Trong cuộc đời mỗi đứa trẻ, có những cột mốc trưởng thành không được đánh dấu bằng những tấm bằng khen hay những buổi lễ trang trọng. Thay vào đó, nó được đánh dấu bằng sự lung lay của một cái răng. Với tôi và đám bạn xóm Cây Khế, việc rụng răng không phải là một tai nạn y tế, mà là một sự kiện mang tính tâm linh, một sự đánh đổi đau đớn để bước sang một thế giới khác – nơi mà người ta có thể nhai được cả vỏ mía cứng ngắc hay hạt dẻ rang.
Thằng Tí là đứa đầu tiên trong nhóm sở hữu một "cánh cửa sổ" ngay chính diện hàm trên. Nó gọi đó là dấu ấn của một chiến binh, dù sự thật là cái răng ấy đã hy sinh sau một nỗ lực vô vọng khi nó cố dùng răng để cạy nắp chai nước ngọt. Mỗi khi nó cười, một khoảng trống đen ngòm hiện ra, trông như một hang động tí hon chứa đầy những bí mật.
"Bi này, mày có thấy tao trông oai hơn không?" Tí Sún hỏi, giọng nó hơi ngọng nghịu vì hơi gió cứ lùa qua khe hở giữa hai cái răng cửa còn lại.
"Oai gì mà oai, nhìn mày giống hệt ông cụ non trong phim hài." Tôi đáp, dù trong lòng cũng bắt đầu cảm thấy chút ghen tị. Ở tuổi chúng tôi, việc có một cái răng lung lay cũng giống như việc sở hữu một chiếc đồng hồ điện tử biết hát – đó là biểu tượng của sự đẳng cấp.
Nhưng rồi, sự đẳng cấp ấy sớm muộn cũng đến với tôi. Vào một buổi sáng đẹp trời, khi tôi đang mải mê gặm một bắp ngô nướng nóng hổi, tôi bỗng nghe một tiếng "khục" nhẹ. Một cảm giác lạ lẫm, vừa tê tê vừa ngọt lịm vị máu, lan tỏa trong khoang miệng. Tôi dùng lưỡi đẩy thử, và quả nhiên, cái răng cửa bên trái của tôi đã bắt đầu "khiêu vũ".
Đó là lúc cuộc đời tôi bước vào một giai đoạn đầy kịch tính. Tôi bắt đầu dành hàng giờ trước gương, lấy ngón tay đẩy cái răng ra trước rồi lại đẩy vào sau, chiêm ngưỡng sự dẻo dai của những sợi dây chằng cuối cùng đang níu giữ nó lại với cơ thể tôi. Mỗi lần cái răng lung lay, tôi lại thấy mình như một kỹ sư đang kiểm tra độ bền của một cây cầu sắp sập.
"Mẹ ơi, răng con sắp rụng rồi!" Tôi thông báo với một vẻ mặt nghiêm trọng như thể mình vừa phát hiện ra một hố đen vũ trụ.
Mẹ tôi chẳng thèm rời mắt khỏi chảo cơm chiên: "Rụng thì thôi, có gì mà cuống lên. Lát ăn cơm xong, bảo bố lấy chỉ mà nhổ."
Câu nói của mẹ làm tôi lạnh sống lưng. "Lấy chỉ mà nhổ" – bốn chữ ấy nghe kinh dị hơn bất cứ câu chuyện ma nào mà ông nội hay kể. Tôi đã từng chứng kiến bố nhổ răng cho thằng Tí. Bố buộc một đầu sợi chỉ vào răng nó, đầu kia buộc vào tay nắm cửa, rồi bố giả vờ bảo: "Nhìn kìa Tí, có con chim màu xanh đẹp quá!". Khi thằng Tí ngơ ngác nhìn theo, bố "rầm" một cái, đóng sầm cửa lại. Thằng Tí thét lên một tiếng, và cái răng bay ra ngoài như một viên đạn, còn nó thì đứng đó với cái miệng đầy máu và vẻ mặt của một kẻ vừa bị phản bội lòng tin sâu sắc.
"Con không nhổ bằng chỉ đâu! Con sẽ để nó tự rụng!" Tôi phản kháng.
Nhưng cái răng lung lay là một kẻ tra tấn tâm lý tài tình. Nó khiến tôi không thể ăn uống bình thường. Mỗi khi nhai, tôi phải nghiêng đầu sang một bên như người bị vẹo cổ. Mỗi khi nói, tôi phải giữ môi thật chặt để cái răng không bị văng ra ngoài. Và điều tệ nhất là tôi không thể tập trung học bài vì cái lưỡi của tôi cứ liên tục "thăm hỏi" vị trí của cái răng ấy một cách vô thức.
"Tao bảo này," Tí Sún hiến kế khi hai đứa đang ngồi trên cành cây khế, "mày phải ném cái răng lên mái nhà nếu nó là răng hàm dưới, và chôn xuống đất nếu là răng hàm trên. Có thế thì răng mới mọc lại đều và đẹp được."
"Tại sao lại phải làm thế?" Tôi thắc mắc.
"Vì con chuột! Con chuột nó sẽ lấy cái răng sún của mày và đổi cho mày một cái răng mới cứng như thép. Mày không thấy răng chuột lúc nào cũng dài và nhọn à?"
Tôi nhìn thằng Tí với sự ngưỡng mộ. Tri thức của nó thật bao la, dù nó chưa bao giờ đạt điểm cao môn Tự nhiên xã hội. Thế là tôi bắt đầu lo lắng về việc làm sao để liên lạc với "hội những con chuột" để thực hiện cuộc giao dịch này.
Cuối cùng, cái răng cũng rụng vào một đêm mưa. Tôi đang ngủ thì thấy có vị gì đó lạo xạo trong miệng. Tôi tỉnh dậy, nhè ra tay một vật nhỏ xíu, trắng tinh và cứng cáp. Đó là nó. Một phần cơ thể tôi đã chính thức rời bỏ tôi. Tôi cầm cái răng nhỏ bé ấy trên tay, cảm thấy một nỗi buồn man mác. Cái răng này đã cùng tôi đi qua bao nhiêu mùa kẹo kéo, bao nhiêu lần gặm ngô, bao nhiêu trận cười ra nước mắt. Bây giờ, nó chỉ còn là một mẩu canxi vô hồn.
Người lớn bảo đó là sự thay đổi sinh học. Nhưng tôi thấy đó là một sự hy sinh. Để một đứa trẻ lớn lên, nó phải mất đi những thứ vốn dĩ rất thân thuộc. Hôm nay là cái răng, ngày mai có thể là sự hồn nhiên, và ngày kia là những giấc mơ không tưởng.
Sáng hôm sau, tôi thực hiện nghi lễ của mình. Tôi leo lên gác mái, lấy hết sức bình sinh ném cái răng lên mái ngói đỏ au. "Chuột ơi chuột, lấy răng sún, trả răng vàng!" – Tôi hét lên theo đúng lời dặn của thằng Tí.
Tôi đứng đó một lúc lâu, nhìn lên mái nhà đầy rêu phong, hy vọng con chuột sẽ nghe thấy lời khẩn cầu của mình. Tôi không cần răng vàng, tôi chỉ cần cái răng mới đừng mọc lệch, để tôi còn có thể tự tin cười với con Lan Điệu.
Sau khi mất đi cái răng, tôi phát hiện ra một điều thú vị: việc nói chuyện trở nên rất vui nhộn. Những âm "s" và "ch" của tôi cứ bay vèo vèo qua khe hở, tạo ra những âm thanh xì xào như tiếng gió qua kẽ lá. Tôi, thằng Tí, và cả thằng Hùng Mập – đứa vừa rụng thêm hai cái răng hàm – đã tạo thành một "ban nhạc sún" của xóm. Chúng tôi đứng ở đầu ngõ, thi nhau đọc các bài đồng dao và cười sặc sụa khi nghe thấy giọng nói biến dạng của nhau.
Người lớn đi qua, thấy đám trẻ con sún răng đứng cười hô hố, họ thường lắc đầu bảo: "Đúng là lũ trẻ, sún cả hàm mà vẫn vui được".
Họ không biết rằng, chính cái khe hở đó là nơi chứa đựng niềm vui thuần khiết nhất. Chúng tôi không quan tâm đến vẻ bề ngoài, không quan tâm đến việc mình trông có "hoàn hảo" hay không. Chúng tôi hạnh phúc vì chúng tôi có nhau, và vì chúng tôi biết rằng sau cái khe hở kia, một cái răng mới, mạnh mẽ hơn sẽ mọc lên.
Nhìn lại những năm tháng ấy, tôi chợt nhận ra trưởng thành thực ra là một quá trình "sún răng" kéo dài. Chúng ta mất đi những người bạn cũ để đón nhận những mối quan hệ mới. Chúng ta mất đi những niềm tin ngây thơ để xây dựng một bản lĩnh vững vàng. Điều quan trọng không phải là chúng ta đã mất đi bao nhiêu cái răng, mà là chúng ta có còn đủ can đảm để cười thật to với cái miệng sún của mình hay không.
Tiếc thay, khi đã trở thành người lớn, người ta thường đeo lên mình những bộ răng giả hoàn hảo, những nụ cười công nghiệp được đo đạc kỹ lưỡng. Người ta sợ để lộ những khoảng trống, sợ để lộ những khiếm khuyết của bản thân. Người lớn đã quên mất cách "ném răng lên mái nhà" để mặc cho tự nhiên định đoạt. Họ cứ giữ khư khư những cái răng sâu, những nỗi đau cũ kỹ vì sợ rằng nếu bỏ đi, họ sẽ chẳng còn gì cả.
Tôi thèm được trở lại làm đứa trẻ sún răng ngày ấy. Để được tự hào khoe với cả thế giới về sự thiếu hụt của mình, và để tin rằng chỉ cần một lời khấn nguyện gửi đến con chuột trên mái nhà, mọi thứ sẽ lại tốt đẹp hơn vào ngày mai.