Trong vương quốc của chúng tôi, địa vị của một đứa trẻ không được đo bằng điểm số hay quần áo mới, mà được đo bằng độ cao mà đôi bàn chân nó có thể chạm tới trên những cành cây. Cây ổi nhà cái Tí chính là một thử thách như thế. Đó là một cái cây già, thân trơn láng và có những cành khẳng khiu chĩa ra tứ phía như những cánh tay của một gã khổng lồ đang tập thể dục buổi sáng.
Leo cây ổi không đơn thuần là một hành động leo trèo, đó là một cuộc viễn chinh vào không gian. Khi đôi bàn chân nhỏ bé thoát khỏi mặt đất bám đầy bụi bặm và những quy tắc của người lớn, chúng tôi bước vào một tầng khí quyển khác – nơi chỉ có tiếng lá xào xạc và hơi thở của gió.
"Bin, lên đây! Chỗ này nhìn thấy được cả cái chảo của bà Năm đang xào rau đấy!" tiếng thằng Tèo vọng xuống từ một chạc cây cao tít.
Tôi hít một hơi thật sâu, bám chặt vào thân cây mát lạnh. Cảm giác da thịt tiếp xúc với lớp vỏ cây sần sùi mang lại một sự tự tin kỳ lạ. Tôi bò từng chút một, vượt qua tầng lá thấp nơi những quả ổi xanh còn chát ngắt, để leo lên đến "tầng thượng" – nơi có những quả ổi chín mọng, da căng bóng và tỏa mùi thơm nức cả một vùng trời chiều.
Ba chúng tôi: tôi, Tèo và Tí, ngồi vắt vẻo trên ba cành khác nhau, tạo thành một hình tam giác lơ lửng giữa không trung. Từ độ cao này, thế giới bỗng chốc thu nhỏ lại như một món đồ chơi. Những ngôi nhà mái ngói rêu phong trông giống như những quân cờ, và con đường mòn quen thuộc hằng ngày chỉ còn là một sợi chỉ nâu ngoằn ngoèo.
"Các ông có thấy người lớn từ đây nhìn giống kiến không?" Cái Tí vừa gặm một quả ổi vừa hỏi, đôi chân nó đung đưa nhịp nhàng trong không trung.
"Đúng là giống kiến thật. Họ cứ đi đi lại lại, vội vã và loay hoay," Tèo đáp, giọng nó bỗng trở nên trầm tư lạ thường. "Tôi tự hỏi, nếu chúng ta cứ ngồi đây mãi, liệu chúng ta có bao giờ phải trở thành những con kiến đó không?"
Câu hỏi của Tèo rơi vào im lặng, chỉ có tiếng một con chim sâu đang ríu rít gần đó. Chúng tôi, những "triết gia" tự phong với cái bụng đói và túi quần đầy hạt ổi, bắt đầu cuộc thảo luận về ý nghĩa của việc trưởng thành.
Ở dưới đất, chúng tôi phải vâng lời. Ở dưới đất, chúng tôi phải học thuộc lòng những điều mà người khác bảo là đúng. Nhưng trên ngọn cây này, chúng tôi là chủ nhân của những suy nghĩ của chính mình. Chúng tôi có thể tự hỏi tại sao bầu trời lại màu xanh mà không phải màu hồng, tại sao người lớn lại thích nói dối để "tốt cho trẻ con", và tại sao thời gian lại cứ trôi đi nhanh đến thế khi chúng tôi đang vui chơi.
"Bố tôi bảo, lớn lên là để làm những việc lớn lao," tôi lên tiếng, tay mân mê một chiếc lá ổi bị sâu đục thành những hình thù kỳ dị. "Nhưng tôi thấy bố chẳng làm gì lớn lao cả. Bố chỉ ngồi trong văn phòng, viết những con số, rồi tối về lại mệt mỏi nằm dài trên ghế sofa."
"Thế theo ông, việc gì mới là lớn lao?" Cái Tí tò mò.
"Tôi nghĩ, việc lớn lao nhất là... hái được quả ổi ngon nhất trên ngọn cây này mà không bị ngã," tôi trả lời chắc nịch.
Tèo cười ngất, suýt chút nữa là lộn cổ xuống đất:
"Đúng là Bin 'Thám Tử', suy nghĩ lúc nào cũng thực tế quá mức! Nhưng tôi nghĩ khác. Việc lớn lao là phải làm sao để khi mình già đi, mình vẫn nhớ được cái cảm giác ngồi trên cành cây này. Các ông xem, ông nội tôi ấy, ông chẳng bao giờ leo cây nữa. Ông bảo xương cốt ông đã trở thành đá rồi. Tôi sợ nhất là một ngày nào đó, tâm hồn mình cũng hóa đá như thế."
Chúng tôi nhìn nhau, một nỗi sợ mơ hồ len lỏi vào tâm trí. Hóa đá – đó là một từ thật đáng sợ. Nó có nghĩa là không còn cảm nhận được sự mát lạnh của gió, không còn thấy phấn khích khi nhìn thấy một con bọ dừa, và không còn dám mơ về những chuyến bay lên mặt trăng.
"Này, các ông có bao giờ tự hỏi, cây ổi này có biết đau không khi mình cứ trèo lên lưng nó thế này?" Cái Tí đột ngột đổi chủ đề, ánh mắt nó đầy vẻ thương cảm.
"Chắc là không đâu," Tèo đáp. "Cây cối là những người khổng lồ bao dung. Chúng đứng đó hàng chục năm, chứng kiến bao nhiêu thế hệ trẻ con lớn lên rồi đi mất. Chúng giống như những người giữ kho báu của thời gian vậy."
Tôi nhìn vào thân cây ổi, bỗng thấy mình nhỏ bé lạ thường trước sự tĩnh lặng của nó. Cái cây này đã ở đây từ khi bố tôi còn là một cậu bé. Có lẽ, bố cũng đã từng ngồi đúng chỗ tôi đang ngồi, cũng từng ăn những quả ổi chín mọng này và cũng từng trăn trở về việc lớn lên. Và rồi, cái cây đã tiễn bố xuống đất, tiễn bố đi vào thế giới của những con kiến vội vã, nhưng nó vẫn đứng đây, kiên nhẫn chờ đợi đến lượt tôi.
Người lớn thường bảo chúng tôi leo trèo là nguy hiểm. Họ sợ chúng tôi ngã, sợ chúng tôi trầy da tróc vảy. Nhưng họ không hiểu rằng, vết sẹo trên đầu gối sẽ lành lại, còn sự nhút nhát trong tâm hồn thì khó chữa vô cùng. Nếu không dám một lần leo lên ngọn cây để nhìn thế giới bằng con mắt khác, làm sao chúng ta biết được rằng bầu trời rộng lớn đến nhường nào?
"Bin ơi! Tèo ơi! Tí ơi! Về ăn cơm nhanh lên!"
Tiếng gọi của mẹ cái Tí dội lên từ phía dưới, phá tan bầu không khí triết lý. Chúng tôi giật mình, nhận ra ánh hoàng hôn đã nhuộm tím cả một vùng trời. Thế giới của những "triết gia" lơ lửng bỗng chốc sụp đổ trước mệnh lệnh của bát cơm và chén mắm.
Chúng tôi tuột xuống cây nhanh như những con sóc. Khi đôi bàn chân chạm đất, tôi cảm thấy một sự hụt hẫng kỳ lạ. Trọng lực của thực tại lại kéo ghì chúng tôi xuống. Tôi nhìn lại ngọn cây ổi, thấy nó vẫn đứng đó, lặng lẽ và uy nghiêm dưới ánh chiều tà.
"Mai lại leo tiếp nhé?" Tèo nháy mắt.
"Tất nhiên rồi, nếu tôi không bị mẹ xích chân vì tội quần áo dính đầy nhựa ổi," Cái Tí cười hì hì rồi chạy biến vào nhà.
Tôi đi bộ về nhà, lòng thầm nghĩ về câu nói của Tèo. Tâm hồn hóa đá... Tôi tự hứa với bản thân rằng, dù sau này có phải trở thành một con kiến vội vã đến đâu, tôi cũng sẽ luôn để dành một khoảng không gian trên ngọn cây ổi trong tâm trí mình. Để thỉnh thoảng, tôi có thể trèo lên đó, hái một quả ổi của ký ức, và nhìn cuộc đời bằng con mắt trong trẻo của một đứa trẻ không sợ ngã.
Bởi vì, suy cho cùng, những bài học vĩ đại nhất không nằm trong sách giáo khoa, mà nằm trên những chạc cây, nơi gió thổi mạnh nhất và tầm nhìn là rộng mở nhất. Người lớn đã quên mất cách leo cây, nên họ mới thấy cuộc đời này chật hẹp và ngột ngạt đến thế. Còn tôi, tôi sẽ mãi là một hiệp sĩ của ngọn cây, một triết gia của những quả ổi xanh.