Thế giới của tôi đã từng là một nơi tràn đầy âm thanh và hình ảnh cho đến cái ngày tôi phải đối mặt với một thứ quái vật gọi là "bảng chữ cái". Người lớn bảo rằng đó là chìa khóa để mở ra kho tàng tri thức nhân loại, nhưng với một đứa trẻ đang bận rộn với việc nghiên cứu quy luật bay của chuồn chuồn ớt, những con chữ đen sì, cứng nhắc ấy trông giống như những hàng rào kẽm gai ngăn cách tôi với sự tự do.
"Thành, viết lại chữ 'A' cho thẳng hàng xem nào. Con viết thế này là chữ đang khiêu vũ hay đang ngã nhào đấy?"
Cô giáo Mai gõ nhẹ chiếc thước kẻ xuống mặt bàn gỗ. Cô có đôi mắt rất hiền, nhưng chiếc thước kẻ của cô thì lại có vẻ rất nghiêm khắc. Tôi nhìn xuống trang vở ô ly, nơi chữ "A" của tôi không chịu nằm yên trong những cái ô vuông chật chội. Một cái chân của nó đá sang bên trái, cái bụng thì phình ra bên phải, trông giống hệt như bộ dạng của thằng Cuội khi nó cố gắng giữ thăng bằng trên cầu khỉ.
"Thưa cô, tại sao chữ 'A' lại phải đứng thẳng ạ? Con thấy nó giống một cái mái nhà, mà mái nhà thì phải hơi nghiêng một chút nước mưa mới chảy xuống được chứ ạ?"
Cả lớp cười rộ lên. Cô Mai cũng mỉm cười, nhưng nụ cười của cô có chút gì đó nhẫn nại của một người thợ rèn đang cố uốn nắn một thanh sắt bướng bỉnh.
"Chữ phải thẳng thì người ta mới đọc được con ạ. Nếu chữ nào cũng nhảy múa theo ý mình, thì sách giáo khoa sẽ biến thành một sàn nhảy mất."
Tôi thở dài, cầm cây bút chì gỗ đã được gọt nhọn hoắt, bắt đầu cuộc chiến với những con chữ. Đối với tôi, việc bắt một con chữ nằm yên trong ô vuông là một sự hành hạ đối với trí tưởng tượng. Chữ "O" tròn trịa kia, sao nó không thể là một quả cam, hay là cái miệng đang ngạc nhiên của cái Tí khi thấy tôi bắt được con dế lửa? Chữ "B" có cái bụng phệ, sao nó không thể là hình ảnh ông nội đang ngồi tựa lưng vào gốc cây đa sau bữa cơm chiều?
"Này, cậu có thấy chữ 'M' giống con núi không?" Thằng Cuội thì thầm bên tai tôi, tay nó cũng đang nguệch ngoạc những nét chữ khổ sở.
"Giống thật. Còn chữ 'U' thì giống cái bẫy chim của cậu đấy," tôi đáp lại.
Chúng tôi bắt đầu chơi trò "giải cứu con chữ". Thay vì viết chúng theo đúng quy tắc, chúng tôi lén lút vẽ thêm vào đó vài chi tiết nhỏ. Chữ "H" biến thành một cái thang để chúng tôi trèo lên mặt trăng, chữ "K" biến thành một cậu bé đang đá bóng. Thế giới của những con chữ bỗng chốc trở nên sống động và đầy màu sắc. Chúng tôi không còn học chữ, chúng tôi đang kiến tạo một vũ trụ bằng mực tím.
Nhưng người lớn không thích sự biến tấu. Họ muốn mọi thứ phải đi vào khuôn khổ. Bài kiểm tra tập viết đầu tiên của tôi nhận được một điểm 5 tròn trĩnh kèm theo lời nhận xét: "Chữ viết cẩu thả, thiếu tập trung".
Tôi cầm tờ giấy về nhà với một nỗi buồn mênh mông. Tôi không buồn vì điểm thấp, mà buồn vì nhận ra rằng người lớn chỉ quan tâm đến cái vỏ bọc bên ngoài. Họ không thấy được cái thang trong chữ "H" hay con núi trong chữ "M". Họ chỉ thấy những nét vẽ sai lệch so với chuẩn mực.
"Bố ơi, tại sao con chữ lại không được phép có cảm xúc?" Tôi hỏi bố khi ông đang ngồi đọc báo dưới ánh đèn dầu.
Bố hạ tờ báo xuống, nhìn tôi qua cặp kính lão. "Cảm xúc là gì con?"
"Là khi con vui, con muốn chữ 'A' của con cũng phải nhảy lên. Khi con buồn, con muốn chữ 'U' phải trũng xuống như một giọt nước mắt. Nhưng cô giáo bảo như thế là sai."
Bố im lặng hồi lâu. Ông không mắng tôi như mẹ, cũng không giảng giải đạo lý như cô giáo. Ông kéo tôi vào lòng, mùi thuốc lá và mùi mồ hôi của bố tỏa ra ấm áp.
"Con ạ, ngôn ngữ giống như một con đường. Nếu mỗi người xây đường theo một kiểu, người thì xây hình tròn, người xây hình tam giác, thì xe cộ sẽ đâm vào nhau hết. Chúng ta học cách viết thẳng để hiểu nhau trước đã. Còn khi con đã giỏi rồi, con có thể dùng những con chữ thẳng hàng ấy để kể về những điều nhảy múa trong lòng con."
Lời của bố giống như một luồng sáng chiếu vào khu rừng rậm của những con chữ. Tôi chợt hiểu ra, con chữ không phải là xiềng xích, nó là một loại phương tiện. Nếu tôi muốn người khác thấy được vương quốc dưới gầm bàn của mình, tôi phải học cách sử dụng loại phương tiện mà mọi người đều hiểu.
Từ hôm đó, tôi không còn chống đối chữ "A" nữa. Tôi viết nó thật ngay ngắn, nhưng trong lòng tôi vẫn thầm thì: "Ngoan nhé chữ 'A', nằm yên ở đây một chút, rồi lát nữa vào giấc mơ, tớ sẽ cho cậu đi đá bóng".
Tôi nhận ra rằng, sự học không chỉ là việc tiếp thu kiến thức, mà là một quá trình thỏa hiệp giữa thế giới tâm hồn tự do và những quy tắc của xã hội. Người lớn là những người đã thỏa hiệp hoàn toàn, họ viết những lá đơn, những báo cáo một cách chuẩn xác đến mức khô khan. Còn trẻ con, chúng tôi đang học cách giữ cho ngọn lửa sáng tạo không bị dập tắt bởi những dòng kẻ ô ly.
"Cậu viết đẹp thế, Thành!" Cái Tí khen ngợi khi nhìn vào vở của tôi. "Chữ của cậu trông như những người lính đang đứng nghiêm trang ấy."
Tôi mỉm cười bí mật: "Ừ, họ đứng nghiêm trang vì họ đang bảo vệ những bí mật ở bên trong đấy."
Bài học từ những con chữ đã dạy tôi rằng, đôi khi chúng ta phải khoác lên mình một bộ đồng phục chỉnh tề để có thể làm những việc phi thường. Sự hồn nhiên không nằm ở việc làm sai quy tắc, mà nằm ở việc giữ được cái nhìn trong trẻo ngay cả khi phải tuân theo những điều quy tắc ấy. Những con chữ trên trang giấy có thể đứng im, nhưng trong tâm trí tôi, chúng vẫn không ngừng khiêu vũ, kể cho tôi nghe về những chân trời mà chỉ những kẻ biết mộng mơ mới có thể chạm tới.