Thiên nhiên ở làng quê tôi vốn hiền hòa là thế, nhưng cũng có lúc trở nên dữ dội và khắc nghiệt đến lạ lùng. Khi những cơn nắng tháng Năm dần thưa thớt, thay thế vào đó là những đợt gió mùa đông nam mang theo hơi ẩm nồng nặc, người già trong làng bắt đầu nhìn lên bầu trời với vẻ lo âu. Những đám mây không còn trắng xốp như bông mà nặng trĩu, xám xịt như chì, sà thấp xuống tận ngọn tre.
"Nước về rồi đấy," cha tôi nói khẽ khi đứng ở hiên nhà, mắt đăm đăm nhìn ra phía dòng sông Đáy.
Nước về. Hai từ ấy đối với đứa trẻ mười tuổi như tôi chỉ có nghĩa là được đi lội nước, được xem người lớn quăng chài bắt cá ngay trên mặt lộ. Nhưng đối với cha, đó là một cuộc chiến. Dòng sông hiền hòa ngày nào giờ đây trở mình hung dữ, nước đỏ ngầu phù sa dâng lên cuồn cuộn, nuốt chửng những bãi bồi trồng ngô, trồng đỗ.
Chỉ sau hai đêm mưa sầm sập, nước đã tràn qua mặt đê phụ, tràn vào những cánh đồng lúa đang thì con gái. Màu nắng vàng óng ả của những chương trước hoàn toàn biến mất, thay vào đó là một màu xám đục ngầu của nước lũ. Không gian bỗng chốc trở nên chật chội và ẩm ướt.
Cha tôi dường như không ngủ. Suốt đêm, tôi nghe tiếng bước chân cha đi lại ngoài hiên, tiếng rít thuốc lào sòng sọc và tiếng thở dài nặng nề hòa lẫn trong tiếng mưa rơi rào rào trên mái lá. Sáng sớm, cha mặc chiếc áo mưa nilon bạc phếch, vác cuốc ra đê cùng những người đàn ông trong xóm để be bờ, ngăn nước tràn vào nhà.
"Mẹ nó ở nhà trông thằng Tí, đừng cho nó ra mé sông, nước xiết lắm đấy," cha dặn vội rồi mất hút trong màn mưa trắng xóa.
Tôi ngồi trên bậc thềm cao nhất, nhìn sân gạch nhà nội giờ đã biến thành một cái ao nhỏ. Những mẹt mứt chuối của bà đã được cất kỹ trên gác bếp từ mấy hôm trước. Bà nội ngồi bỏm bẻm nhai trầu, đôi mắt mờ đục nhìn ra màn nước trắng xóa, miệng lẩm bẩm những câu kinh cầu cho bão lụt mau qua.
"Bà ơi, sao ông trời lại làm mưa nhiều thế ạ? Mứt của bà sẽ bị hỏng mất," tôi lo lắng hỏi.
Bà thở dài, nếp nhăn trên trán hằn sâu hơn: "Trời hành mà con. Có nắng thì phải có mưa, có được mùa thì phải có lúc thất bát. Chỉ thương cha con, vụ này lúa mà chết chìm hết thì lấy gì mà đóng học cho con."
Nghe đến đó, tim tôi thắt lại. Tôi chợt nhớ đến vệt muối trắng trên áo mẹ và những nhát cuốc mồ hôi của cha. Hóa ra, cái "màu nắng" ấm áp mà tôi hằng yêu thích lại mong manh đến thế trước sức mạnh của thiên nhiên.
Đến chiều ngày thứ ba, nước bắt đầu mấp mé cổng nhà. Cha trở về trong bộ dạng thê thảm, bùn đất bám đầy từ đầu đến chân, gương mặt xạm đi vì thức trắng và lạnh. Cha không nói gì, chỉ lẳng lặng ngồi xuống cạnh chum nước, múc từng gáo dội lên đôi bàn chân đã bợt bạt đi vì ngâm nước quá lâu.
Tôi lại gần, định hỏi cha về con đê, nhưng khi nhìn thấy gương mặt cha, tôi bỗng khựng lại. Đó không còn là người cha cười hiền lành dắt trâu về dưới ánh trăng nữa. Trên trán cha hiện rõ những đường kẻ dọc ngang của sự lo toan cực độ. Đôi mắt cha đỏ ngầu, không biết vì thiếu ngủ hay vì xót xa cho mấy sào lúa đang chìm trong biển nước.
"Cha ơi..." tôi khẽ gọi.
Cha ngẩng lên, nhìn thấy tôi, đôi mắt cha hơi dịu lại nhưng nỗi buồn thì không giấu được. Cha đưa bàn tay thô ráp, nứt nẻ xoa đầu tôi: "Tí ngoan, năm nay có lẽ nhà mình không có Tết to rồi con ạ. Lúa mất trắng cả rồi."
Giọng cha khàn đặc, nghe như tiếng gỗ mục va vào nhau. Tôi chưa hiểu hết nỗi đau của việc mất trắng, nhưng nhìn giọt nước mắt hiếm hoi lăn dài trên gò má xạm nắng của cha, tôi biết đó là một điều rất tệ. Mẹ từ trong bếp bước ra, tay cầm chiếc khăn khô, lặng lẽ lau tóc cho cha. Mẹ không nói lời an ủi nào, vì mẹ biết, lúc này lời nói cũng trở nên thừa thãi trước cảnh cơ hàn.
Đêm đó, cả nhà tôi nằm chen chúc trên chiếc giường tre kê sát cửa sổ. Tiếng nước vỗ bì bõm vào vách tường nghe như tiếng của một con quái vật đang rình rập. Cha vẫn thao thức. Trong bóng tối, tôi thấy cha ngồi dậy, mở cửa nhìn ra ngoài.
Kỳ lạ thay, giữa màn đêm đen kịt và tiếng mưa rả rích, tôi bỗng thấy một tia sáng le lói. Đó là ánh đèn dầu từ những nhà hàng xóm cũng đang thao thức như nhà tôi. Những ánh đèn nhỏ nhoi ấy phản chiếu trên mặt nước lũ, tạo thành những vệt sáng run rẩy.
Tôi chợt nhận ra rằng, ngay cả trong những ngày tăm tối nhất của mùa lũ, người dân quê tôi vẫn không bỏ cuộc. Họ vẫn thắp đèn, vẫn canh chừng con đê, vẫn nương tựa vào nhau để đi qua gian khó. Màu nắng rực rỡ ngoài kia có thể đã tắt, nhưng "màu nắng" trong lòng cha, lòng mẹ — sự kiên cường và tình yêu thương dành cho gia đình — thì vẫn cháy âm ỉ như ngọn đèn dầu trước gió.
Sáng hôm sau, mưa ngớt hạt. Nước bắt đầu rút chậm. Cha lại vác cuốc ra đồng, lần này không phải để ngăn nước, mà là để cứu vớt những gì còn sót lại. Mẹ cũng chuẩn bị rổ ranh, đi dọc các bờ mương để kiếm con cua, con ốc cải thiện bữa ăn.
Tôi đứng trên bờ đê, nhìn cánh đồng giờ đây tiêu điều, xơ xác. Những cây lúa xanh mướt hôm nào giờ nằm rạp dưới bùn đen. Nhưng trong cái khung cảnh hoang tàn ấy, tôi thấy những mầm xanh nhỏ bé vẫn đang cố vươn mình lên khỏi lớp bùn.
Và rồi, một tia nắng yếu ớt lách qua kẽ mây, chiếu xuống mặt ruộng. Màu nắng ấy không rực rỡ, không vàng óng, nó nhợt nhạt và mỏng manh, nhưng lại mang đến một niềm hy vọng mãnh liệt. Tôi nhìn bóng cha lầm lũi dưới đồng, bóng mẹ cúi khom bên bờ mương, và tôi biết rằng, chỉ cần nắng còn lên, làng tôi sẽ lại hồi sinh.
"Màu nắng trong tim" của tôi ngày hôm đó mang vị mặn của bùn đất và vị chát của nỗi lo, nhưng nó cũng dạy tôi biết thế nào là sự mạnh mẽ để bước tiếp.