Có một quy luật bất thành văn ở xóm vắng: hễ thằng Tí Sứt chạy hùng hục như bị ma đuổi, mặt mũi đỏ gay và mồ hôi nhễ nhại, thì chắc chắn nó vừa phát hiện ra một thứ gì đó có thể làm đảo lộn trật tự thế giới của bọn tôi. Lần này, nó không hét lên từ xa như mọi khi mà lẳng lặng lẻn vào gầm bàn, nơi tôi đang mải mê sắp xếp lại bộ sưu tập nắp chai, rồi thì thầm bằng một giọng run rẩy đầy kích động.
"Mùi ơi, tao tìm thấy 'Cửa ngõ vào lòng đất' rồi. Ở ngay chân đê phía sau bãi dứa dại ấy!"
Tôi buông ngay cái nắp chai bia vừa mới nhặt được xuống, mắt sáng rực:
"Cửa ngõ gì? Có giống cái hang của Aladin không?"
"Khác xa! Nó tối thui, sâu hun hút và có mùi của những bí mật từ thời tiền sử. Tao đồ rằng đó là nơi trú ngụ của một con thủy quái cổ xưa đang chờ đợi được đánh thức."
Thế là, không cần thêm một lời mời chào nào, tôi vội vã vơ lấy chiếc đèn pin cũ của ba – thứ bảo bối mà ánh sáng của nó giờ đây chỉ còn vàng vọt như màu nắng quái – và chạy theo Tí Sứt. Chúng tôi băng qua rặng phi lao đang xào xạc bản giao hưởng từ những chiếc vỏ lon, tiến về phía dải đất bồi nơi chân đê bị sạt lở sau đợt lũ tháng trước.
Cái Tí Điệu, bằng một trực giác siêu phàm dành cho những rắc rối, cũng đã kịp thời xuất hiện với một chiếc túi nilon đựng đầy... muối trắng. Nó bảo rằng nếu gặp quái vật, chúng tôi có thể rắc muối vào mắt nó để chạy trốn, vì mẹ nó bảo quái vật sợ mặn.
"Nhìn kìa!" – Tí Sứt chỉ tay vào một cái hốc tối om nằm sâu dưới những rễ cây phi lao khổng lồ đang trơ trọi vì đất lở.
Cái hang không lớn, chỉ đủ cho một đứa trẻ tám tuổi chui lọt, nhưng sự im lặng và cái không khí lành lạnh bốc ra từ đó khiến chúng tôi chần chừ. Tôi bật đèn pin. Ánh sáng lờ mờ quét qua vách hang, lộ ra những lớp đất sét màu xám xanh, mịn màng và dẻo quánh.
"Không có quái vật nào đâu." – Tôi kết luận sau một hồi quan sát – "Nhưng đây là một mỏ vàng! Đất sét tinh khiết đấy Tí ạ!"
Trong thế giới của những đứa trẻ nghèo đồ chơi nhựa, đất sét là một loại vật liệu thần thánh. Nó cho phép chúng tôi trở thành những đấng sáng tạo, nhào nặn ra bất cứ thứ gì từ chiếc ô tô tải, khẩu súng lục cho đến những bộ ấm chén tinh xảo cho cái Tí Điệu chơi đồ hàng.
"Chúng ta sẽ không chỉ lấy đất sét." – Tí Sứt nói, mắt nó lấp lánh một ý tưởng mới – "Chúng ta sẽ xây dựng một đội quân thủy quái để bảo vệ chân đê này. Nếu có ai dám đến phá khu bảo tồn, chúng ta sẽ thả những con quái vật đất sét này ra hù dọa họ."
Ba đứa tôi bắt đầu cuộc viễn chinh vào "lòng đất". Chúng tôi dùng những mẩu gỗ nhọn đào sâu vào vách hang, lôi ra từng tảng đất sét dẻo quẹo. Cảm giác đất mịn luồn qua kẽ tay, mát lạnh và mềm mại, khiến tôi thấy mình như đang chạm vào da thịt của chính dòng sông.
"Tao sẽ nặn một con rồng nước có bảy cái đầu!" – Tí Sứt hì hục nhào nặn – "Mỗi cái đầu sẽ phun ra một loại nước khác nhau: nước mắm, nước vôi, nước rửa bát... để kẻ thù không kịp trở tay."
Cái Tí Điệu thì miệt mài nặn những con rùa nhỏ. Nó bảo quái vật của nó là quái vật "hòa bình", chúng chỉ việc nằm im giả làm hòn đá, chờ kẻ xấu dẫm lên là sẽ... cù vào lòng bàn chân họ.
Riêng tôi, tôi muốn nặn một con thủy quái thực sự to lớn. Tôi gom hết số đất sét của mình, nhào nặn tỉ mỉ thành một hình thù kỳ quái: mình cá, đuôi phượng hoàng và có đôi cánh của loài dơi. Tôi đặt tên cho nó là "Thần Phù Sa".
"Mùi ơi, nhìn kìa!" – Tí Điệu bỗng kêu lên, chỉ vào sâu trong góc hang.
Ánh đèn pin của tôi quét qua một vật thể lạ đang nằm im lìm trong đất. Đó là một vật bằng sắt rỉ sét, hình tròn và có những rãnh sâu. Chúng tôi đào nó lên. Đó là một bộ phận của chiếc máy cày cũ đã bị vùi lấp từ bao giờ. Nhưng trong mắt chúng tôi, nó không phải là sắt vụn.
"Đây là trái tim của Thần Phù Sa!" – Tôi reo lên – "Chúng ta sẽ gắn nó vào ngực con quái vật, nó sẽ có sức mạnh của máy móc và linh hồn của dòng sông."
Buổi chiều hôm đó, chân đê vắng lặng trở thành một xưởng điêu khắc bận rộn nhất thế gian. Những con thủy quái đất sét dần dần hiện hình, xếp thành hàng ngang như một đoàn quân sẵn sàng xuất kích. "Thần Phù Sa" của tôi đứng ở giữa, trông oai phong lẫm liệt với cái "trái tim sắt" rỉ sét lộ ra trước ngực.
Đúng lúc chúng tôi đang tận hưởng niềm vui sáng tạo thì một bóng đen bao trùm lên cả đám. Là chú Hùng, thợ rèn trong làng, đang đi cắt cỏ cho trâu. Chú dừng lại, nhìn đống đất sét lấm lem trên mặt mũi chúng tôi rồi bật cười:
"Lại bài trò gì đấy? Định đắp đê chắn sóng bằng mấy con quái vật này à?"
"Không phải chú ơi, đây là đội quân bảo vệ làng đấy ạ!" – Tí Sứt dõng dạc trả lời.
Chú Hùng đặt gánh cỏ xuống, ngồi xổm nhìn con "Thần Phù Sa" của tôi. Chú cầm mảnh sắt rỉ lên, xoay đi xoay lại:
"Cái này là bánh răng máy cày hồi xưa đấy. Chú nhớ năm đó lụt to, máy cày của hợp tác xã bị sa lầy ở đúng chỗ này rồi mất hút luôn. Không ngờ tụi mày lại đào lên được."
Chú Hùng lấy trong túi ra một chai dầu máy, nhỏ một giọt vào cái bánh răng rỉ sét:
"Để chú cho nó chút 'máu' nhé. Quái vật mà không có dầu máy thì làm sao vận hành được."
Giọt dầu lan tỏa, mùi nồng hắc của nó hòa cùng mùi ngai ngái của đất sét tạo nên một thứ hương vị rất "người lớn", rất công nghiệp. Tôi bỗng thấy con quái vật của mình như sống lại. Nó không còn là một cục đất vô tri nữa, nó đã mang trong mình một phần lịch sử của ngôi làng, một phần của những mùa lũ đi qua.
"Các cháu biết không," – Chú Hùng nhìn ra dòng sông đang bắt đầu lên đèn – "Ngày xưa, người ta đắp con đê này cũng vất vả lắm. Không có máy móc, chỉ có đôi tay và đất sét như thế này thôi. Mỗi mét đê đều là xương máu đấy. Nên quái vật của các cháu phải canh giữ cho kỹ nhé, đừng để nước làm xói mòn chân đê."
Chú Hùng đi rồi, để lại chúng tôi với những suy nghĩ trầm tư. Hóa ra con đê mà chúng tôi vẫn thường chạy nhảy mỗi ngày không phải tự nhiên mà có. Nó được xây dựng bằng cùng một loại vật liệu mà chúng tôi đang chơi đùa, nhưng với một mục đích vĩ đại hơn nhiều.
"Mùi này, tao nghĩ tụi mình nên đắp thêm đất vào cái chỗ sạt lở kia nữa." – Tí Sứt chợt lên tiếng – "Thay vì chỉ nặn quái vật, mình làm 'vẩy rồng' để gia cố chân đê đi."
Thế là "Chiến dịch Vẩy Rồng" bắt đầu. Chúng tôi không chỉ nặn những hình thù kỳ quái nữa, mà bắt đầu nhào đất sét thành những miếng phẳng, dầy dặn, đắp kín vào những chỗ đất bị khoét sâu do mưa lũ. Chúng tôi dùng những viên đá cuội chèn vào giữa, tạo thành một lớp giáp kiên cố.
"Thần Phù Sa" được chúng tôi đặt trang trọng ở cái hốc hang bí mật, như một vị tướng canh giữ "trạm chỉ huy".
Khi nắng tắt hẳn, mặt mũi ba đứa tôi đã biến thành những "quái vật bùn" thực thụ. Quần áo dính chặt vào người vì đất sét khô lại, tóc tai bù xù như rễ cây phi lao.
"Về thôi, không mẹ tao lại tưởng tao bị ma bùn bắt mất." – Cái Tí Điệu vừa cười vừa phủi tay.
Tôi về nhà với một tâm trạng lâng lâng. Ba tôi đang ngồi bên mâm cơm, thấy tôi trong bộ dạng đó thì buông bát đũa, mắt chữ O miệng chữ A:
"Trời đất! Con vừa đi đào mộ hay đi tắm bùn ở đâu về thế này?"
"Con đi đắp đê ba ạ! Con tìm thấy trái tim của máy cày và con đã cứu được chân đê phía sau bãi dứa dại!"
Mẹ tôi định la toáng lên vì bộ quần áo mới giặt, nhưng ba lại xua tay, ánh mắt ba nhìn tôi bỗng trở nên dịu dàng lạ thường:
"Để nó tắm rửa đi em. Đàn ông xóm vắng là phải biết yêu đất, biết giữ đê. Hồi bằng tuổi nó, anh cũng từng nặn cả một tòa lâu đài bằng đất sét ở đúng cái hốc hang đó đấy."
Tôi sững người. Hóa ra cái hang bí mật đó không phải của riêng chúng tôi. Nó là "di sản" được truyền lại từ đời này sang đời khác. Ba cũng từng là một hiệp sĩ đất sét, cũng từng có những cuộc viễn chinh vào lòng đất như tôi.
Tối hôm đó, sau khi đã kỳ cọ sạch lớp đất sét trên người, tôi chui vào ngăn kéo dưới gầm giường. Tôi không mang theo cục đất sét nào vì nó sẽ khô và nứt ra, nhưng tôi mang theo một mẩu bánh răng nhỏ xíu bị gãy ra từ "trái tim sắt" mà chú Hùng đã cho dầu.
Tôi đặt nó cạnh chiếc ống dòm móp méo và sợi lá phi lao.
"Đây là linh hồn của con đê." – Tôi thầm thì.
Tôi nhận ra rằng, thế giới của trẻ con và người lớn thực ra có một sợi dây liên kết vô hình. Sợi dây đó được bện bằng đất phù sa, bằng những kỷ niệm chung và bằng trách nhiệm bảo vệ mảnh đất mình đang sống. Người lớn đắp đê để giữ làng, còn chúng tôi nặn thủy quái để giữ lấy những giấc mơ.
Khu bảo tồn Gốc Phi Lao giờ đây đã có thêm một đội quân bảo vệ thầm lặng bên dưới chân đê. Những con quái vật đất sét sẽ khô đi dưới ánh nắng mặt trời, sẽ trở nên cứng cáp như đá và hòa mình vào thân đê vững chãi. Chúng sẽ không biến mất, chúng sẽ trở thành một phần của con đê, che chở cho ngôi làng qua những mùa bão nổi.
Ngày mai, tôi sẽ rủ thằng Tí Sứt mang thêm ít dầu máy của ba ra "tiếp tế" cho Thần Phù Sa. Chúng tôi sẽ không chỉ là những đứa trẻ nghịch đất nữa, chúng tôi là những người canh giữ những bí mật của dòng sông.
Trong giấc mơ đêm ấy, tôi thấy con Thần Phù Sa bằng đất sét của mình bỗng vươn vai đứng dậy. Nó cao lớn như một ngọn núi, bộ giáp vẩy rồng lấp lánh dưới ánh trăng. Nó bước đi chậm rãi dọc theo con đê, tiếng bánh răng trong lồng ngực kêu "lạch cạch" nhịp nhàng như tiếng tim đập của cả ngôi làng. Đàn chim xanh bay quanh đầu nó hót vang, và gió phi lao thì thổi bùng lên những bản nhạc oai hùng.
Tôi mỉm cười trong giấc ngủ. Thế giới này không bao giờ thực sự hỏng hóc, miễn là vẫn còn những đứa trẻ biết tìm thấy "trái tim" trong những mảnh sắt rỉ và biết dùng đất sét để vá lại những vết thương của mặt đất.
Ngày mai, khi mặt trời lên, tôi sẽ lại ra đó, để thấy rằng vương quốc của mình vẫn đang lớn lên từng ngày, từng chút một, từ chính những điều giản đơn nhất nằm sâu dưới đôi chân lấm bụi phù sa.