Trong tất cả những bi kịch của tuổi thơ, không có gì đau đớn và... vô duyên hơn việc bị lạc mất một chiếc dép. Một chiếc dép không chỉ là một vật dụng để bảo vệ đôi chân, nó là một người bạn đồng hành, một nửa của một chỉnh thể hoàn hảo. Khi một chiếc mất đi, chiếc còn lại trở nên hoàn toàn vô nghĩa, một sự tồn tại thừa thãi và cô độc đến tội nghiệp.
Tôi có một đôi dép lê màu vàng chanh, trên quai có hình chú vịt Donald rất oai. Đó là món quà sinh nhật mà tôi vô cùng hãnh diện. Nhưng trong một lần mải mê đuổi theo một con chuồn chuồn ớt bên bờ ao nhà bà Năm, tôi đã sẩy chân. Kết quả là tôi thoát nạn, nhưng một chiếc dép của tôi đã chìm nghỉm xuống bùn lầy, mang theo cả chú vịt Donald tội nghiệp về với thủy cung.
Tôi đứng trên bờ, nhìn chiếc dép còn lại trên chân mình với một nỗi bàng hoàng khó tả. Nó trông thật ngớ ngẩn. Một bên chân đi dép, một bên chân trần lấm lem bùn đất. Tôi giống như một kẻ nửa nọ nửa kia, một sinh vật bị lỗi của tự nhiên.
"Sao không nhảy xuống mà mò?" Thằng Tí Sún đứng cạnh, đưa ra một lời khuyên mang tính xúi dại cao.
"Ao này sâu lắm, có cả lươn với rắn nước đấy, mày xuống mà mò!" Tôi gắt lên, lòng đau như cắt.
Tôi lết đôi chân khập khiễng về nhà. Việc đi một chiếc dép còn khó hơn cả việc đi chân đất. Mỗi bước đi, chiếc dép đơn độc lại phát ra tiếng "loẹt xoẹt" nghe như tiếng cười nhạo. Tôi cảm thấy mình vừa đánh mất một phần danh dự của một đứa trẻ tám tuổi.
Về đến nhà, mẹ tôi nhìn cái chân một mất một còn của tôi rồi thở dài, một tiếng thở dài mà tôi biết nó sẽ dẫn đến một bài giáo huấn dài kỳ:
"Bi à, con có biết một đôi dép là phải có đôi có cặp không? Mất một chiếc thì chiếc kia vứt đi chứ làm gì được nữa. Tiền mua dép đâu phải lá đa lá đề!"
Mẹ nói đúng, nhưng câu "chiếc kia vứt đi" làm tôi thấy xót xa quá. Tôi cầm chiếc dép còn lại vào góc sân, ngồi tâm sự với nó như hai người bạn cùng khổ.
"Mày đừng buồn nhé, Donald." Tôi thì thầm. "Tao sẽ không vứt mày đi đâu. Tao sẽ giữ mày lại, biết đâu một ngày nào đó con cá bống dưới ao sẽ tha chiếc kia trả lại cho tao."
Nhưng con cá bống chẳng bao giờ xuất hiện. Chiếc dép vàng chanh còn lại nằm chơ vơ trong gầm giường, phủ đầy bụi bặm. Mỗi lần nhìn thấy nó, tôi lại nhớ đến buổi chiều bên bờ ao, nhớ đến con chuồn chuồn ớt và nhớ đến bài học về sự mất mát.
Người lớn thường rất giỏi trong việc thay thế. Mất một chiếc dép, họ mua đôi mới. Mất một người bạn, họ tìm những mối quan hệ mới. Họ coi sự mất mát là một phần tất yếu của quá trình vận hành cuộc sống. Nhưng với trẻ con, mất đi một thứ gì đó gắn bó là một sự đứt gãy về cảm xúc mà không có vật thay thế nào có thể bù đắp hoàn toàn.
Đôi dép mới bố mua cho tôi sau đó có màu xanh lá cây, quai nhựa cứng ngắc và chẳng có chú vịt nào cả. Tôi đi nó, nhưng lòng vẫn hướng về chiếc dép vàng chanh dưới bùn sâu.
"Này Bi, sao mày vẫn giữ cái chiếc dép cũ ấy làm gì?" Con Lan Điệu hỏi khi nó thấy tôi lén lấy chiếc dép đơn độc ra lau chùi.
"Tao giữ để làm kỷ niệm. Và để nhắc nhở mình phải cẩn thận hơn."
Thực ra, tôi giữ nó vì tôi thấy mình trong đó. Có những lúc trong đời, chúng ta cũng cảm thấy mình như chiếc dép đơn độc kia. Chúng ta mất đi một điểm tựa, mất đi một người thấu hiểu, và chúng ta thấy mình lạc lõng giữa thế giới đầy rẫy những "đôi cặp" hoàn hảo.
Triết lý về chiếc dép đơn lẻ đã theo tôi suốt những năm tháng sau này. Khi tôi lớn lên, tôi nhận ra rằng cuộc đời không phải lúc nào cũng cho chúng ta những đôi dép vừa vặn. Có những khi chúng ta phải đi một đôi dép quá chật (đó là khi chúng ta cố gồng mình làm những việc quá sức), hoặc một đôi dép quá rộng (đó là khi chúng ta đứng ở một vị trí mà mình chưa đủ tầm). Và đau đớn nhất, là khi chúng ta lạc mất "chiếc dép" của đời mình – một người tri kỷ, một ước mơ cháy bỏng hay một lý tưởng sống.
Người lớn thường khuyên nhau: "Cái gì qua rồi thì cho qua, mất rồi thì thôi". Nghe thật mạnh mẽ và quyết đoán. Nhưng tại sao họ lại có vẻ mặt buồn bã đến thế khi nói những lời đó? Tại sao họ lại thường xuyên ngồi thẫn thờ nhìn vào khoảng không, như thể đang tìm kiếm một chiếc dép đã mất từ hàng chục năm trước?
Hóa ra, ai cũng có một "chiếc dép vàng chanh" dưới đáy ao của ký ức. Đó có thể là mối tình đầu không thành, là một dự định dang dở, hay là bản ngã chân thật nhất mà họ đã lỡ đánh rơi trên con đường mưu sinh. Họ vẫn đi những đôi dép mới, bóng bẩy và đắt tiền, nhưng sâu thẳm bên trong, họ vẫn cảm thấy một sự khập khiễng không thể che giấu.
Tôi cất chiếc dép đơn độc vào một chiếc hộp cũ, cạnh những lá thư gửi ông Bụt và những viên bi ve. Đó là kho tàng của tôi. Kho tàng không chỉ chứa đựng những gì tôi có, mà còn chứa đựng cả những gì tôi đã mất.
Bởi vì sự mất mát cũng là một phần của sự trưởng thành. Nó dạy chúng ta biết trân trọng những gì đang có, và dạy chúng ta cách đối diện với sự cô đơn bằng một thái độ dịu dàng nhất.
Nếu một ngày nào đó bạn thấy một đứa trẻ đi chân đất chạy tung tăng trên cỏ, đừng vội thương hại nó. Có thể nó vừa mới lạc mất một chiếc dép, nhưng bù lại, nó đang được chạm vào mặt đất một cách thật nhất, tự do nhất – điều mà những người đi giày tây bóng loáng có lẽ đã quên mất từ lâu.
Và tôi, tôi vẫn luôn tin rằng, ở một góc nào đó dưới bùn lầy thời gian, chú vịt Donald trên chiếc dép vàng của tôi vẫn đang mỉm cười, bình yên và vĩnh cửu, không bao giờ phải chịu sự bào mòn của thực tế phũ phàng ngoài kia.