo mẹ như vẫn còn sáng lên trong tâm trí tôi, một thứ ánh sáng rưng rưng mà có lẽ cả đời này tôi không bao giờ quên được.
Về đến nhà, tôi thấy bà nội đang lật đật bê từng mẹt mứt chuối vào nhà. Tôi lao vào giúp bà, hai bà cháu chạy đua với gió, với mây. Khi mẹt mứt cuối cùng vừa yên vị trong hiên cũng là lúc những hạt mưa to bằng hạt ngô bắt đầu ném rào rào xuống sân gạch.
Mùi đất nồng nặc bốc lên khi gặp nước, thứ mùi đặc trưng của làng quê sau những ngày nắng hạn. Tôi đứng ở bậc thềm, mắt đăm đăm nhìn ra ngõ nhỏ. Mưa trắng xóa cả đất trời, nhòe đi cả những rặng tre. Và trong màn mưa ấy, một bóng người đang chạy hối hả, chiếc nón lá nghiêng che cho tấm thân gầy.
Mẹ về đến hiên, toàn thân ướt sũng, bùn đất bám đầy ống chân. Mẹ không kịp thay đồ, việc đầu tiên là chạy lại xem mấy mẹt mứt của bà có bị ướt không. Khi thấy mọi thứ đã an toàn, mẹ mới thở phào, ngồi bệt xuống bậu cửa, vắt nước từ gấu áo bà ba.
Tôi lại gần, đưa cho mẹ chiếc khăn khô. Mẹ nhìn tôi, ánh mắt lấp lánh một niềm vui khó tả. Lúc đó, tôi thấy dù nắng đã tắt, dù mưa có lạnh, nhưng trong đôi mắt mẹ, trong nụ cười của mẹ, vẫn còn nguyên một màu nắng ấm áp – thứ nắng không bao giờ tắt, thứ nắng dành riêng để sưởi ấm cho tôi.
Tôi ngồi xuống bên cạnh, tựa đầu vào vai áo mẹ. Áo mẹ ướt lạnh, nhưng lòng tôi thì ấm sực. Tôi biết, từ ngày hôm nay, mỗi khi nhìn thấy nắng, tôi sẽ không chỉ thấy cái đẹp của nó, mà còn thấy cả những vệt muối trắng trên vai mẹ - biểu tượng của một tình yêu thương vô bờ bến.