Ở xóm tôi, có một âm thanh mà không ai có thể trốn thoát được, một âm thanh báo hiệu sự bắt đầu và kết thúc của một ngày dài: đó là tiếng loa phường. Cái loa hình phễu, rỉ sét và bám đầy bụi bặm, được gắn trên đỉnh cột điện cao nhất ngõ, giống như một gã khổng lồ có giọng hát khàn đặc nhưng cực kỳ nhiệt huyết.
Cứ đúng sáu giờ sáng, khi mặt trời còn đang ngái ngủ sau rặng tre, gã khổng lồ ấy lại thức dậy bằng một tiếng "rẹt rẹt" chói tai, sau đó là bản nhạc hành khúc rộn ràng khiến ngay cả những con mèo lười nhất cũng phải dựng đứng tai lên.
"Đây là đài truyền thanh..."
Giọng nói của chị phát thanh viên ngọt ngào nhưng đều đều, bắt đầu thông báo về đủ mọi thứ trên đời: từ lịch tiêm chủng cho trẻ em, tình hình thu hoạch lúa mùa, cho đến việc nhà ai vừa làm mất một con lợn sề. Đối với người lớn, loa phường là nguồn tin tức. Đối với mẹ tôi, đó là chiếc đồng hồ báo thức để dậy nhóm bếp. Còn đối với tôi, loa phường là một chiếc hộp âm nhạc kỳ bí, nơi chứa đựng cả một thế giới rộng lớn mà tôi chưa từng đặt chân tới.
Tôi thường nằm cuộn tròn trong chăn, lắng nghe những mẩu tin vụn vặt và tự thêu dệt nên những câu chuyện của riêng mình. Khi nghe về "tình hình sản xuất công nghiệp", tôi tưởng tượng ra những cỗ máy khổng lồ giống như người máy trong phim siêu nhân đang cùng nhau lắp ráp những con tàu vũ trụ. Khi nghe về "phong trào văn hóa văn nghệ", tôi thấy những sân khấu rực rỡ ánh đèn và những người nghệ sĩ đang khiêu vũ dưới ánh trăng.
"Mẹ ơi, ai ngồi trong cái loa kia mà nói nhiều thế ạ?" tôi hỏi, khi đang ngồi nhai mẩu bánh mì khô khốc buổi sáng.
Mẹ vừa quét sân vừa cười:
"Không có ai ngồi trong đó cả, Bin ạ. Người ta nói ở tít tận trụ sở quận, rồi âm thanh truyền qua dây điện đến cái loa của xóm mình."
Tôi nhìn sợi dây điện ngoằn ngoèo nối từ cột điện vào mái nhà, cảm thấy thật khó tin. Làm sao âm thanh có thể chạy trên một sợi dây nhỏ xíu như vậy mà không bị rơi mất dọc đường? Liệu có khi nào những lời nói của chị phát thanh viên bị vấp ngã bởi một chú chim sẻ đang đậu trên dây không?
Có một lần, gã khổng lồ loa phường bỗng nhiên "đổ bệnh". Giữa lúc đang đọc bản tin thời tiết, giọng chị phát thanh viên bỗng trở nên méo mó, rồi biến thành những tiếng "ò... í... e..." kéo dài như tiếng than vãn của một con quái vật bị đau răng.
Cả xóm xôn xao. Bố tôi nhìn ra cửa sổ, lắc đầu:
"Chắc lại đứt dây hay cháy cuộn đồng rồi."
Mấy ngày tiếp theo, sự im lặng bao trùm khắp ngõ nhỏ. Một sự im lặng đáng sợ. Không có tiếng nhạc hành khúc buổi sáng, mẹ tôi dậy muộn hơn, bếp lửa nhóm chậm hơn. Không có thông báo họp tổ dân phố, các bác trung niên dường như mất đi một chủ đề để bàn tán khi ngồi uống trà. Tôi bỗng nhận ra rằng, dù gã khổng lồ ấy đôi khi thật phiền phức với cái giọng khàn đặc, nhưng khi thiếu gã, cuộc sống trở nên nhạt nhẽo như bát canh thiếu muối.
Thế là, tôi và thằng Tèo quyết định làm một cuộc "giải cứu âm thanh". Chúng tôi tin rằng, gã khổng lồ loa phường bị buồn vì không có ai chơi cùng.
"Chúng ta phải hát cho cái loa nghe, có lẽ nó sẽ tỉnh lại," Tèo đề xuất, gương mặt nó cực kỳ nghiêm túc.
"Nhưng cái loa ở cao lắm, làm sao hát tới được?" tôi băn khoăn.
"Chúng ta dùng cái ống bơ!"
Tèo kiếm hai cái ống bơ sữa bò cũ, đục lỗ dưới đáy rồi nối với nhau bằng một sợi dây dù dài. Đây là chiếc "điện thoại thần kỳ" mà chúng tôi vẫn thường dùng để liên lạc giữa hai nhà. Tèo đứng dưới chân cột điện, gào vào ống bơ những bài hát thiếu nhi mà nó thuộc lòng, còn tôi thì đứng ở đầu ngõ để... canh phòng.
Người lớn đi qua, nhìn hai đứa trẻ hò hét vào cái ống bơ nối với không trung, họ chỉ cười và bảo: "Lũ dở hơi". Họ đâu biết rằng chúng tôi đang thực hiện một nghi lễ hồi sinh cho linh hồn của cả xóm.
Kỳ lạ thay, chiều hôm đó, sau một cú đập mạnh của bác thợ điện vào cái hộp sắt dưới chân cột, loa phường bỗng nhiên rùng mình, tiếng "rẹt rẹt" quen thuộc vang lên, và giọng chị phát thanh viên lại cất lên dõng dạc.
"Bin ơi! Nó nghe thấy mình hát rồi!" Tèo nhảy cẫng lên sung sướng, đôi mắt nó lấp lánh như thể vừa lập được một chiến công vĩ đại.
Tôi cũng cười vang, lòng tràn đầy kiêu hãnh. Dù sau này tôi biết rằng cái loa hoạt động lại là nhờ bác thợ điện nối lại dây, nhưng trong thâm tâm cậu bé tám tuổi khi đó, tôi vẫn tin chắc rằng chính âm nhạc từ cái ống bơ của chúng tôi đã chữa lành vết thương cho gã khổng lồ.
Bản giao hưởng của loa phường vẫn tiếp tục vang lên những ngày sau đó. Nó không chỉ mang theo tin tức, nó mang theo nhịp sống. Nó nhắc nhở chúng tôi rằng chúng ta là một phần của một cộng đồng lớn lao hơn. Nó dạy tôi về sự kết nối giữa những con người xa lạ qua những sợi dây đồng mỏng manh.
Lớn lên, khi sống trong những căn hộ chung cư hiện đại, nơi mỗi người đóng kín cửa trong thế giới riêng của mình với những chiếc tai nghe đắt tiền, tôi bỗng thấy nhớ cái loa phường rỉ sét ấy vô cùng. Nhớ cái cảm giác cả xóm cùng nghe chung một bản nhạc, cùng lo lắng về một cơn bão sắp về, và cùng cười khi nghe tin nhà ai đó vừa tìm thấy con lợn sề bị lạc.
Âm thanh của loa phường là âm thanh của sự sẻ chia, của một thời đại mà sự riêng tư không quan trọng bằng sự gắn kết. Gã khổng lồ ấy có thể không hát hay, giọng gã có thể khàn đặc và đôi khi lạc nhịp, nhưng gã luôn thành thật. Gã nói cho chúng tôi biết thế giới ngoài kia đang xoay chuyển thế nào, đồng thời vẫn giữ cho chúng tôi cảm giác an toàn trong vòng tay của ngõ nhỏ.
Mỗi khi nghe thấy một tiếng vang xa xăm nào đó từ một chiếc loa phát thanh cũ, tôi lại thấy mình như được trở về ngồi trên hiên nhà, nghe tiếng mẹ quạt bếp lò và chờ đợi bản tin buổi sáng. Và tôi nhận ra, những âm thanh ồn ào nhất của tuổi thơ, đôi khi lại chính là những giai điệu bình yên nhất trong tâm hồn của một người trưởng thành.