Trong thế giới của tôi, sự thật là một thứ gì đó rõ ràng như màu đỏ của quả ớt hay vị ngọt của viên kẹo mạch nha. Nhưng khi bước vào địa hạt của người lớn, sự thật bỗng chốc biến hình, vặn xoắn và trở nên lung linh một cách đáng ngờ. Tôi nhận ra rằng, người lớn sở hữu một năng khiếu bẩm sinh mà chúng tôi phải mất rất nhiều năm mới có thể bắt chước được: họ có thể nói dối mà mặt không hề biến sắc, thậm chí còn kèm theo một nụ cười đôn hậu.
"Thành ơi, ăn nhiều cà rốt vào cho mắt sáng như mắt mèo, tối nhìn được trong bóng tối đấy con!"
Mẹ tôi vừa nói vừa gắp một miếng cà rốt hầm to đùng vào bát tôi. Tôi nhìn miếng cà rốt bằng vẻ nghi hoặc. Tôi đã ăn cà rốt suốt một tuần qua, nhưng tối qua khi lẻn xuống bếp tìm hũ đường, tôi vẫn đập đầu vào cạnh tủ đau điếng. Rõ ràng mắt tôi chẳng sáng thêm chút nào, và tôi chắc chắn mèo không bao giờ ăn cà rốt để đi săn chuột.
"Thế sao bố không ăn cà rốt mà vẫn phải đeo kính ạ?" Tôi ngước lên hỏi, đòn phản công trực diện khiến bố đang húp canh suýt thì sặc.
Mẹ khựng lại một giây, rồi nhanh chóng lấy lại phong độ của một "kẻ nói dối vĩ đại": "Đó là vì hồi bé bố con lười ăn cà rốt đấy. Con muốn sau này cũng phải đeo cái gọng sắt nặng trịch kia à?"
Tôi im lặng nhai miếng cà rốt nhạt nhẽo, lòng tự nhủ: người lớn nói dối để chúng tôi ngoan hơn. Đó là loại "nói dối vì mục đích cao cả". Nhưng danh sách những lời nói dối ấy cứ dài ra mãi. Nào là "uống cà phê sẽ bị lùn", "nuốt hạt dưa sẽ mọc cây trong bụng", hay kinh điển nhất là "con được nhặt về từ hố rác đầu làng".
Một buổi chiều, tôi, thằng Cuội và cái Tí ngồi họp mặt bên bờ mương, chủ đề lần này là "Giải mã những lời nói dối của phụ huynh".
"Mẹ tớ bảo nếu cứ vừa ăn vừa cười thì sẽ bị đau ruột thừa," thằng Cuội bứt một cọng cỏ, vẻ mặt đầy suy tư. "Nhưng tớ thấy bố tớ vừa nhậu với các bác vừa cười hô hố suốt cả buổi, có thấy ông ấy đi cấp cứu bao giờ đâu."
Cái Tí thì ấm ức hơn: "Còn mẹ tớ thì bảo nếu tớ cứ soi gương nhiều quá, tối đến gương sẽ hiện ra mặt một con khỉ. Tớ đã thử soi gương lúc mười một giờ đêm, chẳng thấy con khỉ nào cả, chỉ thấy chính mình trông hơi đáng sợ một tí vì thiếu ngủ thôi."
Chúng tôi nhận ra một quy luật: người lớn dùng sự sợ hãi để xây dựng những rào cản. Họ không có đủ thời gian để giải thích cho chúng tôi tại sao không nên soi gương quá lâu hay tại sao phải ăn rau, nên họ chế tạo ra những con quái vật và những lời nguyền. Đối với họ, đó là một lối tắt để quản lý lũ trẻ. Nhưng đối với chúng tôi, đó là một hành động phản bội lòng tin.
"Tớ nghĩ," tôi lên tiếng, "người lớn nói dối vì họ không dám đối mặt với sự thật. Như hôm qua, tớ hỏi bố là tại sao ông nội lại hay ngồi khóc một mình lúc đêm khuya, bố bảo là do bụi bay vào mắt. Làm gì có loại bụi nào chỉ bay vào mắt người ta lúc nửa đêm khi mọi người đã ngủ hết?"
Thằng Cuội gật đầu: "Người lớn sợ sự thật sẽ làm chúng ta buồn. Nhưng họ không biết rằng, việc họ nói dối còn làm chúng ta thấy cô đơn hơn. Giống như họ đang nhốt chúng ta vào một cái lồng bằng đường kính, ngọt lịm nhưng không thể nhìn ra ngoài."
Đỉnh điểm của sự chiêm nghiệm này là khi con chó Vàng nhà tôi qua đời. Nó là bạn thân của tôi, là đứa đã cùng tôi chia sẻ bao nhiêu miếng bánh quy và là "cận vệ" trung thành của vương quốc dưới gầm bàn. Một buổi sáng thức dậy, tôi không thấy Vàng vẫy đuôi đón ở cửa.
"Vàng đi đâu rồi hả mẹ?"
Mẹ quay lưng về phía tôi, bận rộn thái rau muống. Giọng bà hơi run: "À, Vàng... Vàng được một người bà con ở xa xin về nuôi rồi. Ở đó có trang trại rộng lắm, nó sẽ được chạy nhảy thỏa thích."
Tôi đứng lặng người. Tôi biết mẹ nói dối. Tôi thấy cái xẻng của bố vẫn còn dính đất đỏ ở sau vườn, và tôi thấy sợi xích của Vàng nằm cô đơn trên đống củi. Nếu Vàng đi đến một trang trại tốt đẹp, tại sao bố mẹ lại có vẻ mặt buồn bã như thế? Tại sao họ không cho tôi chào tạm biệt nó?
Tôi không vạch trần lời nói dối của mẹ. Tôi lẳng lặng đi ra sau vườn, tìm thấy một nấm đất nhỏ mới đắp dưới gốc cây mận. Tôi ngồi xuống đó, thì thầm với Vàng: "Mẹ bảo cậu đi trang trại, nhưng tớ biết cậu đang ở đây. Cậu cứ ngủ đi, tớ sẽ không nói với mẹ là tớ biết sự thật đâu. Tớ cũng sẽ học cách nói dối giống họ, để họ thấy rằng tớ đã 'ngoan' theo cách họ muốn."
Trong khoảnh khắc đó, tôi cảm thấy mình già đi thêm mấy tuổi. Nói dối, hóa ra không phải lúc nào cũng là xấu. Đôi khi, người ta nói dối để bảo vệ một thứ gì đó mỏng manh, hoặc để tự an ủi chính mình. Mẹ nói dối vì bà không nỡ nhìn thấy tôi khóc sưng mắt. Và tôi nói dối rằng mình tin lời mẹ, để bà không phải cảm thấy tội lỗi vì đã giấu giếm cái chết của con Vàng.
Thế giới của người lớn là một mê cung của những sự thật được che đậy. Họ nói dối về tiền bạc ("Nhà mình nghèo lắm" - khi họ không muốn mua đồ chơi; "Tiền không quan trọng" - khi họ vừa bị mất việc), họ nói dối về sức khỏe ("Bố không mệt đâu"), và họ nói dối về tình yêu.
"Cuội này, cậu có nghĩ sau này chúng ta sẽ trở thành những kẻ nói dối vĩ đại không?" Tôi hỏi khi hai đứa đang ngồi trên cành cây nhãn, nhìn xuống đám người lớn đang hối hả đi lại trên đường làng.
"Chắc chắn rồi," Cuội thở dài. "Nhưng tớ hy vọng chúng ta sẽ chỉ nói dối về những điều nhỏ nhặt như cà rốt hay gương soi. Tớ hứa sẽ không bao giờ nói dối với con tớ rằng con chó của nó đã đi đến trang trại. Tớ sẽ cùng nó đào một cái hố, và chúng tớ sẽ cùng khóc."
Chúng tôi nhìn nhau, một lời thề không lời được thiết lập. Chúng tôi nhận ra rằng sự trưởng thành không nằm ở việc biết nói dối, mà nằm ở việc biết khi nào sự thật cần được tôn trọng, dù nó có đau đớn đến thế nào đi chăng nữa.
Tối hôm đó, trong bữa cơm, mẹ lại gắp cà rốt cho tôi. "Ăn đi con, cho mắt sáng..."
Tôi nhìn mẹ, mỉm cười và ăn sạch miếng cà rốt. "Vâng ạ, con thấy mắt con bắt đầu nhìn thấu tường rồi đây này mẹ."
Mẹ cười vui vẻ, không biết rằng trong mắt tôi lúc đó, tôi đã nhìn thấu được cả nỗi buồn giấu kín của bà. Chúng tôi, những đứa trẻ, đang học cách bước vào thế giới người lớn bằng cách giả vờ tin vào những lời nói dối của họ. Đó là một trò chơi trốn tìm mà ở đó, kẻ thắng cuộc là kẻ biết giữ bí mật giỏi nhất.