Trong từ điển của một đứa trẻ tám tuổi, nước mắt là một loại "vũ khí" hoặc là một "phản ứng hóa học" tất yếu khi đầu gối va chạm với mặt đường nhựa. Tôi khóc vì bị ba mắng, thằng Tí Sứt khóc vì bị mẹ vụt chổi lông gà, và cái Tí Điệu khóc vì con búp bê của nó bị tuột mất một chiếc giày nhựa xíu xiu. Chúng tôi khóc vì đau, vì tiếc, hoặc đôi khi chỉ vì muốn được người lớn dỗ dành bằng một phong kẹo lạc.
Nhưng người lớn thì khác. Họ không bao giờ vấp ngã rồi ngồi bệt xuống sân gào khóc. Họ cũng chẳng bị ai bắt nằm sấp trên giường để nhận những lằn roi mây. Vậy mà, có những buổi chiều, tôi thấy mẹ khóc. Mẹ khóc một cách im lặng, thứ nước mắt chảy ra từ sâu thẳm bên trong, nơi mà ngay cả chiếc ngăn kéo kỉ niệm của tôi cũng không thể chạm tới.
Chiều hôm đó, trời không mưa, cũng chẳng có quả bong bóng xà phòng nào bị vỡ. Tôi đang loay hoay dưới gầm bàn để tìm một hòn bi ve bị thất lạc thì thấy bóng mẹ ngồi ngoài hiên. Mẹ không nhặt rau, không đơm cúc áo, mẹ chỉ ngồi đó, đôi tay buông thõng trên tạp dề.
Tôi bò ra, định bụng sẽ hù mẹ một cái cho vui, nhưng khi nhìn thấy gò má mẹ ướt đẫm, tôi khựng lại. Nước mắt mẹ không giống nước mắt của tôi. Nó không đi kèm với tiếng gào thét "mẹ ơi đau quá", nó chỉ lặng lẽ rơi xuống, thấm vào lớp vải áo bạc màu.
"Mẹ ơi, mẹ bị ai đánh đòn ạ?" – Tôi khẽ hỏi, giọng run run vì sợ hãi.
Mẹ giật mình, vội vàng lấy tay quệt ngang mắt, nở một nụ cười mà tôi đồ rằng nó còn buồn hơn cả tiếng khóc:
"Không có ai đánh mẹ cả, Mùi ạ. Chỉ là... bụi bay vào mắt mẹ thôi."
Tôi nhìn lên bầu trời. Gió lặng ngắt, chẳng có một hạt bụi nào đủ can đảm để bay vào mắt một người lớn đang ngồi yên như thế. Tôi biết mẹ nói dối. Người lớn luôn nói dối về nỗi đau của họ, như thể việc thừa nhận mình đang buồn là một điều gì đó rất đáng xấu hổ trước mặt trẻ con.
"Bụi gì mà to thế mẹ? Nó làm mẹ khóc nhiều bằng lúc con bị té xe đạp luôn."
Mẹ kéo tôi vào lòng, hơi thở mẹ có mùi hành tỏi và mùi của sự mệt mỏi mà bấy lâu nay tôi không nhận ra. Mẹ không trả lời, mẹ chỉ ôm tôi thật chặt. Lúc đó, tôi chợt nhận ra một sự thật kinh hoàng: Người lớn cũng biết buồn, và nỗi buồn của họ không thể chữa lành bằng một viên kẹo mạch nha.
Sáng hôm sau, tôi mang chuyện này đi thảo luận với "Hội đồng thông thái" xóm vắng, gồm tôi và thằng Tí Sứt. Chúng tôi ngồi dưới gốc cây khế, vẻ mặt nghiêm trọng như đang bàn về một cuộc chiến tranh thế giới.
"Mày có thấy mẹ mày khóc bao giờ không Tí?"
Tí Sứt gãi cái đầu đinh lởm chởm, suy nghĩ hồi lâu rồi đáp:
"Có chứ. Hồi bà ngoại tao mất, mẹ tao khóc suốt một tuần. Nhưng lúc đó tao biết là vì bà ngoại đi vắng lâu quá nên mẹ nhớ. Còn mẹ mày khóc lúc nào?"
"Lúc mẹ đang ngồi không, chẳng có ai đi vắng, cũng chẳng có ai mắng mẹ cả."
Tí Sứt chép miệng, ra vẻ một chuyên gia tâm lý học:
"Tao hiểu rồi. Đó là loại 'nước mắt người lớn'. Nó phát sinh khi người ta có quá nhiều thứ trong đầu mà không thể nói ra bằng lời. Ba tao bảo, người lớn giống như một cái bình trà, thỉnh thoảng nước sôi quá mà không có chỗ thoát hơi thì nó sẽ trào ra ngoài mắt."
"Vậy làm sao để mẹ tao bớt sôi?" – Tôi lo lắng hỏi.
"Phải tìm ra cái gì đang đốt lửa dưới cái bình đó. Có thể là tiền, có thể là việc làm, hoặc có thể là vì... ba mày."
Cái Tí Điệu từ đâu chạy tới, tay cầm một bông hoa dâm bụt đỏ rực:
"Tụi mày nói sai hết rồi. Phụ nữ khóc là vì họ thấy mình không còn xinh đẹp nữa. Mẹ tao hay soi gương rồi thở dài, bảo là dạo này nếp nhăn nhiều quá, rồi mẹ lại sụt sịt."
Chúng tôi nhìn nhau. Những lý do của người lớn thật phức tạp. Nếu là trẻ con, nếu muốn xinh đẹp hơn, chúng tôi chỉ cần quàng một chiếc khăn rực rỡ hoặc bôi chút nhọ nồi lên mặt làm râu là xong. Tại sao người lớn lại phải khóc vì những thứ mà họ chẳng thể thay đổi được?
Tôi quyết định sẽ thực hiện một "chiến dịch cứu trợ nụ cười" cho mẹ. Tôi lùng sục trong chiếc ngăn kéo dưới gầm giường, chọn ra những món đồ quý giá nhất: một vỏ ốc có tiếng sóng biển, viên bi "Đại Dương" mà tôi đã lấy lại từ cặp táp của ba (vì thấy ba chẳng bao giờ dùng đến nó), và một tấm bưu thiếp cũ có hình một hòn đảo xanh mướt.
Buổi tối, khi mẹ đang ngồi rửa bát dưới ánh đèn vàng vọt ở sau sân, tôi rón rén lại gần và đặt tất cả những thứ đó lên kệ bếp.
"Cái gì đây Mùi?" – Mẹ ngạc nhiên hỏi, tay vẫn còn dính đầy bọt xà phòng.
"Đây là thuốc của con dành cho mẹ. Nếu mẹ buồn, mẹ hãy áp cái vỏ ốc này vào tai, mẹ sẽ nghe thấy tiếng biển hát. Nếu mẹ thấy mệt, mẹ hãy nhìn vào viên bi này, mẹ sẽ thấy mình đang đi bơi. Và tấm hình này là nơi mẹ có thể đi trốn nếu bụi lại bay vào mắt mẹ."
Mẹ nhìn đống "vũ khí" của tôi, rồi mẹ nhìn tôi. Lần này, mẹ không cười buồn nữa. Mẹ bật cười thực sự, một điệu cười làm rung rinh cả những chiếc bát sứ trên kệ. Mẹ lau tay vào tạp dề, ôm lấy khuôn mặt tôi bằng đôi bàn tay vẫn còn thơm mùi chanh:
"Con trai mẹ giỏi quá. Mẹ hết buồn rồi, thật đấy."
Nhưng trẻ con chúng tôi có một trực giác rất nhạy bén với sự chân thành. Tôi thấy mắt mẹ vẫn còn ánh lên một tia mệt mỏi. Đêm đó, tôi không ngủ được. Tôi nằm gác tay lên trán, nhìn những cái bóng của cành khế nhảy múa trên tường. Tôi nhận ra rằng, những món đồ chơi của tôi chỉ là những miếng băng cá nhân dán lên một vết thương quá lớn.
Có lẽ, thế giới của mẹ không giống thế giới của tôi. Thế giới của tôi được bao bọc bởi tình yêu của mẹ, bởi những bữa cơm nóng, bởi những bộ quần áo sạch sẽ. Nhưng thế giới của mẹ thì được bao bọc bởi những nỗi lo toan mà mẹ luôn cố gắng giấu kín để tôi được bình yên. Mẹ khóc vì mẹ phải làm "siêu anh hùng" quá lâu mà không có ai bảo vệ.
Ba tôi đi làm về muộn. Tôi nghe thấy tiếng chìa khóa lạch cạch mở cửa. Tôi lén ngồi dậy, hé cửa nhìn ra phòng khách. Ba trông mệt mỏi hơn cả mọi ngày. Ba đặt cặp lên bàn, ngồi sụp xuống ghế sofa. Mẹ đi ra, mang cho ba một cốc nước mát.
"Anh mệt lắm à?" – Mẹ hỏi khẽ.
Ba gật đầu, thở dài một hơi dài đến mức tôi tưởng hơi thở đó có thể thổi bay những tờ hóa đơn trên bàn:
"Công việc dạo này khó khăn quá em ạ. Anh chỉ sợ không lo được cho con đi học thêm vào kỳ tới."
Mẹ ngồi xuống cạnh ba, nắm lấy bàn tay to lớn của ba. Lúc này, mẹ không còn là người phụ nữ ngồi khóc ngoài hiên nữa. Mẹ mạnh mẽ lạ thường:
"Thôi anh, chuyện đâu còn có đó. Em sẽ nhận thêm việc may vá về nhà làm buổi tối. Thằng Mùi nó ngoan, nó cũng chẳng đòi hỏi gì đâu."
Tôi đứng lặng sau cánh cửa, tim thắt lại. Hóa ra, ngọn lửa đốt dưới cái "bình trà" của mẹ chính là tôi. Là việc học của tôi, là tương lai của tôi. Tôi bỗng thấy mình thật ích kỷ khi cứ mải mê với những viên bi và những chuyến bay lên mặt trăng, trong khi mẹ phải âm thầm may vá đến tận đêm khuya để đổi lấy những "tờ giấy không biết hát" cho tôi.
Ngày hôm sau, tôi sang nhà thằng Tí Sứt với một quyết định trọng đại.
"Tí này, tao muốn bán hết bi ve."
Thằng Tí Sứt đang mải mê đuổi theo một con chuồn chuồn, nghe thấy vậy thì suýt ngã nhào:
"Mày điên à Mùi? Bi ve là tính mạng của mày mà?"
"Tao cần tiền. Tiền thật ấy, không phải lá mít hay nắp chai đâu."
Tí Sứt nhìn tôi bằng ánh mắt thương hại:
"Bi ve của tụi mình chỉ đổi được kẹo thôi. Người lớn họ không mua bi ve đâu, họ mua gạo với mua xăng cơ."
Tôi thất vọng ngồi xuống bậu cửa. Hóa ra, tài sản khổng lồ của tôi trong thế giới trẻ thơ lại hoàn toàn vô giá trị trong thế giới của mẹ. Tôi thấy mình như một vị vua bị truất ngôi, đứng trước một vương quốc đang gặp nạn mà chẳng thể làm gì ngoài việc nhìn những chiếc lá rơi.
"Nhưng có một cách." – Tí Sứt chợt lên tiếng – "Mày có thể giúp mẹ mày cười. Mẹ tao bảo, khi con cái ngoan và làm việc nhà giúp mẹ, mẹ sẽ thấy khỏe hơn bất kỳ loại thuốc nào."
Vậy là, "Chiến dịch Lao động vinh quang" của tôi bắt đầu. Tôi quét nhà (dù bụi bay mù mịt và mẹ phải quét lại), tôi nhặt rau (dù tôi ngắt hết cả phần ngọn xanh tươi chỉ để lại cọng già), và tôi cố gắng tự tắm mà không cần mẹ giục.
Mẹ nhìn tôi làm việc với một vẻ mặt vừa buồn cười vừa cảm động:
"Mùi hôm nay bị làm sao thế? Hay là con lại lỡ tay làm hỏng cái gì dưới gầm giường rồi?"
"Không có mẹ ạ. Con chỉ muốn mẹ bớt 'bụi bay vào mắt' thôi."
Mẹ lặng đi một chút, rồi mẹ mỉm cười. Đó là nụ cười đẹp nhất mà tôi từng thấy, một nụ cười không có chút bóng tối nào của sự mệt mỏi. Tôi nhận ra, dù tôi không có tiền thật để đưa cho mẹ, nhưng tôi có thể cho mẹ một thứ mà không một tờ hóa đơn nào mua được: đó là sự hiện diện của một đứa con biết thấu hiểu.
Nhưng cuộc sống người lớn không đơn giản chỉ là những nụ cười. Mấy ngày sau, tôi lại thấy mẹ ngồi trầm ngâm bên đống vải vóc. Lần này mẹ không khóc, nhưng mẹ làm việc đến mức hai mắt đỏ hoe. Những đường kim mũi chỉ của mẹ đều đặn, tỉ mỉ, nhưng tôi biết mỗi mũi kim đó đều là một phần sức lực của mẹ.
Tôi lẻn vào phòng ba, lấy chiếc đồng hồ của ba xuống. Tôi nhìn vào những bánh răng đang quay đều. Tôi ước gì mình có thể vặn ngược thời gian, đưa mẹ trở về lúc mẹ còn là một cô bé ngồi dưới gốc đa chơi bắn bi với ba. Lúc đó mẹ sẽ không phải may vá, mẹ sẽ không phải lo về tiền học phí của tôi, và mắt mẹ sẽ chỉ đầy những ánh nắng mùa hè thay vì bụi trần gian.
Nhưng thời gian là một tên quản ngục cứng đầu. Nó chỉ đi tới, và nó bắt mọi người phải lớn lên, phải già đi, và phải gánh vác những trách nhiệm nặng nề.
Tôi đi ra vườn, nhặt một chiếc lá mít vàng ruộm. Tôi dùng một chiếc que nhỏ, đục hai cái lỗ làm mắt, một cái lỗ làm miệng cười. Tôi mang chiếc lá đó vào, đặt lên bàn máy may của mẹ.
"Gì đây con?" – Mẹ ngước lên, tay vẫn không ngừng đưa vải.
"Đây là 'Phiếu giảm giá nỗi buồn' mẹ ạ. Mỗi khi mẹ thấy mệt, mẹ cứ nhìn vào nó, con sẽ làm cho mẹ một trò ảo thuật hoặc kể cho mẹ nghe về việc con gà mái mơ đã suýt lên được mặt trăng thế nào."
Mẹ cầm chiếc lá mít lên, nhìn cái miệng cười méo mó mà tôi đã đục. Mẹ áp chiếc lá vào má mình, mắt mẹ nhắm lại. Trong khoảnh khắc đó, tôi thấy mẹ thật nhỏ bé. Mẹ không còn là người khổng lồ bảo vệ tôi nữa, mẹ chỉ là một người phụ nữ cần được an ủi.
"Cảm ơn Mùi. Mẹ sẽ dùng cái phiếu này thường xuyên."
Tôi nhận ra một điều sâu sắc mà trước đây tôi chưa từng nghĩ tới: Hóa ra, người lớn khóc không phải vì họ yếu đuối. Họ khóc vì họ đã mạnh mẽ quá lâu. Và việc của những đứa trẻ như chúng tôi không phải là giải quyết những hóa đơn của họ, mà là giữ cho trái tim họ không bị khô héo giữa những lo toan.
Thằng Tí Sứt và cái Tí Điệu sau đó cũng tham gia vào "đội quân an ủi". Mỗi khi thấy người lớn trong xóm có vẻ buồn, tụi tôi lại tổ chức một buổi "văn nghệ đường phố" ngay dưới gốc cây khế. Tụi tôi hát những bài hát tự chế, nhảy những điệu nhảy không giống ai, và cuối cùng là phát cho mỗi người lớn một chiếc lá mít có hình mặt cười.
Có người cười, có người xoa đầu tụi tôi bảo "đồ khỉ con", nhưng tôi thấy không khí trong xóm có vẻ nhẹ nhàng hơn. Những người đàn ông đi làm về bớt cau mày, những người phụ nữ ngồi nhóm bếp bớt thở dài.
Nỗi buồn của người lớn giống như những đám mây đen, chúng che khuất mặt trời nhưng chúng không thể tồn tại mãi. Chỉ cần một cơn gió của sự hồn nhiên thổi qua, mây sẽ tan, và mặt trời của sự bình yên sẽ lại hiện ra.
Tối hôm đó, ba tôi về sớm hơn. Ba mua cho mẹ một bó hoa hồng nhung và mua cho tôi một con diều mới. Cả nhà ngồi bên mâm cơm, ba kể chuyện vui ở cơ quan, mẹ kể chuyện tôi quét nhà làm vỡ cái lọ hoa cũ (à, hóa ra mẹ vẫn biết!).
Tôi nhìn ba mẹ, lòng thấy ấm áp lạ thường. Tôi biết rằng cuộc sống phía trước vẫn còn nhiều hóa đơn, vẫn còn nhiều bụi bay vào mắt, nhưng chỉ cần chúng tôi còn có nhau, còn có những chiếc lá mít mặt cười và những viên bi "Đại dương", thì thế giới này vẫn là một nơi đáng sống.
Tôi chui vào chiếc ngăn kéo dưới gầm giường, lấy tấm bưu thiếp hòn đảo ra. Tôi dùng bút chì vẽ thêm ba hình người nhỏ xíu đang nắm tay nhau trên bãi cát: ba, mẹ và tôi. Tôi dán nó lên vị trí trang trọng nhất trong ngăn kéo.
"Đây là hòn đảo của gia đình mình." – Tôi thầm thì – "Nơi không có ai phải khóc một mình cả."
Tôi nhắm mắt lại, nghe tiếng máy may của mẹ đã ngừng lại từ lâu. Chỉ còn tiếng dế mèn kêu rỉ rả ngoài vườn và tiếng ngáy đều đặn của ba ở phòng bên. Tôi cảm thấy mình đã lớn thêm một chút, không phải lớn về chiều cao, mà là lớn ở bên trong trái tim. Tôi đã học được rằng, đôi khi sự trưởng thành không phải là khi bạn bắt đầu kiếm được tiền, mà là khi bạn bắt đầu biết thương những giọt nước mắt thầm lặng của cha mẹ.
Và tôi tự hứa, ngày mai tôi sẽ dậy sớm, không phải để thám hiểm mặt trăng, mà là để giúp mẹ tưới những chậu hoa mười giờ bên cửa sổ. Vì tôi muốn thấy mẹ cười mỗi buổi sáng, một nụ cười rạng rỡ như ánh mặt trời, đánh tan mọi hạt bụi vô tình định bay vào mắt mẹ.
Thế giới người lớn có thể phức tạp và đầy rẫy những hư hỏng, nhưng trong đôi mắt của một đứa trẻ, nó vẫn luôn có thể được chữa lành bằng những điều giản đơn nhất. Và chiếc ngăn kéo của tôi sẽ luôn mở rộng, sẵn sàng đón nhận những nỗi buồn của người lớn để biến chúng thành những mẩu kí ức lấp lánh như thủy tinh.