2,313 từ
Người lớn dành cả cuộc đời để lo lắng về một thứ mà họ gọi là "an cư lạc nghiệp". Ba tôi thường nhìn vào những vết nứt chân chim trên tường nhà rồi thở dài, tính toán xem khi nào thì đủ tiền để sơn lại hoặc cơi nới thêm cái hiên. Mẹ tôi thì mơ về một căn bếp rộng hơn, nơi mẹ không phải đụng khuỷu tay vào chạn bát mỗi khi xoay người kho cá. Đối với họ, nhà là một khối gạch đá cố định, nặng nề và đầy những nỗi lo về sổ đỏ hay thuế đất.
Nhưng tôi, với tư cách là một quan sát viên nhí chuyên về lĩnh vực côn trùng học dưới gầm bàn, tôi thấy quan niệm về "nhà" của người lớn thật là hạn hẹp.
Sáng hôm đó, trời chuyển mình bằng một màu chì đặc quánh. Gió bắt đầu thổi mạnh, làm những tàu lá chuối ngoài vườn vả vào nhau bôm bốp. Đó là dấu hiệu của một trận mưa rào sắp đổ xuống xóm nhỏ. Trong khi mẹ cuống cuồng thu dọn quần áo trên dây phơi, còn ba thì leo lên kiểm tra lại mấy tấm tôn, tôi phát hiện ra một sự kiện còn chấn động hơn nhiều: Bầy kiến đen dưới chân tường đang thực hiện một cuộc đại di cư.
Hàng ngàn con kiến nối đuôi nhau thành một dải ruy băng đen tuyền, hành quân một cách kỷ luật lạ kỳ. Con nào cũng mang vác trên lưng những thứ quý giá nhất của chúng: một hạt gạo trắng ngần, một mẩu bánh quy rơi vãi, hoặc những cái kén trắng tinh mà tôi đoán là những em bé kiến đang ngủ say.
"Vàng ơi, nhìn kìa! Chúng nó đang dọn nhà đấy!"
Tôi gọi con chó Vàng. Nó chạy lại, hếch mũi vào đường dây kiến, hắt xì một cái rõ to làm cả đoàn quân náo loạn trong giây lát rồi nhanh chóng thiết lập lại trật tự. Tôi ngồi xổm xuống, chống cằm quan sát.
"Này Tí, cậu làm gì mà cứ dí mũi vào đống đất thế?"
Con Tủn bước sang, trên tay nó là một chiếc ô màu hồng rực rỡ. Nó chuẩn bị sẵn sàng cho cơn mưa như một quý cô đi dự tiệc.
"Tớ đang xem bầy kiến dời đô. Cậu nhìn xem, chúng nó chẳng cần xe tải, chẳng cần thùng xốp, mà vẫn dọn được cả một vương quốc đi chỗ khác."
Tủn ngồi xuống cạnh tôi, chiếc váy hoa của nó xòe ra như một cánh bướm lớn trên nền đất.
"Chắc nhà của chúng nó bị ngập rồi. Khổ thân nhỉ, bao nhiêu công sức xây tổ mà bây giờ phải bỏ hết."
Tôi lắc đầu, ra vẻ hiểu biết:
"Không đâu Tủn. Ông nội tớ bảo kiến là loài thông minh nhất. Chúng nó không 'bỏ' nhà, chúng nó chỉ 'mang' nhà đi nơi khác thôi. Đối với kiến, nhà không phải là cái lỗ dưới đất, mà nhà là bầy đàn của chúng. Ở đâu có cả đoàn quân, ở đó là nhà."
Tủn chớp mắt, có vẻ đang cố tiêu hóa triết lý mới mẻ này của tôi. Nó chỉ vào một con kiến to nhất, có lẽ là vị tướng quân, đang chạy đôn chạy đáo đôn đốc quân sĩ:
"Thế nếu một con kiến bị lạc đoàn, nó có còn nhà không?"
"Thì nó sẽ trở thành một kẻ vô gia cư buồn bã nhất thế giới. Nó sẽ lang thang giữa những hạt cát khổng lồ và khóc bằng cái râu của mình."
Chúng tôi mải mê nhìn theo đoàn kiến bò lên bậu cửa sổ, rồi mất hút vào một khe hở trên trần nhà. Tôi bỗng thấy người lớn thật rắc rối. Ba mẹ tôi mỗi lần muốn sửa nhà là phải bàn bạc mấy tháng trời, rồi thợ xây đến bày bừa vôi vữa, gạch đá lộn xộn khắp nơi. Trong khi đó, bầy kiến chỉ cần một tín hiệu từ ông trời là có thể di dời cả một nền văn minh trong vòng mười lăm phút.
Mưa bắt đầu rơi. Những giọt nước đầu tiên chạm vào nền đất khô khốc, tỏa ra một mùi nồng nồng, ngai ngái – cái mùi mà tôi gọi là "hơi thở của đất".
"Hai đứa kia! Vào nhà mau kẻo ướt hết bây giờ!"
Tiếng mẹ vang lên từ trong nhà. Tôi và Tủn luyến tiếc nhìn vệt đen cuối cùng của đoàn kiến biến mất vào nơi khô ráo. Chúng tôi chạy ùa vào hiên nhà, đứng nhìn màn mưa trắng xóa xóa nhòa cảnh vật.
"Ba ơi, tại sao nhà mình không có chân để chạy đi chỗ khác khi trời mưa hả ba?"
Tôi hỏi khi thấy ba đang dùng những chiếc chậu nhựa để hứng nước mưa dột từ một kẽ hở trên trần. Ba dừng tay, lau mồ hôi trên trán, nhìn tôi bằng ánh mắt vừa buồn cười vừa mệt mỏi.
"Nhà có chân thì nó thành cái xe rồi Tí ạ. Nhà phải đứng yên để bảo vệ mình chứ."
"Nhưng bầy kiến dọn nhà nhanh lắm ba ạ. Chúng nó chẳng cần chậu hứng nước dột, chúng nó tìm chỗ cao hơn để ở. Con thấy nhà mình cứ đứng yên một chỗ để hứng mưa thế này thì vất vả quá."
Ba ngồi xuống chiếc ghế đẩu, kéo tôi lại gần. Tiếng mưa rơi trên mái tôn như tiếng trống trận, khiến cuộc đối thoại của chúng tôi trở nên kịch tính hơn.
"Tí này, nhà của người lớn không chỉ là nơi che nắng che mưa. Nó còn chứa đựng ký ức nữa. Cái cột nhà này có vết mực đánh dấu chiều cao của con năm ngoái, cái sân này có những vết sứt sẹo vì con chơi đá bóng. Nếu nhà mà cứ chạy đi chạy lại như bầy kiến, thì ký ức của mình sẽ rơi vãi hết dọc đường mất."
Tôi im lặng. Một lần nữa, người lớn lại dùng "ký ức" để làm lý do cho sự bất tiện của họ. Tôi nhìn vết nứt trên tường mà ba hay than phiền. Hóa ra trong vết nứt đó, có thể là cả một câu chuyện về trận bão năm kia, hoặc là dấu vết của một lần tôi nghịch ngợm lấy búa đập vào.
"Thế nếu bầy kiến mang ký ức đi theo thì sao ạ?" - Tôi vẫn không chịu thua.
Ba cười, nụ cười hiền lành giữa tiếng sấm vang rền.
"Thì chúng nó là những kẻ lữ hành vĩ đại. Nhưng con người mình nặng nề lắm, mình không nhẹ nhàng như kiến để có thể mang vác kỷ niệm trên lưng mà chạy được."
Tôi nhìn ra ngoài sân. Con Tủn đang lấy tay hứng những giọt nước mưa chảy từ máng xối xuống. Nó cười nắc nẻ khi thấy nước bắn tung tóe. Tôi chợt nghĩ, có lẽ ngôi nhà này cũng đang "sống". Nó đang uống nước mưa, đang chịu đựng những cơn gió gào thét để giữ cho tôi được khô ráo.
Mẹ từ trong bếp bưng ra một đĩa ngô luộc nóng hổi. Mùi ngô thơm lừng át cả mùi ẩm mốc của ngày mưa.
"Ăn ngô đi hai đứa. Mưa thế này thì chỉ có ăn với ngủ là sướng nhất."
Tủn vồ lấy một bắp ngô, vừa thổi vừa gặm.
"Tí ơi, tớ quyết định rồi. Sau này lớn lên tớ sẽ xây một ngôi nhà bằng bánh quy. Nếu trời mưa mà nó bị mềm ra, tớ sẽ ăn luôn cả nhà mình!"
Tôi bĩu môi:
"Thế thì cậu sẽ thành kẻ vô gia cư vì cái bụng tham ăn của mình thôi. Tớ thì tớ sẽ xây một ngôi nhà có thể thu nhỏ lại để bỏ vào túi quần. Khi nào buồn, tớ sẽ lấy ra đặt dưới gốc cây khế, khi nào vui, tớ lại mang nó ra bờ biển."
"Đồ hâm! Nhà làm sao mà thu nhỏ được!" - Tủn cười chế nhạo.
Tôi không thèm cãi lại. Tủn không biết rằng trong thế giới của trí tưởng tượng, một chiếc hộp các-tông cũng có thể là một tòa lâu đài, và một chiếc lá sen cũng có thể là một mái ấm vững chãi.
Trận mưa kéo dài suốt cả buổi chiều. Khi nước đã rút bớt, tạo thành những dòng suối nhỏ quanh co trên mặt đất, tôi lại ra bậu cửa sổ để kiểm tra "nhà mới" của bầy kiến. Chúng đã ổn định chỗ ở. Một vài con lính gác đứng bên ngoài khe tường, cảnh giác nhìn xung quanh. Chúng trông thật bình thản, như thể việc vừa trải qua một cuộc di cư sinh tử chỉ là chuyện thường tình như việc đi dạo buổi sáng.
Tôi chợt nhận ra một triết lý sâu sắc của bầy kiến: Nhà không nằm ở viên gạch hay lớp sơn, mà nhà nằm ở sự gắn kết. Miễn là bầy kiến còn đi cùng nhau, thì bất cứ khe tường nào cũng có thể trở thành vương quốc.
Ba tôi đang dọn dẹp những chiếc chậu hứng nước dột. Ba trông có vẻ hài lòng vì trận mưa không gây thêm thiệt hại nào lớn. Mẹ tôi thì bắt đầu nhóm bếp, khói từ kẽ ngói bay lên, xám xịt và ấm áp.
"Ba ơi, con thấy ba giống con kiến tướng quân lúc sáng lắm!" - Tôi hét lên từ ngoài sân.
Ba ngẩng đầu lên, ngơ ngác:
"Hả? Sao lại giống kiến?"
"Vì ba cũng đang dọn dẹp vương quốc của mình để bảo vệ mọi người. Chỉ có điều ba không chạy đi đâu thôi."
Ba không trả lời, nhưng tôi thấy khóe môi ba hơi cong lên. Có lẽ ba đang thầm tự hào vì mình là một "chú kiến" khổng lồ của gia đình này.
Chiều muộn, khi mây đen tan dần nhường chỗ cho những vệt nắng cuối ngày yếu ớt, con Tủn phải đi về nhà. Nó đứng bên kia hàng rào dâm bụt, tay vẫn cầm lõi ngô.
"Mai lại sang xem kiến nhé Tí. Tớ sẽ mang cho chúng nó ít đường để làm quà tân gia."
"Ừ, mà nhớ đừng mang đường hóa học nhé, kiến nó không thích đồ công nghiệp đâu!" - Tôi dặn dò như một chuyên gia.
Đêm đó, tôi nằm trong căn phòng nhỏ của mình, nghe tiếng mái tôn thỉnh thoảng còn nhỏ vài giọt nước xuống cái chậu nhựa ở góc phòng "tỏng... tỏng...". Đó là âm thanh của sự bình yên. Tôi chợt thấy thương bầy kiến ngoài kia. Không biết ở trong khe tường lạnh lẽo, chúng có thấy ấm áp như tôi không? Hay là chúng đang ôm nhau để tạo thành một lò sưởi sống?
Tôi chìm vào giấc ngủ với một giấc mơ về những ngôi nhà có cánh. Trong giấc mơ đó, nhà của tôi, nhà của con Tủn, nhà của thằng Hùng "Sứt" đều bay lên trời, kết thành một đoàn tàu khổng lồ. Chúng tôi bay qua những cánh đồng, qua những dòng sông, và ba tôi không còn phải lo lắng về những vết nứt chân chim trên tường nữa, vì bầu trời thì làm gì có tường để mà nứt.
Người lớn thường nói "nhà là nơi trái tim thuộc về". Lúc đó tôi chưa hiểu "trái tim thuộc về" nghĩa là gì, tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng nhà là nơi có mùi cá kho của mẹ, có tiếng radio rè rè của ba, và có một bầy kiến đang âm thầm sống cùng chúng tôi dưới một mái hiên.
Thế giới này rộng lớn biết bao, nhưng cuối cùng tất cả chúng ta – dù là con người hay con kiến – đều chỉ đang đi tìm một chỗ khô ráo để nằm xuống và mơ những giấc mơ về ngày mai. Sự khác biệt duy nhất là người lớn xây nhà bằng tiền bạc và mồ hôi, còn trẻ con xây nhà bằng những mảnh vụn của niềm vui và sự tò mò vô tận.
Sáng hôm sau, khi tôi thức dậy, nắng đã vàng rực trên những vũng nước đọng. Bầy kiến lại bắt đầu một ngày làm việc mới. Chúng tỏa ra khắp nơi, tìm kiếm những nguồn thức ăn mới cho ngôi nhà mới của mình. Tôi bước ra sân, hít một hơi thật sâu mùi đất ẩm và nắng mới.
"Chào buổi sáng, các bạn hàng xóm!"
Tôi lẩm bẩm, rồi bắt đầu công việc quan trọng của mình: Tìm xem có con kiến nào bị lạc sau trận mưa đêm qua không để còn giúp nó tìm đường về nhà. Bởi vì tôi biết, cảm giác không có nhà để về, dù chỉ là một con kiến nhỏ, cũng là điều buồn nhất trên đời này.
Nhìn cuộc sống trôi qua theo mạch của những bước chân kiến, tôi thấy mình lớn thêm một chút. Lớn không phải là khi có một căn nhà to hơn, mà là khi biết trân trọng cái khe hở trên tường nơi sự sống đang nảy mầm. Và tôi nhận ra, đôi khi sự lộn xộn của một ngôi nhà đầy đồ chơi và những vũng nước dột lại chính là thứ làm nên một tổ ấm thực sự – một thứ mà không một kiến trúc sư tài ba nào có thể thiết kế được nếu thiếu đi tình yêu và những tiếng cười ngây ngô của trẻ nhỏ.
Mẹ tôi lại cằn nhằn về việc tôi đi chân đất ra sân ướt, ba tôi lại lạch cạch vác thang ra sửa mái. Mọi thứ lại trở về quỹ đạo của nó. Một trật tự lộn xộn tuyệt vời. Và dưới mái hiên ấy, tôi biết rằng mình đang được bao bọc bởi một thứ quyền năng hơn cả gạch đá: Đó là sự hiện diện của những người yêu thương mình, những người sẵn sàng "đứng yên" để làm bến đỗ cho cuộc đời tôi.