2,303 từ
Trong ký ức của những đứa trẻ thành phố, rạp chiếu phim là một nơi có máy lạnh mát rượi, những hàng ghế nhung êm ái và mùi bắp rang bơ thơm lừng. Nhưng ở xóm nhỏ của tôi, rạp chiếu phim là một khoảng sân đình lộng gió, là những chiếc ghế đẩu gỗ khập khiễng mang từ nhà đi, và mùi hương đặc trưng nhất chính là mùi khói nhang từ điện thờ hòa quyện với mùi dầu hỏa của chiếc máy chiếu cũ kỹ. Đó là nơi mà những giấc mơ bằng ánh sáng được gieo rắc vào tâm trí chúng tôi qua một tấm màn vải trắng tinh đã hơi ngả vàng vì dấu vết của thời gian.
Ngày đó, tin tức về một đoàn chiếu bóng lưu động sắp ghé thăm xóm có sức công phá ngang ngửa với một cơn bão cấp mười. Cả tuần lễ trước khi buổi chiếu diễn ra, thằng Hùng "Sứt" đã bỏ hẳn thói quen đi trộm xoài, con Tủn thì chăm chỉ quét nhà đến mức mẹ nó phải sờ trán xem nó có bị sốt hay không. Tất cả chúng tôi đều đang tích lũy "điểm ngoan ngoãn" để đảm bảo rằng mình sẽ không bị cấm cửa vào cái đêm huyền diệu ấy.
"Tí ơi, cậu có nghe nói phim lần này có cả rồng bay lượn trên trời không?"
Hùng hỏi tôi khi chúng tôi đang ngồi bên bờ ao, chân đung đưa trên mặt nước mát lạnh. Ánh mắt nó chứa đựng một sự khao khát mãnh liệt. Với một đứa trẻ chưa bao giờ đi quá khỏi lũy tre làng, việc nhìn thấy một con rồng – dù chỉ là trên phim – cũng đủ để nó cảm thấy mình đã đi hết cả vòng quanh thế giới.
"Làm gì có rồng thật hả Hùng. Đó chỉ là người ta vẽ lên rồi chiếu đèn vào thôi." - Tôi cố ra vẻ hiểu biết, dù tim tôi cũng đang đập thình thịch vì mong đợi.
"Vẽ hay thật không quan trọng! Quan trọng là nó biết bay và nó biết phun lửa!" - Hùng cự tuyệt cái thực tế phũ phàng của tôi một cách quyết liệt.
Và rồi, đêm đó cũng đến. Khi mặt trời vừa sụp xuống sau rặng tre, cả xóm nhỏ bỗng chốc trở nên nhộn nhịp một cách lạ thường. Người ta không còn ngồi trong nhà ăn cơm dưới ánh đèn dầu leo lét nữa, mà lục tục kéo nhau ra đình làng. Tiếng gọi nhau ơi ới, tiếng dép lê lẹt xẹt trên đường đất, và tiếng cười nói râm ran tạo nên một bầu không khí lễ hội thực sự.
Ba tôi vác chiếc ghế bành to nhất ra sân đình, mẹ thì xách theo một rổ ngô bung nóng hổi. Tôi, thằng Hùng và con Tủn đã bí mật chiếm lĩnh hàng ghế đầu tiên – thực chất là mặt cỏ bằng phẳng ngay sát tấm màn ảnh. Chúng tôi ngồi sát vào nhau, cảm nhận được hơi ấm của đất và sự nôn nao của tuổi trẻ.
Giữa sân đình, chiếc máy chiếu cũ kỹ của đoàn lưu động đang được các chú nhân viên kỹ thuật lắp đặt. Đó là một cỗ máy kỳ diệu với hai cuộn băng to đùng như hai cái tai voi. Mỗi khi chú kỹ thuật viên xoay nhẹ cái cần gạt, máy lại phát ra những tiếng "tạch tạch" nghe rất vui tai. Phía sau máy, một ngọn đèn dầu bấc lớn được thắp lên, chuẩn bị cho nhiệm vụ phóng đại những hình ảnh nhỏ xíu thành một thế giới khổng lồ.
"Sắp rồi! Sắp rồi!" - Con Tủn reo lên khi thấy tấm màn vải trắng được căng lên giữa hai cột đình.
Đèn điện trong sân đình phụt tắt. Một sự im lặng tuyệt đối bao trùm. Ngay cả tiếng dế mèn ngoài đồng cũng dường như im bặt để nhường chỗ cho phép màu sắp sửa diễn ra.
Một luồng sáng mạnh mẽ vút ra từ ống kính máy chiếu, xuyên qua màn đêm mù mịt, đâm thẳng vào tấm màn trắng. Ban đầu chỉ là những hạt bụi nhảy múa trong luồng sáng, rồi dần dần, những hình ảnh đầu tiên hiện ra. Đó không phải là phim về rồng như thằng Hùng mong đợi, mà là một bộ phim đen trắng về những người anh hùng đi cứu dân làng khỏi một trận lụt lớn.
Nhưng đối với chúng tôi, đen trắng hay màu sắc, có rồng hay không không còn quan trọng nữa. Cái quan trọng là sự chuyển động. Những con người trên màn ảnh to lớn hơn chúng tôi gấp nhiều lần, họ chạy, họ hét, họ khóc, và họ làm những việc vĩ đại mà chúng tôi chưa từng thấy trong đời thực. Mỗi khi nhân vật chính nhảy xuống dòng nước lũ để cứu một em bé, cả sân đình lại ồ lên kinh ngạc, rồi sau đó là một tràng vỗ tay giòn giã khi em bé được đưa lên bờ an toàn.
Thằng Hùng ngồi bên cạnh tôi, miệng há hốc ra, mắt không rời khỏi màn hình dù chỉ một giây. Nó mải mê đến nỗi miếng ngô bung cầm trên tay rơi xuống đất từ lúc nào không biết. Con Tủn thì thỉnh thoảng lại lấy tay che mắt vì sợ những cảnh sóng dữ, nhưng rồi lại hé kẽ tay ra xem tiếp vì tò mò.
Giữa bộ phim, bỗng nhiên máy chiếu gặp sự cố. Hình ảnh trên màn ảnh bỗng dưng đứng khựng lại, rồi từ từ chuyển sang màu nâu đỏ rồi cháy rụi thành một lỗ hổng lớn. Cả sân đình rộ lên những tiếng "ồ" tiếc nuối.
"Cháy phim rồi! Cháy phim rồi!" - Đám trẻ con la hét.
Chú kỹ thuật viên cuống cuồng tắt máy, tháo cuộn băng ra để nối lại. Trong lúc chờ đợi, không gian lại trở về với thực tại. Ánh trăng sáng vằng vặc chiếu xuống sân đình, làm rõ mồn một những gương mặt đang tràn đầy sự hụt hẫng.
"Tiếc quá Tí nhỉ, đang đoạn hay nhất." - Hùng thở dài, cúi xuống nhặt miếng ngô bung bị bẩn.
"Cái máy đó cũ quá rồi. Giống như ba tớ bảo, đồ dùng thời này toàn là đồ 'đồ cổ phục chế' thôi." - Tôi nhận xét.
Ông nội tôi, đang ngồi hút thuốc lào ở phía sau, bỗng lên tiếng. Tiếng điếu cày nổ giòn tan trong đêm tối.
"Đừng buồn mấy đứa. Phim cháy là chuyện thường. Cái quan trọng là các cháu đã nhìn thấy gì trong lúc nó chưa cháy cơ."
Tôi quay lại nhìn ông:
"Nhưng tụi cháu chưa thấy đoạn kết ông ạ. Không biết người anh hùng có được nhận phần thưởng không?"
Ông nội phả ra một làn khói trắng xóa, che mờ cả ánh trăng.
"Phần thưởng của người anh hùng là nụ cười của dân làng, Tí ạ. Đoạn kết không nằm ở cuộn băng đó, nó nằm ở trong lòng các cháu. Cháu muốn nó kết thúc thế nào thì nó sẽ là thế ấy."
Tôi ngẫm nghĩ lời ông. Hóa ra, phim ảnh cũng giống như cuộc đời. Có những đoạn phim đang hay thì bị "cháy", có những câu chuyện đang dang dở thì bị ngắt quãng bởi những sự cố bất ngờ. Nhưng chúng ta vẫn có thể tiếp tục câu chuyện đó bằng trí tưởng tượng của mình.
Máy chiếu đã được sửa xong. Luồng sáng lại hiện ra. Nhưng lần này, không còn là bộ phim lúc nãy nữa. Cuộn băng cũ đã bị hỏng nặng, nên chú kỹ thuật viên quyết định chiếu một đoạn phim ngắn về thiên nhiên, có những cánh rừng đại ngàn và những dòng suối trong xanh.
Lúc này, một điều kỳ diệu đã xảy ra. Một vài con thiêu thân, bị thu hút bởi ánh sáng mạnh mẽ từ ống kính, đã bay lượn trước đèn chiếu. Bóng của chúng phóng đại lên tấm màn, to lớn và đen sì như những con quái vật bay lượn giữa rừng cây.
"Kìa! Rồng của Hùng kìa!" - Tôi đùa, chỉ tay lên màn ảnh.
Thằng Hùng nhìn những cái bóng đen đang chao lượn, nó không cười mà lại tỏ ra vô cùng phấn khích.
"Đúng rồi! Đó chính là những con rồng bóng đêm! Chúng đang bảo vệ khu rừng đấy Tí ơi!"
Cả sân đình lại một lần nữa rơi vào trạng thái kỳ ảo. Những con thiêu thân nhỏ bé vô tình đã trở thành những diễn viên chính trong một vở kịch không kịch bản. Chúng tôi không còn quan tâm đến bộ phim tài liệu về thiên nhiên nữa, mà mải mê theo dõi những "con quái vật bóng đêm" đang nhảy múa trên màn ảnh. Sự tưởng tượng của trẻ con đã biến một lỗi kỹ thuật thành một tuyệt tác nghệ thuật.
Đêm chiếu bóng kết thúc khi trăng đã lên đỉnh đầu. Mọi người lục tục ra về, mang theo những dư vị ngọt ngào của buổi tối. Trên đường về, tôi thấy ba dắt tay mẹ đi phía trước, bóng của họ kéo dài trên đường đất, trông cũng to lớn và vĩ đại như những người anh hùng trên màn ảnh lúc nãy.
"Ba ơi, sau này lớn lên con cũng muốn làm người chiếu phim." - Tôi nói, tay vẫn nắm chặt cái ghế gỗ.
Ba quay lại nhìn tôi, cười hiền:
"Tại sao lại là người chiếu phim mà không phải là người anh hùng cứu lụt?"
"Vì người chiếu phim có thể mang ánh sáng đến cho mọi người trong bóng tối. Và người chiếu phim có thể biến những con thiêu thân thành rồng bay, khiến cho ai cũng thấy vui vẻ ạ."
Ba im lặng một lúc, rồi xoa đầu tôi.
"Ước mơ đó hay đấy Tí. Nhưng con phải nhớ, muốn chiếu được phim cho người khác xem, con phải có một ngọn đèn đủ sáng trong lòng mình đã."
Tôi nhắm mắt lại, tưởng tượng về ngọn đèn trong lòng mình. Nó có màu vàng ấm áp như ánh đèn dầu, hay nó lấp lánh như những hạt bụi trong luồng sáng máy chiếu? Tôi nhận ra một triết lý sâu sắc: Thế giới này thực ra là một tấm màn trắng khổng lồ, và mỗi chúng ta đều là một chiếc máy chiếu. Những gì chúng ta nhìn thấy, những gì chúng ta tin tưởng, chính là những hình ảnh mà chúng ta đang chiếu lên cuộc đời mình.
Người lớn thường thấy cuộc đời thật xám xịt và đơn điệu là vì ngọn đèn của họ đã bị bụi bặm lo toan che phủ, hoặc phim của họ đã bị "cháy" từ lâu mà họ không biết cách nối lại. Còn chúng tôi, những đứa trẻ với trí tưởng tượng phong phú, vẫn luôn thấy rồng bay giữa rừng cây, thấy người anh hùng trong bóng dáng của người cha, và thấy phép màu ngay cả trong một sự cố kỹ thuật.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình đang đứng giữa sân đình, tay cầm một cuộn băng khổng lồ chứa đựng tất cả những mùa hè rực rỡ nhất. Tôi xoay cần gạt, và ánh sáng vút ra, biến cả bầu trời đêm thành một rạp chiếu phim vĩ đại nhất thế gian. Ở đó, con Mướp của bà Giáo biết nói tiếng người, bầy kiến của tôi được xây lâu đài bằng kẹo, và ba tôi không bao giờ phải thở dài vào ban đêm nữa.
Sáng hôm sau, thằng Hùng và con Tủn lại sang nhà tôi. Chúng tôi không nói về bộ phim cứu lụt nữa, mà bắt đầu chế tạo một chiếc "máy chiếu bóng" bằng hộp các-tông và đèn pin. Chúng tôi cắt những hình nhân bằng giấy, dán vào những chiếc que tăm, rồi chiếu bóng lên tường nhà.
"Chào mừng quý vị đến với rạp chiếu phim Tí-Hùng-Tủn!" - Thằng Hùng dõng dạc tuyên bố.
Con Tủn làm hiệu ứng âm thanh bằng cách gõ hai cái muỗng vào nhau, còn tôi điều khiển những nhân vật giấy đi cứu công chúa. Dưới ánh đèn pin leo lét, những cái bóng đen lại một lần nữa nhảy múa trên tường vôi trắng. Chúng tôi cười đùa, la hét, quên bẵng đi việc chiếc máy chiếu thật đã rời xóm nhỏ từ sáng sớm.
Tôi nhận ra rằng, chúng tôi không cần một đoàn chiếu bóng lưu động để được thấy phép màu. Chỉ cần chúng tôi có nhau, có một ngọn đèn pin và một trí tưởng tượng không biên giới, thì bất cứ bức tường nào cũng có thể trở thành một rạp chiếu phim vĩ đại nhất thế gian.
Mùa hè của tôi vẫn rực rỡ dưới ánh đèn dầu và những hạt bụi ánh sáng. Và tôi biết, dù sau này máy chiếu của cuộc đời tôi có đôi lúc bị cháy phim, hay hình ảnh có bị nhòe đi vì nước mắt, tôi vẫn sẽ luôn biết cách tìm thấy những con thiêu thân để biến chúng thành rồng bay, giữ cho tấm màn của lòng mình luôn rực rỡ những sắc màu của hy vọng.
Hóa ra, điện ảnh không nằm ở cuộn băng nhựa, mà nằm ở đôi mắt của người xem. Và chừng nào chúng tôi còn nhìn đời bằng đôi mắt của sự kinh ngạc, thì cuộc đời này sẽ mãi là một bộ phim hấp dẫn nhất mà chúng tôi được quyền thủ vai chính.
Mặt trời đã lên cao, tiếng ve lại bắt đầu bản giao hưởng mùa hè. Và dưới mái hiên nhà, một "đoàn chiếu bóng" nhỏ xíu vẫn đang miệt mài dệt nên những giấc mơ bằng bóng tối và ánh sáng, chuẩn bị cho một chương mới đầy những điều kỳ ảo tiếp theo.