Tôi luôn nghi ngờ rằng thế giới của người lớn được vận hành bởi một hệ thống những lời nói dối mang tính chiến lược, mà đối tượng thụ hưởng (hoặc nạn nhân) duy nhất chính là lũ trẻ con chúng tôi. Họ nói dối về việc ông ba bị sẽ bắt những đứa trẻ không chịu ngủ trưa, họ nói dối về việc ăn hạt dưa sẽ mọc cây trong bụng, và đặc biệt nhất là họ nói dối về những con sâu.
Trong mắt mẹ tôi, mỗi khi tôi lười ăn rau muống, mẹ lại bảo: "Ăn đi con, trong rau này không có sâu đâu, sâu nó sợ người ngoan lắm". Nhưng chỉ cần tôi vừa đưa cọng rau lên miệng, một sinh vật xanh mướt, béo ngậy đang uốn éo như vũ công sẽ hiện ra ngay trước mắt. Lúc đó, mẹ sẽ tỉnh bơ bảo: "Ô kìa, con sâu này nó ham học nên mới vào đây gặp con đấy chứ!".
Sự mâu thuẫn đó khiến tôi và thằng Tí Sún phải thực hiện một cuộc điều tra quy mô lớn về loài sâu và những lời nói dối của người lớn. Chúng tôi dành cả buổi chiều ở vườn rau sau nhà bà Năm, nơi mà sâu bướm nhiều đến mức nếu chúng hợp sức lại, tôi tin chắc chúng có thể khiêng cả bà Năm đi chơi.
"Tí này, mày có thấy con sâu nào sợ người ngoan không?" Tôi hỏi khi đang dùng một cái que nhỏ khều một con sâu róm đầy lông lá.
Tí Sún nheo mắt nhìn, vẻ mặt đầy chuyên gia: "Sợ gì mà sợ! Tao thấy tụi nó còn gan hơn cả tao với mày. Mày nhìn con kia kìa, nó đang nhai lá khế của nhà mày một cách hiên ngang, chẳng thèm để ý gì đến việc mẹ mày đang cầm chổi quét sân ở kia cả."
"Vậy là người lớn nói dối." Tôi kết luận, lòng tràn đầy một nỗi thất vọng xen lẫn thích thú vì phát hiện ra kẽ hở của những người khổng lồ. "Họ dùng con sâu để dọa mình, rồi lại dùng con sâu để dụ mình. Con sâu thực chất chỉ là một công cụ ngoại giao của họ thôi."
Người lớn dường như rất sợ sự thật đơn giản. Thay vì nói: "Con phải ăn rau để có chất xơ", họ lại thêu dệt nên cả một huyền thoại về những con sâu biết chọn lọc người tốt để gặp gỡ. Họ sợ rằng nếu nói sự thật, trẻ con sẽ thấy thế giới này quá khô khan. Nhưng họ không biết rằng, đối với chúng tôi, con sâu thực chất là một sinh vật rất thú vị. Nó không biết nói dối, nó chỉ biết ăn và bò. Nó sống một cuộc đời trung thực đến mức cực đoan: khi nó là sâu, nó chấp nhận bị ghét bỏ; khi nó là bướm, nó lẳng lặng bay đi chẳng cần ai khen ngợi.
"Bi này, nếu tao biến thành một con sâu, mày có ném tao vào nồi canh không?" Tí Sún bỗng hỏi một câu làm tôi đứng hình.
"Mày hâm à? Nếu mày là sâu, tao sẽ nuôi mày trong cái hộp diêm, cho mày ăn những chiếc lá ngon nhất. Nhưng mày phải hứa là đừng mọc lông róm nhé, tao sợ ngứa lắm."
Chúng tôi cùng cười sặc sụa dưới nắng chiều. Trong thế giới của chúng tôi, con sâu không đáng sợ bằng sự thay đổi của người lớn. Người lớn có thể vừa mới cười nói với hàng xóm, nhưng ngay khi quay lưng đi, họ đã có thể thở dài và nói những lời chẳng mấy tốt đẹp. Đó mới là những "con sâu" thực sự đục khoét tâm hồn, mà chúng tôi – với đôi mắt trong veo – đôi khi vẫn nhìn thấy rõ mồn một.
Tôi nhớ có lần bố tôi bảo: "Bố hứa cuối tuần sẽ đưa con đi sở thú, bố không bao giờ nói dối đâu!". Tôi đã chờ đợi suốt sáu ngày, chuẩn bị sẵn cái mũ lưỡi trai và chiếc bình nước cá nhân. Nhưng đến sáng Chủ nhật, một người chú nào đó đến nhà, bố lại bảo: "Bố phải đi tiếp khách, việc này quan trọng lắm, sở thú để lần sau nhé".
Lúc đó, tôi nhìn bố và thấy bố giống hệt như người đang bảo tôi rằng trong bát rau không có sâu. Bố che đậy sự thất hứa bằng một danh từ mỹ miều: "Công việc quan trọng". Trong từ điển của trẻ con, chẳng có công việc nào quan trọng bằng một lời hứa. Người lớn thường nghĩ trẻ con mau quên, nên họ cứ thản nhiên tung ra những lời nói dối nhỏ nhặt để giải quyết rắc rối tức thời. Họ không biết rằng mỗi lời nói dối ấy giống như một vết xước nhỏ trên tấm kính niềm tin của chúng tôi.
"Mày biết tại sao người lớn hay nói dối không?" Con Lan Điệu gia nhập cuộc trò chuyện, tay nó cầm một con sâu xanh nhỏ xíu đang bò trên lá dâm bụt.
"Vì họ sợ mình buồn." Tôi đoán.
"Không phải đâu." Lan Điệu lắc đầu, cái nơ hồng đung đưa. "Vì họ mệt. Họ mệt đến mức không còn đủ sức để giải thích sự thật cho mình hiểu. Nói dối là cách nhanh nhất để họ được yên thân."
Một sự chiêm nghiệm già đời phát ra từ miệng một cô bé tám tuổi làm tôi và thằng Tí lặng người. Có lẽ đúng thế thật. Sự thật thường phức tạp và đòi hỏi thời gian, còn lời nói dối thì luôn có sẵn, tiện lợi và ngọt ngào như những viên kẹo bọc đường.
Nhưng cuộc đời đâu phải là một bát rau muống luộc mãi xanh. Sẽ có ngày chúng tôi lớn lên, sẽ có ngày chúng tôi nhận ra con sâu thực chất không biết chọn người ngoan, và sở thú cũng chẳng phải là thiên đường như mình tưởng. Khi đó, chúng tôi cũng sẽ bắt đầu học cách nói dối – một loại kỹ năng sinh tồn để hòa nhập vào thế giới của những người khổng lồ bận rộn.
Nhìn lại những ngày ấy, tôi bỗng thấy thương những con sâu vô tội. Chúng đã bị mang ra làm bình phong cho bao nhiêu cuộc mặc cả của người lớn. Và tôi cũng thấy thương cả những đứa trẻ như tôi, luôn phải học cách phân biệt giữa đâu là sự thật và đâu là "lời nói dối vì lợi ích của con".
Tôi thầm hứa với chính mình, rằng sau này khi tôi có con, nếu trong bát rau có sâu, tôi sẽ chỉ cho nó xem và bảo: "Nhìn kìa, một người bạn nhỏ cũng thích món rau này đấy, chúng mình hãy đưa bạn ấy ra vườn nhé". Tôi muốn con tôi lớn lên với một sự thật trọn vẹn, dù sự thật đó có thể đôi lúc hơi... ngọ nguậy và khó nuốt.
Thế giới này không cần thêm những lời nói dối ngọt ngào để che đậy sự mệt mỏi. Nó cần những đôi mắt dám nhìn thẳng vào những "con sâu" của thực tại, để thấy rằng ngay cả trong những điều nhỏ bé và đôi khi là xấu xí nhất, vẫn luôn tồn tại một sự sống chân thật và đáng trân trọng.