Tuổi thơ của một đứa trẻ con nhà nông không được đánh dấu bằng những tấm bằng khen dán trên vách, mà được tạc thẳng vào da thịt bằng những vết sẹo. Trên đầu gối tôi là một vết sẹo dài lồi lõm màu nâu nhạt, bắp chân thì lốm đốm những vết thâm do gai mâm xôi cứa phải. Bố Thạch thường nhìn những vết sẹo ấy rồi cười bảo: "Đàn ông con trai, chưa có sẹo thì chưa phải là con của đất làng này".
Mùa hè năm tôi lên tám, thế giới của tôi không chỉ gói gọn trong gian bếp của mẹ hay cái phản gỗ của bố, mà nó mở toang ra tận những ngọn đồi phía sau làng, nơi có những rặng sim mua tím ngắt và những cây sung cổ thụ soi bóng xuống dòng mương. Đó là lãnh địa của tôi, thằng Cò, thằng Đực và cái Mận. Chúng tôi là những "vị vua" của cánh đồng, với những chiến tích lẫy lừng nhưng cũng đầy thương tích.
Tôi nhớ mãi cái lần cả hội rủ nhau đi hái sung. Cây sung nhà cụ Tam nằm sát mép mương, tán lá xòe rộng, quả mọc từng chùm xanh ngắt, căng mọng từ gốc lên tận ngọn. Thằng Cò, vốn gầy như một con khỉ, leo thoăn thoắt lên những cành cao nhất. Tôi đứng dưới, nhìn những chùm sung treo lơ lửng mà lòng thèm thuồng vị chát đặc trưng khi chấm với muối ớt. Không chịu thua kém, tôi bám vào thân cây sần sùi, cố gắng leo lên một cành ngang vươn ra mặt nước.
"Cẩn thận đấy Tí, cành đấy mục đấy!" – Cái Mận đứng dưới hét lên.
Nhưng lòng kiêu hãnh của một đứa trẻ đang muốn chứng tỏ mình đã át đi mọi sự sợ hãi. Tôi rướn người, tay vừa chạm vào chùm sung to nhất thì "rắc" một tiếng khô khốc. Cành sung mục không chịu nổi sức nặng, gãy gập xuống. Tôi hẫng chân, cả người rơi tự do. Trong một tích tắc, tôi thấy trời đất đảo lộn, tiếng gió rít qua tai và rồi... "tùm".
Tôi không rơi xuống nước mà đập đầu gối vào một mỏm đá nhô lên bên bờ mương trước khi lăn xuống dòng nước đục ngầu. Cảm giác đầu tiên không phải là đau, mà là một sự tê dại đến lịm người. Khi thằng Cò và thằng Đực kéo được tôi lên bờ, máu đã nhuộm đỏ cả một khoảng ống quần sắn gấu. Cái Mận sợ hãi bật khóc nức nở, còn tôi thì nhìn vết rách to hoác trên đầu gối, thấy cả màu trắng của xương, lúc đó mới bắt đầu cảm thấy cái đau buốt nhói từng cơn theo nhịp tim đập.
Thằng Cò nhanh trí, nó chạy vội ra bụi cây ven đường, hái nắm lá nhọ nồi vò nát rồi đắp thẳng vào vết thương của tôi. Vị chát và mùi hăng hắc của nhựa lá hòa cùng máu tạo thành một thứ hỗn hợp đen sì. Tôi nghiến răng, mồ hôi vã ra như tắm, nhưng lạ thay, tôi không khóc. Có lẽ sự can trường của bố Thạch đã ngấm vào máu tôi tự bao giờ.
Chiều đó, tôi đi khập khiễng về nhà với tâm thế của một kẻ bại trận vừa mang về một "chiến công". Mẹ Lành vừa nhìn thấy chân tôi đã đánh rơi cả cái rổ trên tay, miệng la bài bãi nhưng đôi mắt thì đầy xót xa. Mẹ rửa vết thương cho tôi bằng nước muối, mỗi lần bông gòn chạm vào, tôi lại co rúm người lại. Mẹ mắng: "Đấy, đã bảo rồi, nghich ngợm cho lắm vào, giờ thì biết thân chưa!". Nhưng khi mẹ bôi dầu mù u lên vết thương, bàn tay mẹ nhẹ nhàng như thể đang nâng niu một món đồ sứ dễ vỡ.
Đêm đó, bố Thạch đi làm về, nghe chuyện chỉ ngồi xuống cạnh giường, nhìn cái đầu gối băng bó của tôi rồi hỏi: "Có lấy được chùm sung nào không?". Tôi lắc đầu buồn bã. Bố cười khà khà, vỗ vai tôi: "Cái sẹo này là để nhắc con lần sau phải biết chọn cành mà bám. Ngã một lần cho khôn ra, không sao cả".
Vết thương rồi cũng lành, lớp vảy đen rụng đi để lại một vệt thịt hồng tươi, rồi dần dần chuyển sang màu trắng đục. Đó là vết sẹo lớn nhất, nhưng không phải duy nhất. Có những vết sẹo khác "vô hình" hơn, như lần tôi làm mất con trâu của bố khiến cả làng phải đi tìm suốt đêm, hay lần trộm quả trứng gà của mẹ để đi đổi kẹo kéo bị bố đánh đòn đau nhớ đời. Mỗi vết sẹo, dù trên da thịt hay trong ký ức, đều dạy cho tôi một bài học về sự trả giá và lòng dũng cảm.
Bây giờ ngồi nhìn lại, tôi thấy biết ơn những vết sẹo ấy. Chúng như những nốt thăng trầm trên bản nhạc tuổi thơ, khiến cho quãng đời niên thiếu của tôi không phải là một tờ giấy trắng phẳng phiu, mà là một chương truyện đầy màu sắc và cảm xúc. Nếu không có lần ngã cây sung ấy, tôi sẽ chẳng bao giờ biết được mùi lá nhọ nồi hăng hắc, chẳng biết được sự lo lắng tột cùng của mẹ hay cái nhìn bao dung của bố.
Những đứa trẻ quê như tôi, lớn lên cùng với nắng gió và những vết trầy xước, để rồi khi bước vào đời, chúng tôi có một làn da đủ dày để chịu đựng những va đập của số phận, và một tâm hồn đủ cứng cỏi để không gục ngã trước những "cành mục" của cuộc đời.
Vết sẹo trên đầu gối vẫn còn đó, nhăn nheo theo thời gian, như một chứng tích về một thời chúng tôi từng là những vị vua không ngai, tự do và hoang dại giữa cánh đồng bao la.